Plaatsing geschiedt in de flank. Direct tegen de rijbaan aan. Men graaft een cunet langs de asfalt- of betonrand waarbij de diepte nauw luistert, aangezien de bovenzijde van de elementen idealiter gelijk ligt met het wegniveau om waterstagnatie op het asfalt te voorkomen. Een stabiel zandbed of een laag menggranulaat vormt de basis. Fundering is cruciaal voor de stabiliteit op lange termijn. De elementen worden strak tegen elkaar gedrukt. Bij infrastructurele projecten ziet men vaak machinale verwerking middels vacuümklemmen. Repetitief werk. De open ruimtes in de profilering worden na het leggen ingeveegd met teelaarde of split. Grasgroei krijgt zo de ruimte. Soms kiest men voor brekerzand. Tot slot volgt vaak een lichte verdichting zodat de elementen zich zetten in de onderlaag.
Smalle rijbanen dwingen weggebruikers tot uitwijken. Wanneer de wieldruk van zwaar verkeer zoals landbouwvoertuigen of vrachtwagens de draagkracht van de onverharde ondergrond overstijgt, vindt directe bodemverdichting plaats. De interne cohesie van de grond wordt verbroken. In natte periodes verergert dit proces aanzienlijk door verzadiging van de bodem met regenwater. Het wiel snijdt diep door de grasmat. Er ontstaat plastische deformatie waarbij de grond opzij en omhoog wordt gedrukt, wat resulteert in de karakteristieke spoorvorming langs de wegkant.
De gevolgen van een onbeschermde berm zijn vaak direct merkbaar aan de staat van de rijbaan zelf. Zodra er diepe geulen ontstaan, verliest de asfaltverharding haar zijdelingse opsluiting. De randen van de weg gaan brokkelen. Rafeling treedt op. Zonder de tegendruk van een stevige berm bezwijkt de fundering onder de rand van de weg sneller door verkeersbelasting. Regenwater verzamelt zich in de sporen en trekt de wegconstructie in, wat leidt tot versnelde degradatie van de onderbouw en vorstschade in de winter.
Grote hoogteverschillen tussen het wegdek en de berm vormen een acuut gevaar voor de verkeersveiligheid. Een voertuig dat met één wiel in een diepe bermgeul terechtkomt, kan bij een correctieve stuurbeweging 'haken' achter de opstaande asfaltrand, wat leidt tot onbeheersbare slingeringen. Daarnaast raakt de waterhuishouding verstoord. Uitgereden modder en zand spoelen bij regenval de rijbaan op of verstoppen nabijgelegen afwateringsgreppels en duikers. Dit vermindert de effectiviteit van de natuurlijke drainage, waardoor de wegbeheerder geconfronteerd wordt met frequente onderhoudscycli en een verkorte levensduur van de infrastructuur.
Varianten in overvloed. Van de zware betonnen rammelstrook tot moderne, lichtgewicht elementen van gerecycled polyethyleen. Beton blijft de standaard voor zwaarbelaste wegen. Massa geeft stabiliteit. Kunststof varianten zie je vaker op plekken waar handmatige verwerking zonder zwaar materieel gewenst is, bijvoorbeeld bij fietspaden of in natuurgebieden. Een specifiek onderscheid wordt gemaakt op basis van de openheid van het element. Gesloten bermtegels bieden een strakke, harde overgang. De geperforeerde variant, vaak simpelweg grasbetontegel genoemd, laat de berm ademen. Water zakt weg. Gras groeit door de openingen heen. Zo blijft het groene karakter behouden terwijl de aslast van een uitwijkende vrachtwagen toch wordt opgevangen.
Terminologie in de wegenbouw is soms diffuus. De bermkanttegel wordt in bestekken ook wel aangeduid als kantverharding of bermverhardingselement. Verwar ze niet met standaard opsluitbanden. Een opsluitband fixeert de zijkant van het straatwerk, maar is niet ontworpen om directe wielbelasting op de kopse kant op te vangen. Bermtegels zijn juist bedoeld voor overrijdbaarheid. Soms valt de term 'mollenbaan'. Dit verwijst meestal naar een strook klinkers of betonstenen in de berm, maar die missen vaak de specifieke drainage-eigenschappen van de prefab bermkanttegel. Het verschil zit in de details. Een grasbetonsteen is technisch gezien een bermkanttegel, mits toegepast langs de wegkant, maar een bermkanttegel hoeft niet altijd grasgroei toe te laten. Soms is de functionele veiligheid van een rammelprofiel belangrijker dan de esthetiek van een groene berm.
Een smalle dijkweg in het rivierengebied. Twee bestelwagens passeren elkaar op een plek waar het asfalt eigenlijk te krap is. Een wiel verlaat de verharding. Zonder versteviging resulteert dit direct in een gevaarlijke kuil die bij elke regenbui dieper wordt. Bermkanttegels met een noppenstructuur vangen hier de klap op. De bestuurder hoort het kenmerkende gerommel en stuurt instinctief bij. De rand van het asfalt blijft scherp en onbeschadigd.
Bedrijventerreinen kennen een heel andere belasting. Bij de inrit van een groot logistiek depot snijden zware vrachtwagencombinaties de bocht vaak strak af. De wringende werking van die achterassen vernielt alles wat losligt. Hier zie je vaak de robuuste betonvariant met een hol-en-dol verbinding. De elementen grijpen in elkaar. Ze vormen een onwrikbare ketting die niet kan gaan 'wandelen' onder de tonnen aan wieldruk. Stabiliteit door massa en onderlinge vergrendeling.
Langs natuurgebieden en toeristische routes is de groene uitstraling leidend. Een fietspad moet daar toch incidenteel toegankelijk blijven voor een zware maaimachine of een ambulance. Men plaatst daar vaak de open kunststof elementen van gerecycled materiaal. Na het inzaaien en een paar goede buien is de verharding volledig aan het oog onttrokken door een dichte grasmat. Je ziet het niet, maar het draagt wel. De infiltratie van regenwater gaat onverminderd door terwijl de wegkant zijn vorm behoudt onder alle weersomstandigheden.
Infrastructurele projecten in de openbare ruimte worden vrijwel uitsluitend uitgevoerd conform de Standaard RAW Bepalingen. Hierin zijn de eisen voor materialen, de mate van verdichting van de ondergrond en de wijze van aanbrengen van bermverharding nauwkeurig omschreven. Voor prefab betonelementen is de Europese productnorm NEN-EN 1340 voor betonbanden of NEN-EN 1338 voor betonstraatstenen vaak de basis. Sterkteklasse. Vorst-dooi-bestendigheid. De mate van slijtage. Fabrikanten dienen een CE-markering te overleggen die aantoont dat de bermkanttegel bestand is tegen de dynamische belasting van het beoogde verkeerstype, variërend van incidenteel landbouwverkeer tot intensieve vrachtwagenbelasting.
Ontwerprichtlijnen van het CROW, zoals Publicatie 265 'Bermverharding', bepalen de functionele inpassing in het wegontwerp. Wanneer is een rammelstrook noodzakelijk? Welke breedte is vereist voor de verkeersveiligheid op basis van de wegfunctie? Deze richtlijnen ondersteunen wegbeheerders bij het invullen van hun wettelijke zorgplicht voor veilige wegen conform de Wegenverkeerswet. Naast de verkeerstechnische kaders speelt de milieuwetgeving een groeiende rol. De regelgeving omtrent de omgang met hemelwater, verankerd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) en lokale keuren van waterschappen, dwingt vaak tot de keuze voor waterpasserende elementen om de infiltratiecapaciteit van de bodem te waarborgen. Geen loze regels maar noodzakelijke kaders voor de duurzame instandhouding van de infrastructuur.
Vroeger was de berm gewoon de berm. Een strook zand, gras of in het beste geval wat losgestort puin. Met de explosieve groei van het wegverkeer en de aslasten in de jaren zestig en zeventig voldeden deze natuurlijke overgangen niet meer. De roep om een structurele oplossing voor de kapotgereden wegkanten werd luider. De prefab betonindustrie speelde hierop in door gestandaardiseerde elementen te ontwikkelen die zowel de druk van een vrachtwagenwiel konden weerstaan als de afwatering konden reguleren.
Aanvankelijk lag de prioriteit bij massa en stabiliteit. De eerste generaties bermtegels waren vaak massieve, zware betonblokken. Functioneel maar lastig te verwerken. In de jaren tachtig verschoof de focus naar verkeersveiligheid; de introductie van het rammelprofiel markeerde een belangrijk punt in de technische evolutie. Men ontdekte dat een geprofileerd oppervlak niet alleen de banden greep gaf, maar ook een auditief signaal afgaf aan de bestuurder. Een actieve waarschuwing tegen bermvluchten. Dit was de geboorte van de moderne rammelstrook.
Rond de eeuwwisseling doken ecologische motieven op in de wegenbouw. Dichte verharding maakte vaker plaats voor de open grasbetonstructuur. Water moest terug de grond in. De bodem mocht niet langer hermetisch worden afgesloten. Recentelijk heeft de sector een stap gezet richting materiaalinnovatie door het gebruik van gerecyclede kunststoffen. Dit verlaagt het eigen gewicht aanzienlijk, wat weer direct inspeelt op de Arbo-normen voor handmatige verwerking op locaties waar zwaar materieel niet bij kan. Van simpel betonblok naar een technisch hoogstaand civieltechnisch component. Een continu proces van optimalisatie.
Joostdevree | Encyclo | Meerbode | Ascem