Spanning op de lijn bepaalt de stabiliteit. De vakman klikt de uiteinden van de positioneringslijn in de zijwaartse D-ringen van de heupband, waarna de lijn om een stevig ankerpunt of constructiedeel wordt geslagen. Het is een constante wisselwerking tussen leunen en belasten. Door de lijnlengte via een handmatige regelaar exact af te stemmen op de afstand tot het werkstuk, verschuift de druk naar de gepolsterde achterzijde van de gordel waardoor de gebruiker gefixeerd raakt. De voeten rusten hierbij altijd op een stabiel vlak. Men staat niet puur op eigen kracht, men leunt tegen de weerstand van het systeem in.
Tijdens de werkzaamheden wordt de lijnlengte herhaaldelijk gecorrigeerd. Bij elke zijwaartse beweging of verandering in werkhoogte ontspant de gebruiker de lijn kortstondig om de positie te verleggen, om deze vervolgens direct weer op spanning te trekken. Dit mechanische proces blokkeert onder belasting. De gordel fungeert als een verlengstuk van het zwaartepunt. De armen behouden hun volledige reikwijdte voor montage- of installatiewerkzaamheden terwijl de heupen stevig in de banden gedrukt blijven. Gebiedsbegrenzing vindt gelijktijdig plaats; de maximale lengte van de lijn voorkomt fysiek dat de gebruiker een onveilige zone of een onbeschermde dakrand kan bereiken.
De losse heupband is de klassieker. Compact en simpel. Je schuift hem over je eigen kleding heen en klikt hem vast, waarna de zijdelingse ringen wachten op de musketons van de positioneringslijn. In de professionele steigerbouw of bij mastenklimmers zie je echter vaker de hybride vorm. Hierbij is de positioneringsgordel, gecertificeerd volgens EN 358, naadloos verweven met een compleet valbeveiligingsharnas dat voldoet aan de EN 361-norm. Twee werelden in één harnas. De ringen op de heupen zijn puur voor de stabiliteit, terwijl de ankerpunten op de borst en rug bedoeld zijn om een vrije val op te vangen. Verwarring met de term 'steungordel' ligt op de loer, maar technisch gezien is dat een te lichte omschrijving voor dit type PBM.
Boomverzorgers werken anders. Hun gordels, in de volksmond vaak 'sit harnesses' genoemd, beschikken over een beweegbare brug aan de voorzijde voor maximale rotatie tijdens het klimmen in de kroon van een boom. Voor de nutssector, specifiek bij werk aan houten of betonnen palen, is de paalgordel de standaard. Deze variant is vaak uitgerust met extra slijtvaste lederen of kunststof bescherming op de plekken waar de lijn constant over de ruwe mast schuurt. Het onderscheid met een pure valstopgordel blijft de belangrijkste nuance; een positioneringssysteem is ontworpen om een val te voorkomen door de bewegingsruimte in te perken, niet om de kinetische energie van een vrije val veilig te absorberen. Gebruik je enkel een positioneringsgordel zonder valbeveiliging? Dan moet de lijn zo kort zijn dat je de rand nooit kunt passeren.
Een monteur staat op een ladder tegen een bovenleidingmast. Hij klikt zijn positioneringslijn rond de mast. De gordel vangt zijn gewicht op terwijl hij een isolator vervangt. Zonder deze steun zouden zijn benen snel verzuren door de constante spanning. Nu heeft hij beide handen vrij voor het zware sleutelwerk. Stabiel. Efficiënt.
Stel je een ijzervlechter voor bij de bouw van een hoge betonwand. Hij klimt in de verticale wapening. De werkpositioneringsgordel fixeert hem tegen de staalmatten. Terwijl hij de vlechtdraad met een tang aantrekt, bieden de D-ringen op zijn heupen de nodige weerstand om tegenwicht te bieden. Hij kan krachtig trekken zonder zijn balans te verliezen of weg te glijden. De voeten rusten stevig op de staven van de wapening, maar het zwaartepunt ligt bij de gordel.
Bij onderhoud aan een vakwerkmast op grote hoogte waait het hard. De wind trekt aan de technicus. Zijn positioneringslijn zit strak om een horizontaal profiel van de mast geslagen. Hierdoor wordt hij niet van de mast weggeblazen en kan hij zich volledig concentreren op de fijne bedrading in de schakelkast. De armen behouden hun volledige reikwijdte. Hij leunt simpelweg in het systeem.
In de dakbouw fungeert de gordel soms als een onzichtbare muur. Een vakman moet reparaties uitvoeren nabij een onbeschermde dakrand. De lijn is zodanig kort afgesteld dat hij de rand fysiek niet kan bereiken. Gebiedsbegrenzing pur sang. Hij kan niet vallen, want de gordel blokkeert elke stap in de gevarenzone. Veiligheid door fysieke inperking van de bewegingsvrijheid.
Keuringsstickers liegen niet. In de wereld van persoonlijke beschermingsmiddelen is de NEN-EN 358 de harde scheidslijn tussen gecontroleerde stabiliteit en levensgevaarlijke improvisatie. Het Arbeidsomstandighedenbesluit, met de nadruk op artikel 3.16, dwingt een sluitende aanpak af bij werken op hoogte. Positioneren is juridisch gezien preventie. De wetgever eist dat valgevaar bij de bron wordt aangepakt, waarbij een werkpositioneringsgordel dient om de werknemer fysiek weg te houden van de gevarenzone of hem zodanig te fixeren dat een val simpelweg onmogelijk is.
Jaarlijkse inspectie is geen vrijblijvend advies. Volgens de richtlijnen in NEN-EN 365 moet een deskundige elk onderdeel van de uitrusting minimaal elke twaalf maanden aan een kritische blik onderwerpen. Registratie in een logboek is daarbij dwingend voorgeschreven. Geen geldige keuring betekent een direct verbod op gebruik. De Europese PBM-verordening 2016/425 classificeert deze gordels als Categorie III-producten: middelen die beschermen tegen risico's met zeer ernstige gevolgen. Dit brengt een strikte plicht voor de fabrikant met zich mee om een EU-conformiteitsverklaring op te stellen en de productie door externe instanties te laten monitoren.
Scherp onderscheid is cruciaal. Een gordel die uitsluitend voldoet aan NEN-EN 358 mag onder geen beding worden ingezet om een vrije val te breken; daarvoor is de NEN-EN 361 de enige toegestane standaard voor harnassen. Werkgevers moeten aantoonbaar instructie geven over het correcte gebruik en de beperkingen van het systeem. De Arbowet legt de verantwoordelijkheid voor een veilige werkplek bij de directie, maar de gebruiker draagt de verantwoordelijkheid om defecten direct te melden en de apparatuur volgens de normen te gebruiken. Slijtage aan het stiksel of corrosie op de D-ringen leidt onherroepelijk tot afkeur. In de juridische realiteit van de bouwplaats is onwetendheid omtrent deze normeringen nooit een valide verdediging.
De oorsprong van de werkpositioneringsgordel ligt bij de vroege nutsbedrijven. Lijnwerkers zochten steun. In de vroege twintigste eeuw waren de eerste exemplaren van stug, dik leder, vaak verzwaard met eenvoudige stalen ringen die door lokale smeden werden vervaardigd om de krachten op de heupen van de monteur op te vangen. Deze vroege gordels boden enkel een statische steun tegen een houten paal. Er was geen sprake van valbeveiliging zoals we die nu kennen.
De technische kanteling kwam na de Tweede Wereldoorlog. Synthetische vezels zoals nylon en polyester vervingen het onderhoudsgevoelige leer. De treksterkte nam exponentieel toe. In de jaren negentig volgde de belangrijkste juridische omslag met de introductie van de Europese normering NEN-EN 358. Dit betekende het einde van de geïmproviseerde steungordels op de bouwplaats. De regelgeving dicteerde vanaf dat moment exacte eisen voor de positionering van de D-ringen en de trekontlasting van het stiksel. Er ontstond een scherp technisch onderscheid tussen louter leunen en een val breken.
In de moderne bouwsector is de losse heupband als stand-alone product grotendeels verdrongen door het integrale harnas. Medische inzichten in de biomechanica toonden aan dat een val in een enkelvoudige gordel catastrofale gevolgen heeft voor de wervelkolom en de interne organen. De functie van positionering is gebleven. De constructieve context is echter verschoven van een simpel hulpmiddel naar een gecertificeerd onderdeel van een complexer veiligheidssysteem.
Technosafety | Felixsafety | Rsnsafety | Satra | Labour.gov | Protekt