Een bouwproject van een nieuw appartementencomplex vraagt om een gedegen planning, 150 werkbare dagen bijvoorbeeld. Dit betekent dat je, naast de standaard weekenden, ook rekening houdt met erkende feestdagen en collectieve vakantieperioden zoals de bouwvak. Valt er dan, onverhoopt, een periode van strenge vorst in de wintermaanden, beton storten bij min vijf, dat doe je niet, dan worden die dagen automatisch van het totaal aantal werkbare dagen afgeschreven. De opleverdatum schuift dan navenant op, simpelweg omdat er fysiek geen arbeid verricht kon worden onder veilige en acceptabele omstandigheden. Dat staat los van de wil, puur een kwestie van de omstandigheden ter plekke.
Denk aan de restauratie van een monumentale gevel. Het contract vermeldt vaak expliciet dat bij aanhoudende regenval boven een bepaalde intensiteit, of windstoten van windkracht 6 of hoger, werkzaamheden op hoogte niet uitgevoerd mogen worden. Veiligheid gaat voor, altijd. Deze dagen, zelfs als ze midden in de week vallen, tellen dan niet als ‘werkbaar’. Ze verlengen de contractuele looptijd van het project. Een ander scenario: een gespecialiseerde funderingsploeg is ingehuurd. Hun materieel mag, volgens specificatie, niet werken bij temperaturen onder de nul graden Celsius. Een week van aanhoudende nachtvorst en overdag net boven nul, dat zijn snel vijf verloren werkbare dagen, tenzij er maatregelen getroffen kunnen worden die realistisch en betaalbaar zijn.
De definitie en toepassing van werkbare dagen vinden hun grondslag niet zozeer in één specifieke wet, maar zijn veeleer een samenspel van collectieve afspraken en contractuele bepalingen, vaak beïnvloed door diverse wettelijke kaders. Binnen de Nederlandse bouwsector is de Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO) voor de Bouwnijverheid een cruciaal document. Deze CAO regelt onder andere officiële feestdagen, verplichte vrije dagen en collectieve vakantieperioden, waardoor deze dagen automatisch als onwerkbaar worden aangemerkt.
Verder spelen de Algemene Voorwaarden voor de uitvoering van werken (UAV 2012) een prominente rol. Wanneer deze van toepassing zijn verklaard op een aannemingsovereenkomst, bevatten ze specifieke bepalingen over termijnverlenging bij 'onwerkbaar weer' en andere omstandigheden die de voortgang van het werk belemmeren. Denk aan extreme weersomstandigheden; deze bepalingen zorgen voor een uniforme basis voor het vaststellen wanneer een dag niet als werkbaar telt. Dit mechanisme beschermt zowel opdrachtgever als aannemer tegen onvoorziene vertragingen.
De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en de daaruit voortvloeiende regelgeving beïnvloeden indirect de werkbaarheid van dagen. Zij stellen immers eisen aan een veilige en gezonde werkomgeving. Extreme temperaturen, harde wind of onveilige werkcondities kunnen ertoe leiden dat werkzaamheden tijdelijk moeten worden stilgelegd, waardoor een dag in de praktijk als onwerkbaar wordt gekwalificeerd vanuit het oogpunt van arbeidsveiligheid. Tot slot biedt het Burgerlijk Wetboek (Boek 6) de algemene juridische basis voor overeenkomsten, inclusief de behandeling van onvoorziene omstandigheden die de uitvoering van een project aanzienlijk beïnvloeden en daarmee de planning en het aantal werkbare dagen.
De noodzaak om werkdagen af te bakenen; dat is zo oud als de bouw zelf. Regen, vorst, hittegolven: het weer dicteerde altijd al het tempo. Echter, de formele definitie en de contractuele vastlegging van ‘werkbare dagen’ zoals we die nu kennen, dat is een relatief recentere ontwikkeling, onlosmakelijk verbonden met de professionalisering en complexiteit van de Nederlandse bouwsector.
Aanvankelijk was er een impliciet begrip van wat kon en wat niet. Projecten duurden ‘zo lang als nodig was’, vaak sterk afhankelijk van de seizoenen. Met de opkomst van grotere projecten en strakkere oplevertermijnen in de 20e eeuw, werd de behoefte aan eenduidige afspraken prangend. De introductie van de Uniforme Administratieve Voorwaarden (UAV), met de versie van 1968 als een vroege mijlpaal, was hierin cruciaal. Dit document bood voor het eerst gestandaardiseerde bepalingen voor termijnverlenging bij zogenaamd ‘onwerkbaar weer’.
Tegelijkertijd formaliseerde de Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO) voor de Bouwnijverheid zaken als officiële feestdagen en collectieve vakanties, zoals de welbekende bouwvak. Dagen die voorheen lokaal of ad-hoc werden vastgesteld, werden nu sectorbreed uniform als ‘niet-werkbaar’ bestempeld. Dit gaf aannemers en opdrachtgevers een veel solidere basis voor planning en contractbeheer.
De evolutie ging door. Met toenemende aandacht voor arbeidsveiligheid, mede onder invloed van de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), kregen omstandigheden die de veiligheid van werknemers in gevaar brengen, denk aan storm, extreme kou of gevaarlijke windkracht op hoogte, ook een plaats in de definitie van onwerkbare omstandigheden. Vandaag de dag is de werkbare dag een juridisch en contractueel verankerd begrip, een essentieel instrument voor risicobeheersing en een eerlijke projectuitvoering.