De opbouw vangt aan bij de fundering. Invoerbochten zijn cruciaal. Terwijl het beton van de beganegrondvloer wordt gestort, moeten deze buizen op exact de juiste afstand van de toekomstige wanden worden gefixeerd om latere aansluitproblemen door de netbeheerder te voorkomen. De bouwkundige ruimte wordt vervolgens opgetrokken. Vaak gebeurt dit met kalkzandsteen of metal-stud wanden die voldoen aan specifieke eisen voor branddoorslag en brandoverslag, waarbij ook de ventilatievoorzieningen direct in het bouwkundige ontwerp worden geïntegreerd.
De interne inrichting volgt een modulaire logica. Frames tegen de achterwand. In grotere projecten staan deze soms volledig vrij in de ruimte voor optimale bereikbaarheid aan alle zijden. Installateurs monteren DIN-rails en robuuste montageplaten voor de elektrische componenten, waarbij gas- en watermeters op lagere niveaus worden gepositioneerd conform de strikte indelingseisen van de nutsbedrijven die vaak vastgelegd zijn in nationale normen. Bedrading verdwijnt in kabelgoten. Er ontstaat een gestructureerd web van leidingen. De fysieke verbinding tussen de inkomende voeding van het publieke net en de interne verdelers wordt gerealiseerd, waarna de uiteindelijke afmontage van de meters door de externe partijen plaatsvindt. Afsluiting volgt met panelen of deuren. Geen stof. Geen onbevoegden. De kast is gereed voor gebruik.
De grenzen tussen een eenvoudige meterkast en een volwaardige installatiekast vervagen soms, maar de schaal maakt het verschil. In de woningbouw domineren gestandaardiseerde eenheden die exact moeten voldoen aan de NEN 2768-norm. Deze kasten zijn compact. Vaak bevinden ze zich direct achter de voordeur. In grotere utiliteitsprojecten spreken we echter liever over modulaire verdeelsystemen of technische behuizingen. Hier tref je geen houten plaatje aan, maar robuuste stalen constructies die bestand zijn tegen hogere kortsluitstromen en forse thermische belastingen.
Prefab is de standaard geworden bij seriematige bouw. Volledig geassembleerd in de fabriek. De complete unit wordt simpelweg op de fundering gehesen voordat de wanden er staan. Dit staat in scherp contrast met de op maat gemaakte kasten in complexe renovatieprojecten. Daar dwingen krappe nissen en scheve muren tot creativiteit met metal-stud frames en brandwerende beplating. Soms is de kast zelfs een vrijstaande zuil. Buitenopstellingen vereisen weer een heel andere aanpak. Denk aan een verhoogde IP-waarde tegen vocht en stof. Een dubbele wand voor isolatie.
Ook de specifieke functie bepaalt de variant. Een 'combi-kast' huisvest alles: elektra, gas, water en de glasvezelaansluiting. Maar in moderne gasloze wijken ziet de indeling er fundamenteel anders uit. De gasmeter verdwijnt. Er komt ruimte vrij voor de afleverset van de stadsverwarming of de zware omvormer van de zonnepanelen. De technische evolutie staat nooit stil. Data-installaties eisen bovendien vaak hun eigen afgeschermde compartiment binnen de grotere kast om elektromagnetische interferentie te voorkomen. Een dunne metalen scheidingswand maakt dan al een wereld van verschil.
Niet elke kast is gelijk. Hoewel de termen vaak door elkaar lopen, zijn er duidelijke technische hiërarchieën:
Het verschil tussen een installatiekast en een verdeelinrichting zit hem vooral in de behuizing. Een kast is de fysieke omsluiting. De verdeelinrichting is het technische binnenwerk. In de praktijk bedoelt de vakman vaak het geheel. Let bij vervanging altijd op de selectiviteit. Een grotere kast betekent niet automatisch dat er meer vermogen beschikbaar is, maar wel dat er meer ruimte is voor uitbreidingen zoals laadpalen of warmtepompen.
Stel je een renovatie voor van een jaren '30 woning. De oude, houten nis in de gang voldoet niet meer aan de huidige eisen voor een warmtepomp en een inductiekookplaat. De installateur plaatst een nieuwe, diepere installatiekast met extra DIN-rails. Er is nu ruimte voor de omvormer van de zonnepanelen en de groepen voor de laadpaal. Alles past net. De brandveiligheid is weer op peil door de toepassing van onbrandbare beplating.
In een modern kantoorpand ziet de situatie er anders uit. Hier tref je op elke verdieping een sub-installatiekast aan in de pantry of een bezemkast. Geen meters van het nutsbedrijf. Alleen zekeringen en de sturing voor de klimaatbeheersing. De technische dienst kan hierdoor per zone de stroom afsluiten zonder dat het hele gebouw platgaat. Overzichtelijk en efficiënt.
Een gasloze nieuwbouwwijk biedt een strak aanzicht. De installatiekast is hier een gestroomlijnde unit. Omdat de gasmeter ontbreekt, wordt die ruimte benut voor de dikke glasvezelkabels en de afleverset van de stadsverwarming. De kast is vaak prefab. Kant-en-klaar aangeleverd op de bouw en in één keer over de vloeruitsparingen gezet. Geen gedoe met losse onderdelen op een stoffige bouwplaats.
Denk ook aan de industrie. Een productiehal waar een installatiekast tegen een stalen kolom is gemonteerd. De behuizing is van robuust metaal met een hoge IP-waarde. Dit beschermt de interne elektronica tegen het fijne zaagstof en trillingen van de machines. Een klein venster in de deur maakt inspectie mogelijk zonder de kast te openen. Veiligheid voorop.
De fysieke locatie en de bouwkundige eigenschappen van een installatiekast zijn stevig verankerd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL). Dit besluit stelt harde eisen aan de brandveiligheid. Met name de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO) is kritiek. Een technische ruimte moet vaak een brandcompartiment op zich zijn of direct grenzen aan een vluchtweg. De wetgever wil voorkomen dat een elektrische storing in de kast binnen enkele minuten het hele pand in lichterlaaie zet. Brandwerende deuren en specifieke doorvoeringen zijn hierbij geen luxe maar noodzaak.
NEN 1010 vormt het fundament voor de elektrische veiligheid binnen de kast. Deze norm schrijft voor hoe componenten gemonteerd moeten worden om elektrocutie en brand door kortsluiting te voorkomen. Voor kasten waarin ook gasinstallaties aanwezig zijn, is de NEN 1078 van belang. Deze norm reguleert de noodzakelijke ventilatie. Stilstaand gas bij een lekkage vormt een explosiegevaar. De wet eist daarom vaak ongehinderde ventilatieopeningen. De indeling van de kast zelf wordt voor woningbouw verder gespecificeerd in de NEN 2768, waarbij ook de aansluitvoorwaarden van de netbeheerders een dwingende rol spelen. Wie niet voldoet aan deze inrichtingseisen, krijgt simpelweg geen aansluiting op het publieke netwerk. De netbeheerder weigert dan de meterplaatsing. Veiligheid en toegankelijkheid zijn voor hen cruciaal.
De installatiekast begon zijn bestaan als een sober houten bord tegen een kale muur. Eenvoudig. Functioneel. Aan het begin van de twintigste eeuw hingen daar slechts een enkele meter en wat porseleinen stoppen, vaak diep weggestopt in een kelder of onder een trap. De veiligheid was minimaal. Met de massale uitrol van het elektriciteitsnet en later de komst van aardgas in de jaren zestig, veranderde de status van dit bouwkundige element fundamenteel. De overgang van stadsgas naar aardgas vereiste een centrale, goed bereikbare plek voor meters en afsluiters. De kast verhuisde naar de hal.
Technologische vooruitgang dwong tot rigoureuze standaardisatie. In 1982 markeerde de introductie van de NEN 2768 een kantelpunt in de Nederlandse woningbouw. De afmetingen en de indeling stonden vanaf dat moment vast. Geen willekeur meer van de aannemer. In de jaren negentig zorgde de opkomst van de DIN-rail voor een modulaire revolutie; componenten konden simpelweg worden vastgeklikt op gestandaardiseerde metalen profielen. De kast evolueerde van een statische houten nis naar een dynamische, brandveilige technische behuizing van plaatstaal of hoogwaardig kunststof.
Vandaag de dag dwingt de energietransitie tot nieuwe aanpassingen. De gasmeter verdwijnt. Zware groepen voor warmtepompen en laadpalen verschijnen. De fysieke ruimte die vroeger gereserveerd was voor gas, wordt nu ingenomen door glasvezelmodems en omvormers voor zonnepanelen. Prefabricage is inmiddels de norm. Geen losse onderdelen op een stoffige bouwplaats, maar een volledig geassembleerde unit die direct op de fundering wordt geplaatst voordat de wanden staan. De zenuwknoop is volwassen geworden.
Joostdevree | Berkela.home.xs4all | Enexis | Arbotechniek | Stedin