De fysieke injectie van elektriciteit in het distributienet start bij de omvormer. Zodra de lokale opwekspanning de netspanning marginaal overstijgt, vloeit de energie richting het publieke net. Meetinrichtingen leggen deze stromen vast. Een bidirectionele meter registreert de afname en de teruglevering als gescheiden datastromen op de netaansluiting. Bij grootschalige installaties wordt vaak een bruto productiemeter geplaatst die de volledige opwekking registreert voordat eigen verbruik plaatsvindt.
Data over de teruggeleverde kilowatturen wordt door de netbeheerder verzameld. Deze gegevens vormen de basis voor de financiële afwikkeling. Certificaten van Oorsprong (GvO's) bewijzen de duurzame herkomst van de energie. Digitale platformen koppelen deze certificaten aan de gemeten volumes. Er vindt een administratieve synchronisatie plaats tussen de producent, de netbeheerder en de uitkerende instantie. Verrekening volgt op basis van de contractuele tarieven of de vastgestelde subsidiebedragen per eenheid product.
Het proces is technisch afhankelijk van de stabiliteit van de netspanning. Bij een te hoge netbelasting schakelen omvormers uit veiligheidsoverwegingen automatisch uit. De stroomvloei stopt dan direct. Monitoringsoftware volgt deze processen continu om de continuïteit van de levering en de bijbehorende vergoedingen te waarborgen.
In de praktijk vloeien verschillende termen in elkaar over, maar juridisch en technisch zijn de verschillen groot. Voor de particuliere sector is de terugleververgoeding de meest voorkomende variant. Dit is strikt genomen geen overheidssubsidie, maar een marktconform bedrag dat de energieleverancier betaalt voor het overschot aan elektriciteit dat niet direct in de woning wordt geconsumeerd. Het tarief hiervoor ligt aanzienlijk lager dan de prijs voor afgenomen stroom.
Aan de andere kant van het spectrum staat de SDE++ (Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie). Deze zakelijke exploitatiesubsidie richt zich op de 'onrendabele top' van grootschalige installaties. Hierbij ontvangt de producent een vergoeding voor de hoeveelheid opgewekte hernieuwbare energie over een periode van 12 of 15 jaar. Het subsidiebedrag corrigeert voor de fluctuaties in de marktprijs. Hoe lager de marktprijs, hoe hoger de subsidiebijdrage per kilowattuur.
Verwarring ontstaat vaak tussen een terugleversubsidie en de salderingsregeling. Salderen is een fiscale administratieve handeling. Men streept verbruik en opwek tegen elkaar weg op de jaarnota. Pas bij een negatief saldo — wanneer er dus meer is opgewekt dan verbruikt — komt de terugleververgoeding om de hoek kijken. Soms wordt gesproken over een voedingspremie of injectietarief, termen die vooral in de Belgische context of bij specifieke netbeheerders worden gehanteerd om de prijs per ingevoede eenheid aan te duiden.
Recent is een dwingende variant ontstaan: de terugleverheffing of terugleverkosten. Dit is in feite een negatieve variant van de terugleversubsidie. Producenten betalen hierbij een boete of vergoeding voor het recht om stroom op het net te zetten. Dit gebeurt vooral bij congestie. De markt dwingt hiermee af dat energie lokaal wordt opgeslagen in batterijsystemen of wordt omgezet in warmte.
| Type regeling | Doelgroep | Basis van vergoeding |
|---|---|---|
| Terugleververgoeding | Kleinverbruikers | Marktprijs minus marge leverancier |
| SDE++ | Grootverbruikers | Verschil tussen kostprijs en marktprijs |
| Saldering | Particulieren | Fiscale verrekening 1-op-1 |
Een transportbedrijf belegt zijn volledige dakoppervlak met 1.200 zonnepanelen. Het eigen verbruik op de vloer is minimaal. De terugleversubsidie in de vorm van SDE++ dekt hierbij de onrendabele top af. Hierdoor krijgt de investeerder gedurende vijftien jaar een gegarandeerde basisprijs voor elke kilowattuur die het transformatorstation passeert. Zekerheid regeert hier. De bank financiert de installatie uitsluitend op basis van deze vaste inkomstenstroom.
De salderingsregeling faseert uit. Een huiseigenaar met een aanzienlijke overcapaciteit aan PV-panelen ziet op zijn maandafrekening een vergoeding voor de 200 kWh die hij in juni heeft teruggevoed naar het net. Dit bedrag ligt aanzienlijk lager dan de prijs die hij betaalt voor afgenomen stroom in de avonduren. De investering rendeert minder hard dan voorheen. Hij besluit een slimme laadpaal te installeren om de elektrische auto uitsluitend met eigen zonnestroom te laden zodra de zon krachtig genoeg schijnt.
Tijdens een zonnige pinkstermaandag ligt de industriële vraag naar elektriciteit nagenoeg stil. De marktprijs wordt negatief. Bij een installatie waar de terugleververgoeding direct gekoppeld is aan de spotmarkt, moet de eigenaar op dat moment feitelijk betalen voor elke kilowattuur die hij op het net injecteert. Geavanceerde energiemanagementsystemen grijpen direct in. De omvormer schakelt automatisch uit om financiële schade te voorkomen. Dit mechanisme dwingt producenten om bewuster om te gaan met de netbelasting en hun opwekking af te stemmen op de werkelijke behoefte van de markt.
De juridische basis voor elke vorm van teruglevering rust op de Elektriciteitswet 1998. Het is het fundament. Zonder deze wetgeving zouden netbeheerders niet verplicht zijn om decentraal opgewekte stroom te faciliteren op het publieke netwerk. De wet maakt een scherp onderscheid tussen kleinverbruikers en grootverbruikers. De grens ligt exact bij een aansluitwaarde van 3x80 Ampère. Voor de zakelijke terugleversubsidie is het Besluit stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie de leidende maatregel van bestuur. De uitvoering is belegd bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Zij toetsen elke aanvraag aan strikte parameters.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) vervult de rol van onafhankelijk toezichthouder. Zij bewaken de redelijkheid van de terugleververgoedingen die energieleveranciers aan particulieren betalen, al geeft de wet hen beperkte instrumenten om specifieke tarieven dwingend voor te schrijven. Marktwerking blijft het uitgangspunt. Europese richtlijnen, zoals de Renewable Energy Directive (RED II), dwingen de Nederlandse staat bovendien tot het creëren van een gelijk speelveld voor actieve afnemers. Dit vertaalt zich in nationale regelgeving die het delen van energie binnen lokale gemeenschappen moet stimuleren.
Administratieve verplichtingen voor installaties vloeien voort uit de Meetcode Elektriciteit. Hierin staat exact omschreven aan welke technische eisen een meetinrichting moet voldoen om de invoeding juridisch geldig te registreren voor subsidiedoeleinden. Geen correcte meting betekent simpelweg geen vergoeding. De bewijslast voor de duurzame herkomst ligt bij de producent via Garanties van Oorsprong. Deze certificaten worden beheerd door CertiQ, een instantie die door de wetgever is aangewezen om de integriteit van de groene stroommarkt te borgen. Strikte kaders voor een complexe markt.
Het fundament voor de huidige terugleverstructuren werd gelegd met de Elektriciteitswet 1998. Liberalisering van de energiemarkt was het doel. In die beginjaren was teruglevering door eindgebruikers een marginaal verschijnsel. Technisch waren netten er niet op ingericht. In 2003 introduceerde de overheid de MEP-regeling, de Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie. Dit was de eerste serieuze aanzet tot een exploitatiesubsidie voor duurzame opwek. Een vaste vergoeding per kilowattuur. De looptijd was echter kort door onvoorziene budgettaire druk.
2004 markeerde een omslagpunt voor de woningbouw met de wettelijke verankering van de salderingsregeling. Een administratieve pragmatische oplossing. Omdat bidirectionele meters nog zeldzaam waren, mochten particulieren hun verbruik simpelweg wegstrepen tegen hun opwek via de analoge Ferrarismeter met de draaischijf. Een systeem van ongekende eenvoud. Het stimuleerde de adoptie van PV-systemen sneller dan verwacht.
De grootschalige zakelijke markt kreeg in 2008 een impuls met de SDE. De Stimulering Duurzame Energieproductie. Anders dan de MEP richtte deze subsidie zich op het dekken van de onrendabele top; het verschil tussen de kostprijs van duurzame energie en de marktprijs van grijze stroom. Dit model evolueerde in 2011 naar de SDE+ en in 2020 naar de huidige SDE++, waarbij de focus verschoof van hernieuwbare energie naar bredere CO2-reductie. Inmiddels dwingt de praktijk tot nieuwe correcties. Waar vroeger elke kilowattuur werd toegejuicht, zorgen netcongestie en negatieve stroomprijzen nu voor een technische transformatie waarbij de nadruk verschuift van maximale injectie naar lokaal beheer en zelfconsumptie.
Consumentenbond | Rvo | Zonnestroomnederland | Engie | Energyshift | Energievergelijk | Zonnepaneelprijzen | Anwb | Easyswitch | Zonnig | Infinance