De realisatie van een anta vangt aan bij het leggen van de onderste steenlagen van de cellawanden. Men trekt de wanden op. Aan de uiteinden wijkt de metseltechniek echter af. Hier worden de blokken natuursteen vaak in een specifiek dwarsverband geplaatst, waardoor de kop van de muur een grotere breedte krijgt dan het overige muurvlak. Deze verbreding fungeert als een robuuste beëindiging van de wandstructuur. Het is een constructieve noodzaak. De voorzijde van de anta wordt in exact dezelfde verticale lijn geplaatst als de architraaf die er later op komt te rusten, waarbij de uitlijning met de naastgelegen zuilenrij essentieel is voor de geometrie van de pronaos.
Terwijl het opgaande werk vordert, worden de zichtzijden van de anta met grote precisie afgewerkt. Vaak hanteert men een fijnere beiteling dan bij de rest van de wand om het pilaster-effect te benadrukken, hoewel de steenblokken fysiek één geheel blijven vormen met de achterliggende muur. Bij de aansluiting op het hoofdgestel volgt de plaatsing van het anta-kapiteel. Dit is geen rond element zoals bij een vrijstaande zuil, maar een rechthoekig blok dat de contouren van de wandbeëindiging nauwkeurig volgt. De profilering hiervan loopt doorgaans langs de drie zichtbare zijden van de muurkop. In de praktijk fungeert de bovenzijde van de anta als een breed en stabiel draagvlak voor de horizontale balken van het dakgestel, waarbij de verticale krachten direct via de versterkte muurvoet naar de fundering vloeien.
De anta manifesteert zich hoofdzakelijk in de context van de tempelplattegrond. De meest fundamentele vorm vinden we bij de templum in antis. Hierbij steken de zijmuren van de cella naar voren uit om de pronaos te vormen, waarbij de uiteinden worden afgewerkt als antae. Tussen deze twee muurkoppen staan doorgaans twee zuilen opgesteld. Een variant hierop is de dubbele anta-tempel. Hierbij is niet alleen de voorzijde, maar ook de achterzijde (de opisthodomos) voorzien van dergelijke wandbeëindigingen.
Verwarring ligt op de loer bij de term pilaster. Een pilaster is een platte wandpijler die overal tegen een muurvlak kan worden geplaatst, puur als verticale geleding of decoratie. De anta daarentegen is onlosmakelijk verbonden met de kop van de muur. Hij is de muur. Waar een pilaster vaak de verhoudingen en het kapiteel van de omringende zuilorde exact kopieert, heeft de klassieke Griekse anta een eigen, specifiek kapiteelontwerp. Dit ontwerp is platter en breder om de visuele overgang van de vlakke wand naar de architraaf te faciliteren.
In de latere architectuurgeschiedenis, met name in het neoclassicisme, vervaagt het onderscheid. Men spreekt dan soms over 'anta-pilasters' wanneer een pilaster direct op de hoek van een risaliet of muurvlak is geplaatst. Toch blijft de kernwaarde van de anta behouden: het is een architectonisch slotstuk. Een krachtig einde van een stenen verhaal.
Neem de Schatkamer van de Atheners. Een compact gebouw. De zijmuren van de cella lopen door naar voren. Ze stoppen niet abrupt. Aan het uiteinde zie je die karakteristieke verbreding: de anta. Tussen deze twee stenen 'armen' staan twee zuilen. Dit is de templum in antis in zijn puurste vorm. De antae fungeren hier als de visuele en fysieke afsluiting van de binnenruimte, terwijl ze tegelijkertijd de zware dwarsbalken van het fronton ondersteunen.
Een statig 19e-eeuws bankgebouw. De gevel is sober. Geen woud aan zuilen voor de deur. Toch zie je aan de uiterste hoeken van de risaliet verticale banen in het metselwerk die iets naar voren springen. Ze hebben een eigen basement en een plat kapiteel. Hoewel ze hier vaak als pilaster worden aangeduid, vervullen ze de rol van de klassieke anta. Ze kaderen de gevel in. Ze geven massa aan de hoek. Het is een architectonische truc om stevigheid te suggereren waar de muur overgaat in de lucht.
Tijdens een inspectie van een natuurstenen gevel. De metselaar merkt op dat de hoekblokken anders zijn gehakt. Ze zijn massiever. Ze grijpen dieper in de achterliggende structuur dan de tussenliggende vulling. Dit is geen cosmetische ingreep. Hier zie je de anta als constructief anker. Waar een gewone pilaster soms loslaat van de muur bij zetting, blijft de anta staan. Hij is immers onderdeel van de kern. De kracht van de wand zit in de kop.
De Erfgoedwet regeert bij monumenten. Geen discussie mogelijk. Een anta is vaak een integraal onderdeel van een beschermd gevelgezicht of een rijksmonument; vergunningvrij werken aan dergelijke karakteristieke muurbeëindigingen is vrijwel altijd uitgesloten. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hanteert strikte richtlijnen voor materiaalgebruik en herstelmethodiek. Authenticiteit gaat hier voor snelheid. Bij reconstructie of nieuwbouw in een klassieke vormentaal verschuift de juridische focus naar het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL). De constructieve integriteit van een muuruiteinde moet simpelweg voldoen aan de algemene sterkte-eisen voor de hoofddraagconstructie.
NEN-EN 1996-1-1 vormt het technische kader voor de berekening van dit soort specifieke metselwerkdetails. Omdat de anta fysiek de architraaf of een zware daklast ondersteunt, moet de verticale stabiliteit strikt voldoen aan de Eurocode 6 normen voor dragende wanden. Het gaat om krachtsafdracht. Berekeningen moeten uitwijzen dat de verdikking in het metselwerk voldoende weerstand biedt tegen knik en druk. Veiligheid is geen esthetische overweging, maar een gedocumenteerde verplichting in het constructieve dossier.
Ongebakken klei en stro. De vroegste Griekse tempels waren verre van de marmeren iconen die we vandaag de dag kennen; ze waren kwetsbaar, opgetrokken uit leemstenen die bij de minste of geringste weersinvloed uit elkaar dreigden te vallen. Die muurkoppen hadden bescherming nodig. Men plaatste verticale houten balken tegen de kopse kanten om het metselwerk bijeen te houden en de enorme druk van de dakbalken te verdelen, een puur constructieve oplossing die later de blauwdruk zou vormen voor de stenen anta. Een schild tegen de elementen. Geleidelijk aan veranderde de functie van pure noodzaak naar een esthetisch canon.
Toen natuursteen de overhand kreeg in de zevende eeuw voor Christus, verdween de houten noodzaak, maar de visuele herinnering bleef. De architecten van de archaïsche periode vertaalden de houten planken naar stenen blokken. Een fossiele echo van een houten verleden. In het Megaron, de voorloper van de tempelstructuur, zagen we deze ontwikkeling al kristalliseren. De wanden werden dikker aan het uiteinde. Niet omdat het marmer kon rotten, maar omdat de traditie dicteerde dat een muur een krachtige beëindiging vereiste om de overgang naar de open lucht te markeren. Het kapiteel van de anta ontwikkelde zich hierbij apart van de reguliere zuilorde; waar de Dorische zuil een rond kussen kreeg, behield de anta een platter, meer abstract profiel om de doorloop in de pronaos niet te hinderen.
In de Romeinse tijd verschoof de focus. De functionele eerlijkheid van de Grieken maakte plaats voor decoratieve complexiteit. Romeinse bouwmeesters begonnen de anta meer als een pilaster te behandelen, waarbij het kapiteel vaak de versieringen van de hoofdzonering overnam. De constructieve noodzaak vervaagde tot een architectonisch citaat. Toch bleef de kern overeind staan: een muur eindigt niet zomaar, een muur wordt afgerond.