De uitvoering van de RAW-systematiek leunt op de gestandaardiseerde bibliotheek van de CROW. Bestekschrijvers selecteren hieruit de noodzakelijke resultaatbeschrijvingen. Elke post krijgt een unieke code. Dit systeem zorgt ervoor dat alle betrokkenen exact weten welke technische eisen van toepassing zijn op bijvoorbeeld het aanbrengen van menggranulaat of het leggen van riolering. In deel 1 worden de administratieve spelregels gedefinieerd. Deel 2 vormt de technische kern van het document. Projectspecifieke uitzonderingen belanden steevast in deel 3.
Tijdens de aanbestedingsfase vullen gegadigden een staat van hoeveelheden in. Hierin koppelen zij eenheidsprijzen aan de door de opdrachtgever geraamde hoeveelheden. Het is een rekensom die transparantie biedt. Geen gokwerk. Tijdens de realisatie verschuift de focus naar de administratieve afhandeling van het werk. De opzichter controleert de geleverde prestaties aan de hand van de specifieke besteksposten. Hoeveelheden worden gemeten en vastgelegd in weekstaten. Deze documenten vormen de feitelijke onderbouwing voor de maandelijkse termijnfacturen. Afwijkingen in de oorspronkelijke raming worden zo op een gestructureerde wijze verrekend. Het proces waarborgt dat de eindafrekening direct herleidbaar is naar de daadwerkelijk uitgevoerde eenheden op de bouwplaats.
Binnen de GWW-sector verschijnen RAW-bestekken in diverse gedaanten, afhankelijk van de projectomvang en de gewenste flexibiliteit. De meest voorkomende variant is het projectbestek. Dit is een eenmalig document voor een specifiek werk, zoals de aanleg van een rotonde of het saneren van een rioolstelsel. Alles is tot achter de komma uitgeschreven. Hoeveelheden zijn vooraf bepaald.
Daarnaast kennen we het raambestek. Dit type fungeert als een juridische kapstok voor repeterende werkzaamheden over een langere periode. Denk aan jaarlijks onderhoud van groenvoorzieningen of het herstellen van wegversmallingen na schademeldingen. De exacte hoeveelheid werk is bij aanvang onbekend. Men werkt met fictieve hoeveelheden om een vergelijking tussen inschrijvers mogelijk te maken. De feitelijke afrekening volgt later. Op basis van werkelijke prestaties.
Voor grote organisaties met een constante stroom aan soortgelijke projecten is er het moederbestek. Dit is een intern standaarddocument. Het bevat alle gangbare posten en bepalingen die de organisatie hanteert. Bij een nieuwe uitvraag fungeert dit moederbestek als blauwdruk. Selecteren. Knippen. Plakken. Dit versnelt het schrijfproces aanzienlijk en minimaliseert foutmarges in de administratieve voorwaarden.
Verwarring ontstaat soms tussen de RAW-systematiek en STABU. Het onderscheid is echter fundamenteel. RAW is de taal van de civiele techniek, de wereld van grondverzet, asfalt en waterbouwkundige constructies. STABU daarentegen is de standaard voor de woning- en utiliteitsbouw. Een gebouw vraagt om een andere specificatiestructuur dan een dijklichaam. De coderingen zijn niet uitwisselbaar.
Een ander belangrijk onderscheid is dat met geïntegreerde contractvormen zoals Design & Construct (UAV-GC). Waar een traditioneel RAW-bestek de oplossing tot in detail voorkauwt, legt een geïntegreerd contract de ontwerpverantwoordelijkheid bij de marktpartij. In een RAW-bestek staat 'hoe' het menggranulaat moet worden verdicht. In een prestatiecontract staat enkel welke draagkracht de weg moet hebben. Het RAW-bestek blijft hiermee de koning van de directiebegroting en de gedetailleerde controle, terwijl modernere vormen meer ruimte laten voor technische innovatie door de aannemer.
Stel je een herinrichting van een dorpsplein voor. De gemeente wil nieuwe klinkers en extra groen. In het RAW-bestek vind je dan posten zoals 21.02.01 voor het ontgraven van grond. De aannemer ziet precies hoeveel kubieke meter er wordt verwacht. Hij vult zijn eenheidsprijs in. Geen gegis over de diepte of de afvoer; de technische bepalingen in het bestek laten daar geen ruimte voor. Tijdens de uitvoering meet de opzichter de ontgraven vakken op. De berekening is simpel: werkelijke meters maal de afgesproken prijs.
Maandagochtend in de bouwkeet. De uitvoerder en de opzichter lopen de weekstaat door. Ze kijken naar de post "Leveren en aanbrengen van infiltratiebuizen Ø 315 mm". In de raming stond 100 meter, maar door een wijziging in het tracé is er 112 meter gelegd. Omdat de RAW-systematiek met verrekenbare hoeveelheden werkt, is dit geen reden voor een conflict. De extra meters worden genoteerd, ondertekend en later zonder gedoe gefactureerd. Het bestek is hier de scheidsrechter.
Een ander scenario: een omgewaaide boom blokkeert de weg na een storm. De provincie heeft voor dit soort incidenten een raambestek afgesloten met een vaste aannemer. De aannemer rukt uit en kijkt in de prijslijst van het bestek bij de post voor "Het versnipperen van vrijgekomen houtige gewassen". De tarieven zijn een jaar geleden al vastgelegd tijdens de aanbesteding. Er hoeft niet eerst een offerte te worden opgesteld. Snelheid is geboden. De afwikkeling gebeurt achteraf op basis van de daadwerkelijk gemaakte uren en inzet van de versnipperaar, precies volgens de administratieve regels van de CROW.
| Bestekspost (fictief) | Omschrijving | Eenheid | Hoeveelheid |
|---|---|---|---|
| 312110 | Aanbrengen menggranulaat 0/31,5 | m2 | 1.250 |
| 321010 | Leveren en aanbrengen betonstraatstenen | m2 | 1.250 |
| 510105 | Plaatsen van houten zitbanken, type park | st | 4 |
Korte lijnen. Heldere codes. Een RAW-bestek voorkomt dat een discussie over de kwaliteit van een stoeprand ontaardt in een juridisch steekspel. De techniek staat immers al vast in de standaardbepalingen waar de code naar verwijst.
Een RAW-bestek functioneert nooit in een vacuüm. De juridische basis ligt vrijwel altijd bij de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012 (UAV 2012). Dit document regelt de rechtsverhouding tussen de opdrachtgever en de aannemer. Het bestek verklaart deze voorwaarden van toepassing. Geen mitsen en maren. In deel 1 van het bestek worden eventuele aanvullingen of afwijkingen op deze UAV vastgelegd. Dit zorgt voor een waterdicht contractueel kader waarin zaken als aansprakelijkheid, termijnbetalingen en de gevolgen van vertraging strikt zijn geregeld.
De Standaard RAW Bepalingen, uitgegeven door de CROW, vormen een dwingend juridisch onderdeel van de overeenkomst. Zodra het contract is ondertekend, zijn deze technische en administratieve regels bindend voor beide partijen. Er ontstaat een duidelijke hiërarchie. Het projectbestek gaat voor de Standaard. De UAV vult aan waar het bestek zwijgt. Deze structuur minimaliseert de kans op juridische geschillen tijdens de uitvoering van complexe GWW-projecten.
Voor overheden en andere publieke instellingen is de Aanbestedingswet 2012 de leidraad bij het in de markt zetten van een RAW-bestek. De systematiek ondersteunt de wettelijke principes van transparantie en non-discriminatie. Omdat de CROW-teksten merkonafhankelijk zijn geformuleerd, voldoen ze aan de eis om technische specificaties objectief te omschrijven. Het is simpelweg niet toegestaan om in een bestek direct naar specifieke fabrikanten te verwijzen, tenzij dit strikt noodzakelijk is voor de technische werking. De RAW-systematiek vangt dit op door te werken met generieke eigenschappen en prestatie-eisen.
Naast de contractuele afspraken moet het werk voldoen aan diverse publiekrechtelijke wetten. Denk aan het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) voor het toepassen van bouwstoffen of de Wet natuurbescherming bij werkzaamheden in kwetsbare gebieden. Hoewel het bestek de uitvoering regelt, ontslaat dit de partijen niet van hun wettelijke plichten. De RAW-systematiek integreert deze regelgeving vaak direct in de standaardteksten. Een aannemer die een weg aanlegt volgens een RAW-bestek, committeert zich daarmee indirect aan een breed scala aan Nederlandse wetten en normen, variërend van veiligheid op de werkplek tot milieukundige randvoorwaarden.
Vóór de jaren zeventig was de Nederlandse Grond-, Weg- en Waterbouw een lappendeken van lokale gebruiken en eigenzinnige contractvormen. Elke provincie, elk waterschap en vrijwel iedere grote gemeente hanteerde een eigen methodiek voor het omschrijven van werken. Dit zorgde voor enorme administratieve ballast. Aannemers moesten bij elke inschrijving opnieuw interpreteren wat een specifieke opdrachtgever precies bedoelde met een kubieke meter grondwerk of een ton asfalt. Een onhoudbare situatie die innovatie remde en de kans op juridische conflicten vergrootte.
De roep om eenheid leidde in 1972 tot de oprichting van de Stichting RAW. De afkorting — Rationalisatie en Automatisering Grond-, Water- en Wegenbouw — verklapt direct de oorspronkelijke drijfveer: het proces moest efficiënter en geschikt worden voor de opkomende computertechniek. Men zocht naar een uniforme taal die zowel door de mens als door de machine gelezen kon worden. In 1975 verscheen de eerste Standaard RAW Bepalingen. Een technisch en juridisch fundament was gelegd. Sindsdien is de systematiek niet meer weg te denken uit de civiele techniek. In 1987 ging de stichting op in het huidige kennisplatform CROW, dat de systematiek sindsdien beheert en elke drie tot vijf jaar actualiseert.
De evolutie van het RAW-bestek markeert de verschuiving van voorschrijvende specificaties naar resultaatgerichte beschrijvingen. Waar vroeger exact werd gedicteerd met welk materieel een aannemer moest werken, focust de moderne RAW-systematiek op de technische eisen van het eindproduct. De invoering van de digitale besteksuitwisseling via de RSX- en later de XML-standaarden zorgde voor de definitieve automatiseringsslag. Geen dikke papieren mappen meer op de hoek van het bureau, maar gestandaardiseerde data die naadloos overvloeien van de begrotingssoftware van de schrijver naar het calculatiepakket van de aannemer.
Nl.wikipedia | Bouwkunde-online | Pianoo | Bg | Crow | Flux Flux