De praktische toepassing van waterdoorlatende bakstenen vindt plaats als onderdeel van een doordacht infiltratiesysteem. Deze specifieke bakstenen vormen daarbij de bovenste, zichtbare laag van een verhard oppervlak. Het onderscheidende kenmerk is dat regenwater niet primair via brede voegen, maar direct via de poriënstructuur van de steen zelf naar de onderliggende constructie wordt geleid. Hierdoor functioneert elke individuele baksteen als een micro-infiltratiepunt.
Onder de waterdoorlatende bestrating bevindt zich een gelaagde opbouw, essentieel voor de waterhuishouding en de stabiliteit. Direct onder de stenen ligt doorgaans een waterdoorlatend straatbed, vaak uitgevoerd in grof zand of fijn grind, wat zorgt voor een egalisatie en eerste waterdoorgang. Daaronder volgt een funderingslaag, samengesteld uit open-structuur materialen zoals gebroken puin of speciaal zand-grindmengsel. Deze laag dient zowel als draagkrachtige ondergrond voor de bestrating als een reservoir voor tijdelijke waterberging. Het water passeert gestaag door deze lagen heen. Uiteindelijk infiltreert het water in de diepere ondergrond. Is de ondergrond minder doorlatend, dan kan een drainagesysteem in de funderingslaag het water vertraagd afvoeren naar bijvoorbeeld een infiltratievoorziening of oppervlaktewater. De baksteen zelf initieert dus de infiltratie; de onderliggende lagen bepalen de verdere verwerking en afvoer van het water.
In de praktijk kom je voor de waterdoorlatende baksteen vaak de term 'poreuze klinker' tegen; het zijn in principe dezelfde materialen, beide duidend op bestrating die water direct door de steen zelf laat passeren. Het échte onderscheid zit 'm echter niet in de naam, maar in het fundamentele werkingsprincipe ten opzichte van andere infiltratiesystemen. Begrijp dit, en je voorkomt kostbare fouten, misverstanden later in het project. Het productieproces van de baksteen – de samenstelling van klei, zand en eventuele andere toeslagstoffen, én de brandtemperatuur – bepaalt uiteindelijk de porositeit, de mate waarin de steen daadwerkelijk water absorbeert en doorlaat. Zo ontstaan er wel gradaties in doorlatendheid, geen harde 'soorten', meer een doorlopend spectrum van eigenschappen.
De meest cruciale differentiatie, en hier gaat het vaak mis, is die met 'waterpasserende bestrating'. Het klinkt vergelijkbaar, alsof het uitwisselbaar is, maar dat is het geenszins. Waar een waterdoorlatende baksteen het regenwater rechtstreeks opneemt via zijn eigen, interne poriënstructuur – de steen 'ademt' als het ware water in – daar functioneert waterpasserende bestrating heel anders. Daar zorgen juist de bewust verbrede voegen tussen de relatief dichte bestratingselementen voor de waterafvoer. Denk aan graskeien of stenen met afstandhouders die brede, met zand of grind gevulde voegen creëren. Het doel, waterinfiltratie, is hetzelfde, ja. Maar de weg ernaartoe, het mechanisme, de technologie die erachter zit, verschilt radicaal. Bij de één is het de steen, bij de ander de voeg. Dat is een nuance die ertoe doet, absoluut van belang voor de juiste toepassing en het functioneren van je hele infiltratiesysteem.
Een waterdoorlatende baksteen? Die zie je overal, mits men slim omgaat met waterbeheer. Denk aan parkeerterreinen van supermarkten of bedrijfscomplexen; daar, waar veel verhard oppervlak wateroverlast kan veroorzaken, bieden ze een uitkomst. Of neem de nieuwe woonwijken; bij de aanleg van straten, pleinen en zelfs fietspaden duiken deze stenen steeds vaker op. De gemeente kiest dan vaak bewust voor deze oplossing om het rioolstelsel te ontlasten en de broodnodige grondwaterstand op peil te houden.
Zelfs een moderne oprit of een strak terras in de achtertuin van een woningbouwproject kan voorzien zijn van deze poreuze stenen, een subtiele maar effectieve bijdrage aan de lokale waterhuishouding. Kortom: overal waar waterbeheer prioriteit heeft, en de esthetiek van een traditionele baksteen gewenst is, daar vind je ze.
De inzet van waterdoorlatende bakstenen, als integraal onderdeel van duurzame waterhuishouding, wordt primair beïnvloed door de kaders van de Omgevingswet. Deze wet, sinds 1 januari 2024 van kracht, bundelt een veelheid aan regels voor de fysieke leefomgeving, waaronder nadrukkelijk ook waterbeheer.
De Omgevingswet legt een sterke focus op een evenwichtige benutting en bescherming van de leefomgeving, waarin thema's als klimaatadaptatie en het voorkomen van wateroverlast centraal staan. Gemeenten krijgen hierbij de verantwoordelijkheid en de middelen om lokale invulling te geven aan deze doelstellingen, vaak vertaald in beleidsregels of verordeningen die duurzaam bouwen en waterinfiltratie stimuleren of zelfs verplichten. De functionele eigenschap van waterdoorlatende bakstenen – het lokaal infiltreren van regenwater – sluit naadloos aan bij deze landelijke en lokale ambities. Het draagt bij aan het verminderen van de belasting op het rioolstelsel en de broodnodige aanvulling van het grondwater, precies wat de wet beoogt. Concreet: waar wateroverlast een issue is, of waar droogte bestreden moet worden, kan de gemeente eisen stellen aan de waterdoorlatendheid van verhardingen; waterdoorlatende bakstenen bieden hier een direct toepasbare oplossing binnen dat complexe juridische speelveld.
De geschiedenis van de baksteen zelf is millennia oud, maar de 'waterdoorlatende baksteen' als specifieke oplossing voor stedelijk waterbeheer is een veel recenter fenomeen, direct gerelateerd aan de groeiende aandacht voor klimaatadaptatie. Pas tegen het einde van de 20e eeuw, en vooral begin 21e eeuw, begon de urgentie van wateroverlast door steeds extremere neerslag en de noodzaak tot aanvulling van grondwater écht door te dringen in de bouw- en civiele techniek. De traditionele, dichte bestratingen, ooit de standaard, bleken simpelweg niet meer toereikend voor de steeds intensievere buien. Er moest iets veranderen; de riolering kon het vaak niet meer aan.
Dit leidde tot de ontwikkeling van diverse duurzame stedelijke waterafvoersystemen, internationaal bekend als Sustainable Urban Drainage Systems (SUDS), waarvan waterdoorlatende verharding een cruciaal onderdeel werd. Binnen die context ontstond de concrete vraag naar bestratingselementen die zelf water doorlaten, niet alleen via de voegen. Fabrikanten experimenteerden, zochten naar de juiste balans.
De technische evolutie van de waterdoorlatende baksteen omvatte voornamelijk aanpassingen in het productieproces. Het ging erom een gecontroleerde porositeit te creëren zonder de structurele integriteit en duurzaamheid van de steen te verliezen. Er werd geëxperimenteerd met grovere toeslagmaterialen in de klei, met aangepaste mengverhoudingen en met specifieke brandtemperaturen. De uitdaging? Voldoende waterdoorlatendheid combineren met de vereiste druksterkte, slijtvastheid en vorstbestendigheid, eigenschappen die men van een kwaliteitsbaksteen verwacht. Dit was geen kleine opgave, een delicaat evenwicht moest worden gevonden. Het was een proces van innovatie, gedreven door de drang om de functionaliteit van de vertrouwde gebakken klinker te behouden, maar deze aan te passen aan de nieuwe milieu-eisen. Niet langer was een 'dichte' steen het enige ideaal; een steen die ademt, die water absorbeert, werd een gewaardeerde eigenschap en langzaam maar zeker een geaccepteerd en veelgevraagd product in de sector.
Joostdevree | Nl.wikipedia | Wienerberger | Kennis.hunzeenaas | Febe | Publications.deltares | Archive | Ruimtevoorlopen | Schiedam | Zandcompleet | Wonenindehilt | Nl.cnqgm | Jaarverslag.heijmans