In latere periodes zoals het neoclassicisme verschoof de praktijk regelmatig naar gietwerk. Mallen van gips, kunststeen of mortel maakten seriële productie van identieke bucrania mogelijk. Het prefab element wordt in dat geval met doken of onzichtbare ankers aan de achterliggende constructie bevestigd. De positionering luistert nauw. Een bucranium moet exact in de as van de ondergelegen zuil of precies centraal tussen de trigliefen vallen. Afwijkingen vallen direct op in het strakke ritme van de klassieke ordening. Bij restauraties wordt vaak gewerkt met mallen van de nog intacte exemplaren om de eenheid in het gevelbeeld te bewaren. De afwerking kan variëren van glad gepolijst steen tot een ruwer oppervlak dat de verwering van een echte schedel nabootst.
Niet elk bucranium staat op zichzelf. De meest sobere variant toont louter de anatomie van de schedel, kaal en zonder enige franje, vaak toegepast in de vroege Dorische architectuur. Daartegenover staat de rijk gedecoreerde versie waarbij infulae — ceremoniële linten of windsels — vanaf de hoorns naar beneden vallen. Soms zie je ook een bucranium-festoen. Hierbij zijn de koppen de dragers van zware guirlandes van fruit, bloemen of eikenloof die in diepe bogen tussen de schedels hangen. Deze variatie suggereert een overvloed die haaks staat op het kille beeld van het bot. Het contrast tussen het dode skelet en de bloeiende natuur typeert de Romeinse varianten.
Soms is de schedel niet volledig 'schoon' afgebeeld. Je ziet dan een weergave waarbij de huid nog deels aanwezig lijkt, ook wel aangeduid als een meer naturalistische kop, hoewel de term bucranium strikt genomen gereserveerd blijft voor de ossenschedel. In de renaissance doken varianten op die bijna abstract werden; de oogkassen gereduceerd tot geometrische holtes en de hoorns gestileerd tot krullende voluten die nauwelijks nog aan een dier doen denken.
Verwarring ontstaat vaak bij de identificatie van de diersoort. Een bucranium is specifiek een runder- of ossenschedel. Zodra de hoorns korter zijn, krullen of een andere textuur vertonen, spreken we van een aegicranium: de schedel van een ram of geit. In de Korinthische orde wisselen architecten deze twee motieven regelmatig af om eentonigheid in het fries te voorkomen. Het onderscheid is essentieel voor de symboliek. Waar de os staat voor kracht en het grote offer, refereert de ram vaker aan specifieke godheden zoals Mercurius of Jupiter Ammon. Een zeldzamere variant is het lionium, waarbij een leeuwenkop centraal staat, maar deze mist de specifieke schedelstructuur die het klassieke bucranium kenmerkt.
Stel je een negentiende-eeuws bankgebouw voor in een historische binnenstad. Boven de monumentale entree rust een zware kroonlijst op een fries. Tussen de verticale groeven van de trigliefen zie je ze zitten: strak uitgehouwen ossenschedels in kalksteen. Ze hangen precies in het midden van de metopen. De schaduwwerking in de lege oogkassen zorgt ervoor dat het ornament zelfs bij diffuus daglicht van grote afstand herkenbaar blijft als een krachtig, ritmisch element.
Bij de restauratie van een neoclassicistisch herenhuis komt een andere situatie voor. Hier zijn de bucrania niet van natuursteen, maar uitgevoerd in prefab gietmortel. Een restauratiestucadoor verwijdert een gescheurd exemplaar. Het nieuwe element moet exact op de as van de ondergelegen pilaster worden geplaatst. Een kleine afwijking van enkele millimeters verstoort direct de visuele balans van de gevelwand. Het ornament wordt met rvs-doken in de achterliggende bakstenen muur verankerd en vervolgens afgewerkt met een minerale verf om het uiterlijk van zandsteen te imiteren.
Binnenshuis kom je het motief tegen bij een imposante marmeren schouw in een stijlkamer. In de frieslijst, vlak onder de bovenplaat, zijn kleine bucrania in reliëf aangebracht. Hier dienen ze als rustpunten tussen weelderige guirlandes van vruchten. Het contrast is groot. Het gladde, witte marmer van de schedel steekt scherp af tegen de donkere schaduwen van de uitgeholde hoorns. Het geeft de schouw een plechtstatig karakter dat hoort bij de formele architectuur van die tijd.
De Erfgoedwet vormt het voornaamste juridische kader voor de omgang met historische bucrania. Bij rijksmonumenten of gemeentelijke monumenten is het ornament integraal onderdeel van de beschermde architectuur. Je mag niet zomaar slopen. Voor elke ingreep aan het fries of de metopen is een omgevingsvergunning voor een monumentenactiviteit nodig. De eisen zijn streng. Behoud van de oorspronkelijke vorm en het specifieke materiaalgebruik staat centraal bij de beoordeling door de monumentencommissie.
Constructieve veiligheid is eveneens wettelijk vastgelegd. Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) stelt via de algemene zorgplicht dat een gebouw geen gevaar mag opleveren voor de omgeving. Een zwaar natuurstenen ornament boven een openbaar trottoir vereist periodieke controle. Corrosie van de ijzeren doken of vorstschade aan de kalksteen kan leiden tot acute onveiligheid. De eigenaar is aansprakelijk voor de fysieke staat van het gevelbeeld. Bij gebreken moet direct worden ingegrepen om aan de publieke veiligheidseisen te voldoen. Geen uitstel mogelijk.
De oorsprong is archaïsch en bloederig. In de neolithische nederzetting Çatalhöyük werden echte runderkoppen met klei bekleed en aan wanden bevestigd, een rituele handeling die de basis legde voor wat duizenden jaren later een gestandaardiseerd bouwkundig ornament zou worden. Steen verving bot. Tijdens de overgang van houtbouw naar steenarchitectuur in het archaïsche Griekenland vond een proces van lithicering plaats; vergankelijke offerresten werden vertaald naar onvergankelijke kalksteen en marmer, vastgezet in het dwingende ritme van de Dorische metope. Het was een verstening van de praktijk waarbij men de schedels van geofferde dieren aan de houten architraaf van tempels spijkerde.
De Romeinen breidden het vocabulaire uit. Zij voegden de guirlandes en de infulae toe, waardoor de sobere Griekse schedel transformeerde naar een rijkere decoratie die paste bij de monumentale schaal van hun thermen en fora. Architectuur werd een bevroren offerfeest. Na de middeleeuwse vergetelheid herontdekte de renaissance het motief via de traktaatschrijvers zoals Palladio en Serlio. Van sacraal symbool naar decoratieve invulling voor burgerpaleizen. In de achttiende en negentiende eeuw volgde de industrialisatie van de vorm. Gietmallen vervingen de hand van de steenhouwer. Dit maakte de seriële productie voor neoclassicistische bankgebouwen en statige herenhuizen mogelijk, waarbij het bucranium definitief degradeerde van religieus teken tot een esthetisch kenmerk van de klassieke traditie.