Het doorlopen van een WoonKeur-traject start doorgaans al in de initiatief- of ontwerpfase van een bouwproject. Een ontwikkelaar, bouwer, of soms een individuele opdrachtgever kiest ervoor een woning te laten voldoen aan de WoonKeur-eisen, welke gericht zijn op de bruikbaarheid, toegankelijkheid, en flexibiliteit van de woonomgeving. De specifieke kenmerken die hierbij horen, denk aan de afmetingen van doorloopruimtes of de positionering van voorzieningen, worden dan direct verwerkt in de architectonische en technische ontwerpen.
Na deze ontwerpfase volgt een beoordeling door de certificerende instantie, SKW Certificatie. Hierbij wordt het plan getoetst aan de vastgelegde criteria. Gedurende de realisatie van het project vinden er vervolgens controles plaats op de bouwplaats. Deze verificatiemomenten dienen om vast te stellen dat de daadwerkelijke uitvoering correspondeert met de goedgekeurde plannen en de vereiste kwaliteitsnormen. Hierdoor wordt de consistentie tussen ontwerp en oplevering gewaarborgd. Wanneer aan alle eisen is voldaan, en na een finale inspectie, wordt het WoonKeur-certificaat verstrekt, wat de levensloopbestendige kwaliteit van de woning officieel bevestigt.
Niet alle woningen die zich 'levensloopbestendig' noemen, dragen automatisch het Woonkeur-label. Dat is een misvatting die we graag uit de weg ruimen. Woonkeur is namelijk geen breed containerbegrip voor alles wat toegankelijk of aanpasbaar is; het is een specifiek keurmerk, uitgegeven door SKW Certificatie. Een cruciaal onderscheid, vooral in een sector waar termen nogal eens door elkaar heen vliegen.
Waar het ‘Bouwbesluit’ de minimale eisen voor toegankelijkheid en basale bruikbaarheid dicteert, dingen die eenvoudigweg wettelijk verplicht zijn, gaat Woonkeur vele stappen verder. Het keurmerk waarborgt een significant hogere kwaliteit op het gebied van gebruiksgemak, doordachte toegankelijkheid en flexibele aanpasbaarheid van de woning. Denk hierbij aan bredere deuren, ruimere draaicirkels, strategische plaatsing van schakelmateriaal, en constructieve voorbereidingen voor toekomstige aanpassingen, elementen die ruimschoots de wettelijke basis overstijgen. Zo is ‘levensloopbestendig bouwen’ een breed ideaal, terwijl Woonkeur de concrete, meetbare en gecontroleerde invulling ervan is.
Er bestaan binnen Woonkeur zelf geen verschillende 'varianten' van het certificaat. Echter, de toepassing ervan kan variëren. Of het nu gaat om een gloednieuwe woning of een bestaand pand dat een grondige renovatie ondergaat; de principes en de controlestappen van Woonkeur blijven in essentie gelijk. Het certificaat bewijst dan de levensloopbestendige kwaliteit, ongeacht of de woning net van de tekentafel komt of al decennia dienstdoet. Het is dus geen ander soort keurmerk, maar een breed inzetbare kwaliteitsstandaard.
Stel, u bezoekt een nieuwbouwwoning met een Woonkeur-certificaat. Wat valt dan eigenlijk op? Allereerst de moeiteloze toegang: brede deuren, zonder enige verhoogde drempel tussen de vertrekken. Binnen is er een verrassende hoeveelheid bewegingsvrijheid; in de badkamer draait een rolstoel met gemak, net zoals in de gangen. Dit zit hem niet alleen in de vierkante meters, maar juist in de doordachte indeling en de minimale doorgangsbreedtes van 850 mm die Woonkeur eist, specificaties die significant verder gaan dan enkel het Bouwbesluit.
En kijk eens naar de elektrische installatie: stopcontacten en schakelaars zijn op een comfortabele, ergonomische hoogte geplaatst, bereikbaar voor vrijwel iedereen. Bovendien zijn kritieke punten in de wanden, denk aan de locaties rondom het toilet of de douche, vaak al preventief verstevigd. Dit is puur om later, mocht de noodzaak ontstaan, zonder ingrijpende verbouwing beugels of een opklapbare douchestoel te kunnen monteren. Deze concrete invulling van aanpasbaarheid, direct zichtbaar in de afwerking en de constructie, is typerend voor een Woonkeur-woning. Het gaat om die vooruitziende blik, om het creëren van flexibiliteit die pas opvalt wanneer men het echt nodig heeft.
Woonkeur vertegenwoordigt geen wettelijke verplichting, nee. Het is een certificaat, een vrijwillige kwaliteitsstandaard die een woning toekent voorbij de minimale eisen die de Nederlandse overheid stelt aan bouwprojecten. Deze minimale eisen zijn vastgelegd in het Bouwbesluit, een wetgevingskader dat per 1 januari 2024 volledig is opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), onderdeel van de Omgevingswet. Het BBL formuleert, onder andere, essentiële voorschriften ten aanzien van veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, en energieprestatie van gebouwen. Essentieel.
Waar het BBL de ondergrens definieert voor zaken als minimale toegankelijkheid en basale bruikbaarheid, denk aan de absolute smalste gangpaden die nog zijn toegestaan, daar overstijgt Woonkeur deze vereisten ruimschoots. Dit keurmerk garandeert een significant hoger niveau van comfort en adaptiviteit. Een woning met Woonkeur voldoet uiteraard aan alle bepalingen van het Bouwbesluit/BBL; dat is de basis. Echter, door zich te conformeren aan de Woonkeur-criteria kiezen ontwikkelaars en bouwers ervoor om een woning te realiseren die aantoonbaar beter voorbereid is op een levenslange bewoning, ongeacht de veranderende behoeften van de gebruiker. Het is een extra kwaliteitslaag bovenop de wettelijke plicht.
De noodzaak voor woningen die meegroeien met de bewoner, ongeacht levensfase, was al langer een discussiepunt. Begin jaren negentig, met een vergrijzende bevolking en een groeiend besef van de maatschappelijke waarde van zelfstandig wonen, ontstond de concrete vraag naar een gestandaardiseerde aanpak. Dit vormde de voedingsbodem voor de introductie van WoonKeur.
In 1996 werd het WoonKeur-certificaat officieel gelanceerd. Het was een initiatief van de toenmalige Stichting WoonKeur (SWK), tot stand gekomen in samenwerking met een breed scala aan partijen. Denk hierbij aan belangenorganisaties voor consumenten en mensen met een beperking, maar zeker ook de bouwsector zelf, waaronder architecten en projectontwikkelaars. Het primaire doel was duidelijk: een meetbare kwaliteitsstandaard bieden voor het concept van ‘levensloopbestendig bouwen’, dat voorheen nog te abstract was en vaak op eigen interpretatie berustte.
Waar het Bouwbesluit de minimale kaders schetst voor veilige en basaal bruikbare woningen, vulde WoonKeur deze lacune op door een aantoonbaar hoger kwaliteitsniveau te definiëren, met nadruk op gebruikskwaliteit, toegankelijkheid, flexibiliteit en aanpasbaarheid. Gedurende de jaren zijn de criteria van WoonKeur periodiek geactualiseerd, ingegeven door nieuwe inzichten in woonbehoeften, technische innovaties en de voortschrijdende ontwikkelingen binnen de bouwregelgeving. Deze evolutie heeft ervoor gezorgd dat WoonKeur tot op heden een relevant en erkend instrument blijft voor het realiseren van toekomstbestendige woningen in Nederland.