De bediening start bij de greep. Terwijl de handen de benen van de tang omsluiten en naar elkaar toe bewegen, zet het mechanische scharnierpunt deze relatief geringe inspanning om in een aanzienlijke druk tussen de bekken, waarbij de wet van de hefboom de doorslaggevende factor is voor de uiteindelijke effectiviteit van de handeling. Positioneren, klemmen, draaien. Bij het knippen van draad of kabels penetreren de geharde snijvlakken het materiaal tot de treksterkte wordt overschreden en de fysieke scheiding optreedt.
Het proces varieert afhankelijk van de specifieke bekgeometrie. Bij verstelbare varianten vindt doorgaans eerst een grove kalibratie van de bekopening plaats, waarna de mechanische vergrendeling stabiliteit biedt tijdens de daadwerkelijke krachtzetting. Grip op gladde of ronde oppervlakken vereist een getande bek die zich in de materiaalhuid vastbijt. Door de handmatige druk te variëren, blijft de controle over het werkstuk behouden tijdens complexe torsie- of trekbewegingen. Mechanische weerstand van het object bepaalt de intensiteit van de handkracht.
De combinatietang blijft de onbetwiste basis in elke gereedschapskist. Grip op vlak materiaal, een getande uitsparing voor ronde buizen en zijdelingse snijvlakken voor draad; drie functies verenigd in één gesmede eenheid. Voor elektrotechnisch werk verschuift de focus naar de telefoontang, ook wel halfronde bektang genoemd. Lange, spits toelopende bekken bieden toegang tot diepgelegen componenten in schakelkasten waar de ruimte beperkt is. Vaak uitgevoerd met VDE-isolatie voor veilig werken onder spanning.
Platbektangen ontberen de ronde uitsparing en richten zich puur op het stevig klemmen of buigen van metaalstrips en draden. De grip is hier over het gehele oppervlak gelijkmatig. In contrast hiermee staat de rondbektang, essentieel voor het buigen van perfecte ogen in draadeinden, waarbij de conische bekken de diameter van de buiging bepalen.
Knipgereedschap vraagt om een specifieke snijgeometrie. De zijkniptang is de standaard voor koperdraad en zachte metalen. Moet er grover geschut aan te pas komen bij het uittrekken van spijkers of het doorknippen van binddraad? Dan is de nijptang het aangewezen instrument. In de betonbouw spreekt men vaak over de moniertang of vlechttang. Hoewel deze uiterlijk op een nijptang lijkt, heeft de moniertang een slankere kop en langere benen om snel ijzerdraad te torderen en te knippen bij de wapening. De brede, afgeronde kop van de traditionele nijptang dient daarentegen als kantelpunt om spijkers met hefboomkracht uit hout te trekken.
| Type | Kenmerk | Toepassing |
|---|---|---|
| Waterpomptang | Verstelbaar scharnier | Grijpen van diverse diameters buis en koppelingen. |
| Griptang | Vergrendelmechanisme | Blijvende klemkracht zonder handmatige druk; ideaal voor vastgeroeste bouten. |
| Striptang | Instelbare inkeping | Verwijderen van isolatiemantels zonder de kern te beschadigen. |
| Borgveertang | Punten aan de bek | Montage en demontage van seegerringen op assen of in gaten. |
De griptang wordt in de volksmond ook wel de 'moordenaar' genoemd, alhoewel die term strikt genomen vaker gereserveerd is voor de zware pijptang met schroefverstelling. Het cruciale verschil met de waterpomptang is de vergrendeling: eenmaal vastgeklikt, laat de griptang niet meer los tot de ontgrendelhendel wordt bediend. Voor installatiewerk waarbij kwetsbare verchroomde kranen gemonteerd worden, bestaan er speciale tangsleutels met gladde bekken om beschadigingen aan het oppervlak te voorkomen.
Een monteur in een overvolle schakelkast. Hij reikt met de smalle bekken van een telefoontang langs dikke bundels bedrading om dat ene losse adereindhulsje vast te pakken. Precisiewerk. De tang fungeert hier als de verlengde vingers die fysiek niet tussen de componenten passen.
De betonvlechter op de bekisting werkt in een ritmisch tempo. Moniertang in de rechterhand. Hij haalt de vlechtdraad door de wapening, een korte slag met de pols waarbij de tang de draad tordeert en direct kort afknipt. Snelheid en brute kracht in één vloeiende beweging.
Onder het aanrechtblad. Een lekkende sifon die muurvast zit door kalkaanslag. De waterpomptang wordt op de juiste wijdte geklikt, de bekken grijpen de kunststof wartel aan weerszijden vast. Een beheerste krachtzetting. De hefboomwerking van de lange benen overwint de statische wrijving zonder de dunne kunststof wand te verbrijzelen.
Een afgebroken schroef in een houten kozijn. Geen grip voor een schroevendraaier. De griptang wordt op de overgebleven stomp geplaatst en de stelschroef aangedraaid tot de klemkracht maximaal is. Een klik. De tang zit nu onwrikbaar vast, waardoor de monteur beide handen kan gebruiken om de schroefrestant langzaam uit het hout te draaien.
De timmerman en de verkeerd geslagen spijker. De bekken van de nijptang grijpen het staal vlak boven het houtoppervlak. Door de tang over zijn ronde kop te kantelen, fungeert de kop als draaipunt en wordt de spijker met minimale inspanning recht omhoog getrokken.
Veiligheid is geen suggestie op de bouwplaats. Bij werkzaamheden aan elektrische installaties is de NEN-EN-IEC 60900 de absolute graadmeter. Deze norm bepaalt of de isolatie van een tang daadwerkelijk bestand is tegen spanningen tot 1000 Volt AC of 1500 Volt DC. Herkenbaar aan het dubbele driehoek-logo. Is dat symbool afwezig? Gebruik de tang dan nooit voor elektra, ongeacht hoe dik de kunststof handgrepen ook lijken.
De constructieve kwaliteit van het staal zelf volgt vaak de ISO-normen, waarbij de ISO 5743 tot en met 5749 de technische specificaties en beproevingsmethoden voor grijp- en kniptangen dicteren. Hardheid van de snijvlakken. Weerstand tegen vervorming van de benen. Het zijn harde eisen die voorkomen dat gereedschap op een kritiek moment faalt. Daarnaast stelt het Arbobesluit dat gereedschap moet passen bij de specifieke taak en de fysieke belasting voor de gebruiker moet minimaliseren. Ergonomie is hierin geen luxe, maar een verplichting om lichamelijke klachten te voorkomen. In het kader van VCA-certificering worden handgereedschappen bovendien periodiek gekeurd op gebreken zoals speling in het scharnier of beschadigde isolatie.
De oorsprong van de tang ligt in de vroege smederij. Duizenden jaren geleden. Het hanteren van roodgloeiend brons of ijzer maakte een verlengstuk van de hand noodzakelijk; een eenvoudige hefboomconstructie die de smid in staat stelde materiaal te manipuleren zonder direct fysiek contact. In de middeleeuwen diversifieerde het ontwerp zich naarmate ambachten zich specialiseerden. De hoefsmid stelde immers andere eisen aan grip dan de vroege instrumentmaker of de timmerman die handgesmede spijkers uit hard eikenhout moest trekken.
De technische sprong naar het moderne tijdperk vond plaats tijdens de industriële revolutie. De overgang van handmatig smeden naar machinaal smeden in matrijzen, het zogenaamde drop forging, zorgde voor een uniformiteit die voorheen ondenkbaar was. Staallegeringen werden complexer en sterker. De introductie van chroom-vanadiumstaal in de 20e eeuw markeerde een definitief omslagpunt voor de bouwsector omdat bekken hierdoor dunner maar tegelijkertijd sterker konden worden uitgevoerd zonder af te breken onder extreme torsiekrachten.
Parallel aan de materiaalkunde liep de evolutie van de isolatie. Vroege elektriciens behelpten zich vaak met tangen voorzien van houten handgrepen of simpelweg met lappen om het metaal gewikkeld. Een riskante praktijk. Deze provisorische oplossingen werden in de loop van de vorige eeuw vervangen door de gestandaardiseerde kunststof dompelisolatie en later de complexe meercomponentengrepen die nu voldoen aan de strenge VDE-normen. De tang transformeerde zo van een brute krachtversterker naar een hoogwaardig precisie-instrument dat veiligheid en ergonomie combineert met de oeroude wetten van de mechanica.
Encyclo | Vertalen | Bomaco | Tenwoldetools