Het proces start bij de inlaatsectie. Bulkgoed stroomt hier de trog of buis binnen. Zodra de aandrijving de as activeert, grijpen de schroefbladen direct in op de aanwezige massa en transformeren de roterende energie in een krachtige, voorwaartse beweging. Een constante stroom ontstaat. Terwijl de windingen door het materiaal snijden, wordt het volume stapsgewijs naar de uitlaatopening verplaatst, waarbij de nauwe tolerantie tussen de schroef en de behuizing essentieel is voor een efficiënte overdracht zonder dat het materiaal zich ophoopt of stilvalt.
Bij horizontale toepassingen schuift het product rustig over de bodem van de transporteur. Transport onder een hoek vereist echter meer vermogen. Wanneer de schroefas steiler wordt opgesteld, moet de rotatiesnelheid vaak aanzienlijk omhoog om de zwaartekracht te overwinnen en te voorkomen dat het materiaal tussen de bladen en de wand terug naar beneden glijdt. Centrifugaalkrachten spelen hierbij een rol. De uiteindelijke lozing vindt plaats aan het andere uiteinde van de behuizing. Hier valt het materiaal door de opening, vaak direct in een volgende fase van het bouwproces zoals een betonmenger of een weegunit. De rotatiesnelheid van de as dicteert de exacte flow. Mechanische eenvoud in actie.
In een betoncentrale draait alles om de juiste verhoudingen. Een buisschroef onder een cementsilo voert de fijne poederas exact gedoseerd naar de weegbunker. Het systeem start met een hoog toerental voor snelheid. Zodra het streefgewicht bijna bereikt is, schakelt de frequentiegeregelde motor terug naar een kruipgang. De laatste kilo's vallen exact op hun plek. Geen stof, geen verspilling.
Kleverige massa's vragen om een andere aanpak. Bij de verwerking van nat slib in een waterzuiveringsinstallatie of bij het transport van vette klei uit een bouwput loopt een conventionele as vast. Hier zie je de asloze spiraal in actie. De dikke, stalen spiraal rust direct op een slijtvaste kunststof voering in de trog. De massa heeft geen kans om zich rond een centrale as te wikkelen. Het transport gaat traag, maar stopt nooit. Een onverwoestbare oplossing voor lastig materiaal.
Op tijdelijke bouwplaatsen zie je vaak mobiele schroefunits. Deze worden ingezet om droge mortel uit een bulksilo naar een mengpomp te verplaatsen. De schroef staat hierbij onder een flinke hellingshoek van 45 graden. De buiswand sluit nauw aan op de schroefbladen om te voorkomen dat de zware mortel tussen de windingen terug naar beneden glijdt. Compacte techniek. Efficiënt ruimtegebruik op een krappe locatie.
Denk aan de toevoeging van kleurpigmenten bij de productie van sierbestrating. Kleine schroeftransporteurs, vaak niet groter dan een regenpijp, voeren de poeders toe aan het mengsel. De nauwkeurigheid is hier kritisch. Een paar omwentelingen meer of minder bepaalt de uiteindelijke kleur van de klinker. Mechanische precisie op de vierkante centimeter.
Veiligheid is geen bijzaak bij krachtige, roterende assen. De Europese Machinerichtlijn vormt het dwingende wettelijke kader waarbinnen de fabrikant verantwoordelijk is voor een veilig ontwerp, inclusief de noodzakelijke CE-markering die aantoont dat aan alle essentiële eisen is voldaan. Bij de omgang met brandbare poeders of stoffen die stofexplosies kunnen veroorzaken, is de ATEX-richtlijn onvermijdbaar. Explosiegevaar is een reëel risico in de besloten ruimte van een transportbuis. De zone-indeling dicteert hierbij direct de materiaalkeuze en de aard van de elektrische componenten. NEN-EN 618 specificeert de veiligheidseisen voor apparatuur voor mechanisch transport van bulkgoederen. Het gaat om de fysieke afscherming van draaiende delen.
Toegangsluiken op trogschroeven mogen nooit zomaar geopend kunnen worden. Ingreepbeveiligingen zijn de standaard. De Arbowet eist daarnaast een werkomgeving waar geluidsbelasting en trillingen binnen strikte grenzen blijven, wat bij schroeftransporteurs vaak neerkomt op een stabiele fundering en een correct uitgebalanceerde as. Onderhoudsvoorschriften moeten voorzien in een duidelijke Lockout-Tagout procedure. Stilstand is noodzakelijk bij inspectie. Voor installaties die onderdeel uitmaken van een groter industrieel proces binnen een gebouw, stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving algemene eisen aan de brandveiligheid en de stabiliteit van de constructie waaraan de transporteur is opgehangen.
De oorsprong van deze techniek voert terug naar de derde eeuw voor Christus. Archimedes van Syracuse. Hij bedacht de schroef als waterpomp voor de irrigatie van de Nijldelta. De basis bleef duizenden jaren ongewijzigd. Houten assen met daaromheen handmatig gevormde houten of loden bladen. Pas tijdens de industriële revolutie in de negentiende eeuw vond de verschuiving naar de bouw- en bulksector plaats. Gietijzeren segmenten vervingen het hout. De mechanisering vereiste een robuustere constructie voor het transport van zware ertsen en granen.
De twintigste eeuw bracht de echte technische versnelling door de opkomst van moderne lastechnieken en de koudvorming van staal. Hierdoor konden fabrikanten eindeloze schroefbladen produceren zonder kwetsbare onderbrekingen. De asloze spiraal kwam pas later op de markt als antwoord op de toenemende vraag naar het verwerken van kleverig industrieel afval en slib. Waar de schroef vroeger een statisch onderdeel was van een molen of fabriek, zorgde de elektrificatie voor een nauwkeurige aansturing. Toerentalregeling werd de norm. Dit transformeerde de schroeftransporteur van een grof transportmiddel tot een hoogwaardig doseerinstrument dat essentieel is in de huidige geautomatiseerde betoncentrales.