De uitvoering van een vereveningsleiding richt zich op het overbruggen van zones waar luchtinsluiting of overdruk optreedt. Men installeert een secundair verticaal kanaal parallel aan de standleiding. Bij een versleping — een horizontale verplaatsing van de hoofdleiding — wordt de bypass boven de eerste bocht aangekoppeld en onder de tweede bocht weer teruggevoerd. Deze configuratie faciliteert een vrije luchtstroom. Water blokkeert zo de luchthuishouding niet. De aansluitpunten worden zodanig gekozen dat ze boven het overstroomniveau van de aangesloten lozingstoestellen liggen. In de praktijk worden specifieke hulpstukken zoals stroom-T-stukken toegepast om de overgang tussen de parallelle buizen soepel te laten verlopen. De leiding volgt de route door de leidingschacht. Soms koppelt men de vereveningsleiding op elke verdieping opnieuw aan de standleiding. Dit staat bekend als secundaire ontspanning. Het creëert een continu evenwicht. De diameter blijft over de gehele lengte constant om weerstand te beperken. Geen obstructies. Alleen atmosferische uitwisseling.
De terminologie rondom dit type leidingwerk is in de praktijk nogal fluïde. Men spreekt vaak over een secundaire ontspanningsleiding wanneer de vereveningsleiding over de volledige hoogte van het gebouw parallel aan de standleiding loopt. Dit is de meest rigoureuze variant. Elke verdieping krijgt dan een verbindingstussenstuk. Een wereld van verschil met de eenvoudige bypass bij een versleping. Die laatste is puur lokaal. Alleen daar waar de bochten de waterstroom afremmen en de lucht de weg versperren, wordt de druk vereffend. Soms is een korte lus genoeg. Vaak niet.
In de genormaliseerde wereld van de NEN 3215 wordt onderscheid gemaakt tussen systemen met primaire ontspanning en systemen met secundaire ontspanning. Bij die laatste is de vereveningsleiding een fundamenteel onderdeel van het ontwerp. Er bestaat ook nog de hulpontspanningsleiding. Hoewel de termen vaak door elkaar lopen, wordt deze laatste vaker gereserveerd voor kortere segmenten die slechts enkele specifieke lozingstoestellen ontlasten, terwijl een vereveningsleiding de systeemintegriteit van de gehele standleiding bewaakt.
Een interessante afgeleide is de indirecte vereveningsleiding. Hierbij worden verzamel- of aansluitleidingen van individuele toestellen niet direct op de standleiding aangesloten, maar op de parallel lopende secundaire leiding. Dit minimaliseert turbulente luchtverplaatsingen bij de instroompunten aanzienlijk. Het systeem wordt hiermee minder gevoelig voor hydraulische afsluiting. Waar een standaard bypass slechts 'omleidt', fungeert de indirecte variant als een actieve buffer voor de luchtstroming binnen het gehele verticale tracé.
Stel je een appartementencomplex van vijftien verdiepingen voor. De bewoner op de dertiende trekt het toilet door. Een plens water van acht liter stort naar beneden. Deze vallende 'waterzuiger' creëert een enorme onderdruk in de bovenliggende segmenten. Zonder de parallelle vereveningsleiding zouden de sifons van de appartementen op de twaalfde en elfde verdieping simpelweg worden leeggezogen. De lucht vindt via de secundaire leiding echter een snelle route om het vacuüm op te vullen. De zwanenhals blijft vol. De rioollucht blijft buiten.
Een kantoorgebouw met een centrale schacht ondergaat een renovatie. De hoofdafvoer moet op de tweede verdieping drie meter opzij om een stalen draagbalk te ontwijken. Een klassieke versleping. Hier klapt het vallende water met kracht tegen de bocht. De buis vult zich daar kortstondig volledig. Luchtdruk bouwt zich razendsnel op voor de watermassa uit. Zonder vereveningsleiding als bypass spuit het water uit de schrobputjes op de begane grond omhoog. De bypass pakt die overdruk weg. Lucht omzeilt de hydraulische barrière via de extra buis. Rust in de leiding.
In een hotel met een hoge gelijktijdigheid van gebruik. Twaalf gasten douchen tegelijkertijd tijdens de ochtendspits. De standleiding zit bijna vol. De lucht in de kolom raakt gevangen tussen verschillende lozingspunten. Door een indirecte vereveningsleiding te installeren, waarbij de wastafelafvoeren eerst op de secundaire leiding lozen, blijft de luchtdruk rond de sifons stabiel. Geen gorgelende geluiden die de gasten wekken. Geen stankklachten bij de receptie. Het systeem ademt vrijuit, ongeacht de belasting.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) dicteert de basis. Een afvoersysteem moet zodanig functioneren dat de volksgezondheid nooit in het geding komt. Geen rioolgassen in de woning. Dat is de harde eis. Dit betekent dat watersloten in sifons te allen tijde gewaarborgd moeten blijven tegen zowel wegzuigen door onderdruk als uitspuiten door overdruk. De maximale drukfluctuatie in het stelsel mag de kritieke grens van 250 Pascal niet passeren. In complexe gebouwen of hoogbouw is de vereveningsleiding vaak het enige technische middel om deze wettelijke prestatie-eis te halen. Het systeem moet ademen.
NEN 3215 vormt het technisch fundament voor elk rioleringsontwerp. Hierin is exact vastgelegd hoe de dimensionering van binnenrioleringsstelsels moet plaatsvinden. De norm maakt een strikt onderscheid tussen systemen met alleen primaire ontspanning en systemen die een vereveningsleiding behoeven. Zodra de theoretische vullingsgraad van de standleiding bepaalde drempelwaarden overschrijdt, dwingt de rekenmethode een parallelle luchtvoorziening af. Dit geldt specifiek voor gebouwen met een aanzienlijke hoogte of tracés met kritieke horizontale verslepingen. De norm berekent de luchtbehoefte. De vereveningsleiding levert die lucht.
Naast de NEN voorziet de praktijkrichtlijn NTR 3216 in de details voor de uitvoering. Het beschrijft de exacte plaatsing van aansluitpunten voor de bypass bij verslepingen. Afstand tot de bocht is cruciaal. Hulpstukken moeten de luchtstroom faciliteren zonder waterinslag. Hoewel de NTR juridisch gezien een richtlijn is, wordt het naleven ervan in de bouwketen erkend als de methode om te bewijzen dat aan de functionele eisen van het BBL wordt voldaan. Het borgt de hydraulische veiligheid. Geen discussie mogelijk.
De noodzaak voor drukverevening in rioleringsstelsels werd pas urgent toen de stedelijke woningbouw na de Tweede Wereldoorlog de lucht in schoot. In de vroege twintigste eeuw volstond een eenvoudige primaire ontluchting. Een simpele open pijp door het dak. Niets meer. Maar toen gebouwen de grens van vijf, zes verdiepingen passeerden, faalden deze basissystemen spectaculair. Vallende waterkolommen gedroegen zich als zuigers in een cilinder. Watersloten werden met geweld leeggetrokken of juist uitgeblazen. Een onzichtbaar gevecht in de schacht dat vroeg om een technische oplossing. De eerste experimenten met bypass-systemen vonden hun oorsprong in de behoefte om deze hydraulische wetmatigheden te beteugelen.
Gedurende de jaren '60 en '70 verschoof de focus van empirisch knutselen naar harde hydraulische berekeningen. Ingenieurs realiseerden zich dat luchtverplaatsing minstens zo belangrijk was als de waterafvoer zelf. De introductie van gladde kunststof leidingsystemen versnelde deze evolutie; waar gietijzer nog enige natuurlijke weerstand bood, zorgde pvc voor extreem hoge valsnelheden en daarmee voor grotere drukfluctuaties. De normering volgde de praktijk. De NEN 3215 formaliseerde de luchthuishouding. De vereveningsleiding werd van een incidentele probleemoplosser een fundamenteel onderdeel van het ontwerp bij hoogbouw en complexe verslepingen. Geen luxe. Puur functioneel behoud van de volksgezondheid. De historie van dit onderdeel is er een van constante aanpassing aan de steeds uitdagendere architectonische realiteit van compacte schachten en enorme lozingsdebieten.