De realisatie van een biforium stoelt op de nauwkeurige positionering van een centraal steunpunt binnen een grotere muuropening. Men begint met de maatvoering van de totale overspanning, waarbij de aslijn de exacte plek van de deelzuil bepaalt. Op de onderliggende borstwering of dorpel wordt een basement geplaatst. Hierop rust de schacht van de kolom of het deelzuiltje. De verticale belasting van de bovenliggende geveldelen wordt door dit element opgevangen. Het kapiteel vormt de technische overgang naar de boogconstructie.
Bovenop het kapiteel komen de aanzetstenen van de twee afzonderlijke bogen samen. Men bouwt de bogen vaak symmetrisch op met behulp van houten formeelwerk. De spatkrachten van de twee bogen drukken in het midden tegen elkaar aan. Hierdoor neutraliseren de zijwaartse krachten elkaar grotendeels boven de kolom, mits de bogen identiek zijn qua vlucht en gewicht. De resterende druk wordt verticaal door de zuil naar de fundering geleid. Soms omsluit een grotere overkoepelende boog, de ontlastingsboog, het gehele biforium om de druk van het bovenliggende metselwerk naar de zwaardere muurdammen aan de zijkanten af te voeren. In de praktijk resulteert dit in een constructie die lichter oogt maar een aanzienlijke stijfheid bezit.
Niet elk biforium volgt exact hetzelfde stramien; de stijlperiode en de beschikbare materialen dicteren de uiteindelijke verschijningsvorm. Waar de vroege romaanse varianten vaak robuust zijn met gedrongen deelzuiltjes, neigt de gotiek naar verticaliteit en fragiliteit. De boogvormen vertellen het verhaal van de tijd.
Een veelvoorkomende variatie is het biforium met een oculus. In de driehoekige ruimte die ontstaat boven de twee kleine bogen maar onder de hoofdboog, wordt dan een cirkelvormige opening uitgespaard. Dit verzacht de massieve boogtrommel en zorgt voor extra lichtspel. Daarnaast bestaat het blinde biforium. Dit is een puur esthetische toepassing waarbij de vorm van het tweelicht in het metselwerk is aangebracht zonder dat er een daadwerkelijke opening door de muur is geslagen. Het dient enkel om schaduwwerking en ritme aan een verder kaal gevelvlak te geven.
In de baksteengotiek van Noord-Europa zie je vaak dat de deelzuil niet van natuursteen is, maar is opgebouwd uit speciaal gevormde profielstenen. De constructie oogt daardoor minder als een losse kolom en meer als een integraal onderdeel van het muurwerk. Soms wordt een biforium ook wel een gekoppeld venster genoemd. Hoewel die term breder is en ook op latere kruiskozijnen kan slaan, duidt het in de middeleeuwse context specifiek op deze gedeelde opening.
Let op: Verwar het biforium nooit met een triforium. Een triforium is een architectonisch element in de vorm van een smalle gang boven de scheibogen van een kerk, al kunnen de openingen van die gang zelf wel weer als biforia zijn uitgevoerd.
De variatie zit hem vaak in de details van het kapiteel en de aanzetstenen. Soms rusten de bogen direct op een impostblok, terwijl andere regio's de voorkeur geven aan rijk versierde bladwerkkapitelen. Het resultaat blijft hetzelfde: een elegante splitsing van licht. Soms is de deelzuil zelfs een dubbele kolom, geplaatst in de diepte van de muur om extra dikke gewelfconstructies te dragen.
Stel je de massieve klokkentoren van een romaanse dorpskerk voor. Hoog in de gevel zie je galmgaten die de vorm van een biforium hebben. De klokken moeten hun geluid naar buiten werpen. Eén enkel groot gat zou de stabiliteit van de zware torenmuur echter in gevaar brengen. Door de opening met een deelzuiltje te splitsen, blijft de constructie sterk genoeg om het gewicht van de spits te dragen, terwijl het geluid ongehinderd wegstroomt door de twee smalle bogen.
In een middeleeuwse kloostergang kom je de vorm ook vaak tegen. De wandeling rond de binnentuin is aan één zijde open. Een lange rij biforia achter elkaar zorgt hier voor een ritmisch spel van licht en schaduw op de vloer. Het geeft de monniken zicht op de tuin, maar houdt de beschutting van het gebouw intact. Hier fungeert de centrale kolom vaak als een sierlijk ornament met een rijkelijk gebeeldhouwd kapiteel.
Loop door de straten van Venetië en kijk omhoog naar de gevels van de oude palazzi aan het Canal Grande. De piano nobile, de voornaamste verdieping, wordt gekenmerkt door elegante biforia in marmer. De slanke zuiltjes suggereren een lichtheid die in schril contrast staat met de zware funderingen in het water. Hier is het biforium geen noodzaak voor de sterkte, maar een statussymbool om rijkdom en verfijning uit te stralen.
Zelfs in de negentiende-eeuwse neogotiek duikt het element op. In de topgevel van een statig herenhuis is een klein biforium geplaatst. Het is puur decoratief. Soms is de deelzuil hier niet van natuursteen, maar van gietijzer. Een moderne interpretatie van een eeuwenoud principe.
De Erfgoedwet is leidend wanneer een biforium deel uitmaakt van een beschermd monument. Wijzigingen aan de profilering van de deelzuil of de boogtrommel zijn niet toegestaan zonder omgevingsvergunning voor de activiteit monumenten. Restauraties moeten vaak voldoen aan de Uitvoeringsrichtlijnen (URL) van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg. Geen concessies aan de detaillering. De historische substantie moet behouden blijven, wat betekent dat vervanging van natuurstenen elementen alleen onder strikte voorwaarden en met materiaal-technisch onderzoek mag plaatsvinden. Het gaat hierbij niet alleen om de esthetiek, maar ook om het behoud van het oorspronkelijke constructieve concept waarbij de krachtenverdeling intact blijft.
Bij herbestemming of ingrijpende renovatie komt het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) om de hoek kijken. Constructieve veiligheid is een harde eis. De centrale deelzuil fungeert als een dragend element waarop de NEN-EN 1996 (Eurocode 6 voor metselwerk) of NEN-EN 1991 (belastingen) van toepassing kan zijn. Stabiliteit is cruciaal. Een biforium splitst de lichtinval, wat direct invloed heeft op de berekening van de equivalente daglichtoppervlakte volgens NEN 2057. De netto glasoppervlakte wordt gereduceerd door de centrale kolom en de vaak zwaardere kozijnstijlen in de boogsegmenten. Dit heeft consequenties voor de bruikbaarheid van de achterliggende verblijfsruimte. Eis voor stabiliteit. Niet zomaar een gat in de muur. De constructeur dient aan te tonen dat de verticale lastoverdracht via de deelzuil naar de onderliggende structuur gewaarborgd is, zeker bij het aanbrengen van moderne isolerende beglazing die het eigen gewicht van de invulling vergroot.
De oorsprong van het biforium ligt in de laat-Romeinse en Byzantijnse bouwkunst. Grote overspanningen in natuursteen vormden destijds een constructief risico. Een centrale deelzuil bood de oplossing. Het reduceerde de vrije overspanning van de latei of boog aanzienlijk zonder de lichtinval volledig te blokkeren. In de romaanse periode, grofweg tussen 1000 en 1200, werd het element een standaardonderdeel van de Europese architectuur. De muren waren massief. De openingen klein. Door vensters te koppelen via een deelzuiltje, kon men toch grotere lichtopeningen realiseren in zware verdedigbare torens en kloostergangen. Deze vroege varianten kenmerken zich door gedrongen kolommen en zware, eenvoudige kapitelen die direct de krachten van de rondbogen afdroegen op de onderliggende muurdam.
Met de opkomst van de gotiek verfijnde de techniek zich. De spitsboog deed zijn intrede. Constructies werden lichter en verticaler. Het biforium evolueerde hierbij van een puur functionele splitsing naar een complex onderdeel van het maaswerk. Architecten plaatsten vaak een oculus of een driepas boven de twee deelbogen, gevat binnen één grotere ontlastingsboog. In de Italiaanse gotiek, en specifiek in de Venetiaanse palazzi, bereikte het biforium een esthetisch hoogtepunt. Hier verloor het zijn robuuste karakter ten gunste van ragfijne marmeren zuiltjes. Na de middeleeuwen raakte de vorm in Noord-Europa grotendeels uit de gratie door de voorkeur voor rechthoekige kruiskozijnen. Pas in de negentiende-eeuwse neogotiek en neoromaanse stromingen beleefde het biforium een revival. Architecten gebruikten het element toen veelvuldig in de kerkenbouw en bij prestigieuze overheidsgebouwen om een historiserende sfeer op te roepen, waarbij de constructieve noodzaak vaak ondergeschikt was aan de decoratieve waarde.