De scharnierende terugslagklep, in de volksmond ook wel de zwenkkeerklep genoemd, is de klassieker onder de afsluiters. Een schijf hangt aan een ophangpunt boven de doorlaat. De vloeistofstroom tilt de schijf op. Dit gaat bijna moeiteloos. De weerstand is minimaal. Zodra de stroom stopt, valt de schijf door de zwaartekracht terug op de zitting. Eenvoud regeert. Deze variant is echter kieskeurig wat betreft de positie; horizontale montage heeft de voorkeur. In verticale leidingen werkt dit type alleen bij een opwaartse stroming, omdat de klep anders nooit betrouwbaar sluit.
Zoek je flexibiliteit, dan kom je uit bij de veerbelaste terugslagklep. Een interne spiraalveer drukt een kegel of schijf permanent tegen de zitting. De stroming moet eerst de veerdruk overwinnen om de weg vrij te maken. Dit veroorzaakt een meetbaar drukverlies. Toch is dit type immens populair. Waarom? Omdat de veer de klep in elke denkbare positie dichtdrukt. Of de leiding nu schuin loopt of ondersteboven hangt, de werking blijft gegarandeerd. In cv-installaties zijn deze kleine krachtpatsers onmisbaar om ongewenste natuurlijke circulatie tegen te gaan.
In de wereld van het afvalwater en de dikke vloeistoffen is de kogelterugslagklep de onbetwiste koning. Geen scharnieren die kunnen vastlopen door vezels of vet. Een zware, vaak met rubber beklede kogel ligt in de weg. De pomp drukt de kogel in een zijsparing. De doorgang is nagenoeg vrij van obstructies. Zodra de pomp stopt, zakt de kogel terug. Door de ronde vorm is dit mechanisme nagenoeg zelfreinigend. Het vuil vindt geen grip.
Voor situaties waar elke centimeter telt, is er de wafer-uitvoering of tussenklep. Een flinterdunne schijf die direct tussen twee leidingflenzen wordt geklemd. Compact. Efficiënt. Daarnaast bestaat de membraanterugslagklep. Hierbij vervormt een rubberen membraan onder druk. Dit gaat geruisloos. Geen metaal-op-metaal contact. Waterslag wordt door de elasticiteit van het membraan deels opgevangen, wat de installatie spaart.
In de praktijk worden de termen keerklep en terugslagklep vaak door elkaar gebruikt. Toch is er een nuance. De term 'keerklep' wordt in de installatietechniek vaak gereserveerd voor beveiligingsarmaturen in drinkwaterleidingen, vaak uitgevoerd met controlepunten om de werking te testen volgens de KIWA-normen. De 'terugslagklep' is de algemene, werktuigbouwkundige benaming voor het component in alle andere leidingsystemen, van perslucht tot chemische vloeistoffen. Klein verschil in naam, groot verschil in certificering.
De keuze voor een specifieke terugslagklep hangt nauw samen met de viscositeit van het medium en de beschikbare inbouwruimte. In de woningbouw en utiliteit domineren drie hoofdvormen de installaties.
Bij de klassieke zwenkkeerklep hangt een scharnierende schijf in de hoofdstroom. Minimale weerstand. De vloeistof drukt de klep eenvoudig weg. Zodra de pomp stopt, trekt de zwaartekracht de schijf terug in de zitting. Let op: dit type is gevoelig voor de montagepositie. Horizontaal werkt het best. Verticaal mag alleen bij opwaartse stroming, anders bungelt de klep nutteloos open en verliest hij zijn functie volledig. Een eenvoudige maar doeltreffende oplossing voor schoon water en lage drukken.
Zoek je een component dat overal past? De veerbelaste terugslagklep is de universele soldaat. Een interne spiraalveer drukt een schotel of kegel krachtig tegen de zitting. Montage ondersteboven, schuin of verticaal maakt niet uit; de veer overwint de zwaartekracht. Er is echter een prijs: de openingsdruk. De vloeistof moet hard genoeg duwen om de veer in te drukken, wat zorgt voor een meetbaar drukverlies in de leiding. In cv-systemen zijn ze onmisbaar om ongewenste natuurlijke circulatie tegen te gaan wanneer de pomp stilstaat.
In afvalwatersystemen en rioolpersleidingen faalt elk mechanisme met scharnieren. Vet koekt aan. Vezels haken vast. Hier regeert de kogelterugslagklep. Een zware, vaak met nitrielrubber beklede kogel wordt door de vloeistofstroom in een zij-pocket geduwd. De doorlaat is nagenoeg volledig vrij van obstructies. Valt de druk weg, dan zakt de kogel terug. Door de constante draaiing is de kogel zelfreinigend. Geen onderhoudsgevoelige assen of veren die kunnen corroderen in agressieve omgevingen.
| Type | Kenmerk | Ideale toepassing |
|---|---|---|
| Wafer / Tussenklep | Extreem compact | Tussen flenzen in krappe technische ruimtes |
| Membraanklep | Geluidsarm | Installaties waar waterslag direct gedempt moet worden |
| Dubbele klep | Redundantie | Grote industriële diameters met hoge veiligheidseisen |
Vaak ontstaat er verwarring tussen een terugslagklep en een keerklep. Hoewel ze technisch hetzelfde doen, zit de nuance in de regelgeving. De term keerklep hoort thuis in de drinkwaterwereld. Denk aan de KIWA-gecertificeerde beveiligingen die voorkomen dat vervuild water terugstroomt in het publieke net. Deze keerkleppen zijn vaak voorzien van testnippels om de waterzijdigheid periodiek te controleren. De terugslagklep is de bredere, werktuigbouwkundige term voor alles wat vloeistofstromen eenzijdig dwingt, van hydrauliek tot perslucht.
Een kelder loopt vol tijdens een hevige wolkbreuk. De dompelpomp doet zijn werk en perst het vuilwater drie meter omhoog richting het riool. Zodra de vlotter de pomp uitschakelt, houdt de terugslagklep de volledige watermassa in de verticale persleiding tegen. Zonder dit cruciale onderdeel stroomt de inhoud van de leiding direct terug de kelderruimte in. De pomp zou onmiddellijk weer aanslaan. Een eindeloze, zinloze cyclus die de motor binnen de kortste keren doet doorbranden.
In de cv-installatie van een woning kom je de veerbelaste variant vaak tegen. Stel: de thermostaat beneden staat laag, maar de radiatoren op de bovenverdieping worden toch langzaam warm. Dit fenomeen, ongewenste natuurlijke circulatie waarbij warm water uit zichzelf opstijgt, wordt de kop ingedrukt door een terugslagklep. De klep opent pas als de circulatiepomp daadwerkelijk druk levert. Geen onnodig energieverbruik. Geen ongevraagde warmte.
Kijk naar de afzuigkap in de keuken tijdens een stormachtige winterdag. Buiten raast de wind tegen de gevel. Zonder een mechanische terugslagklep, vaak uitgevoerd als een lichte kunststof vlinderklep in het afvoerkanaal, blaast de koude buitenlucht ongehinderd de woning binnen. De klep opent alleen door de luchtdruk van de ventilator. Slaat de kap af? Dan valt de klep door zijn eigen gewicht of een lichte veer dicht. Comfort blijft behouden.
Bij een zwembadinstallatie is het behoud van de 'voordruk' essentieel. Na het filteren stopt de pomp voor de nachtelijke pauze. De terugslagklep voorkomt hier dat het water uit het filter of de leidingen terugstroomt naar het bad. Hierdoor blijft de pomp 'geprimed'. De volgende ochtend start het systeem direct met water in het pomphuis. Dit voorkomt drooglopen en kostbare schade aan de mechanische asafdichting.
Niet elke klep mag overal. De wet is onverbiddelijk als het gaat om volksgezondheid. In Nederland vormt de NEN 1006 de technische basis voor elke leidingwaterinstallatie. Deze norm verwijst direct naar de Europese NEN-EN 1717. Hierin worden vloeistoffen ingedeeld in vijf categorieën. Klasse 1 is puur drinkwater. Klasse 5 bevat pathogene bacteriën of virussen. Een eenvoudige terugslagklep (type EB) volstaat vaak voor klasse 2, maar bij risicovollere installaties eist de regelgeving zwaardere beveiligingseenheden. Denk aan onderbroken verbindingen of controleerbare keerkleppen. Wie een foutieve klep monteert, overtreedt de Waterwet. De drinkwaterbedrijven controleren hier streng op bij bedrijfspandinspecties.
Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) stelt integrale eisen aan de veiligheid en gezondheid van installaties in gebouwen. Voor de eigenaar van een collectieve installatie stopt de verantwoordelijkheid niet bij de montage. Er geldt een zorgplicht. Bepaalde typen terugslagkleppen in drinkwatersystemen moeten jaarlijks worden gecontroleerd op hun functionele werking. Dit is vastgelegd in de Waterwerkbladen. Werkt de klep niet? Dan moet deze direct worden vervangen of gereviseerd. In de industrie vallen grotere afsluiters vaak onder de Pressure Equipment Directive (PED 2014/68/EU). Deze Europese richtlijn dicteert de materiaaleisen en testprocedures voor appendages die onder hoge druk staan. Veiligheid is hier geen keuze, maar een wettelijke randvoorwaarde.
Joostdevree | Nl.wikipedia | Encyclo | Commons.wikimedia | Wildkamp | Artizono | Begrippen.hunzeenaas | Avknederland | Producten.hanzestrohm | Swde | Avkvalves | Nl.m.wikipedia | Bulex | Vink | Weblogrouveen