Risicosegmentatie gaat vooraf aan elke schop in de grond. Men analyseert de interactie tussen bedrijfsstoffen en de ondergrond. Hieruit vloeit een pakket aan preventieve maatregelen voort. In de uitvoering manifesteert dit zich vaak als de constructie van vloeistofdichte voorzieningen. Betonvloeren krijgen hierbij de hoofdrol. De afdichting van voegen en doorvoeren vraagt om specialistische applicatietechnieken. Men controleert de dichtheid. Dit is geen nattevingerwerk maar een proces van inspecties en certificering door onafhankelijke instanties. Een verklaring vloeistofdichte voorziening is het doel. Het proces wordt geflankeerd door een bodemonderzoek om de begintoestand vast te leggen. Deze nulsituatie is cruciaal voor de latere verantwoording. Zo wordt de technische uitvoering onlosmakelijk verbonden met de administratieve bewijsvoering.
Binnen het kader van de NRB is het cruciaal om het verschil tussen vloeistofdichte en vloeistofkerende voorzieningen te begrijpen. Dit is geen semantische discussie. Een vloeistofdichte voorziening garandeert dat er gedurende een gespecificeerde periode geen enkele vloeistof in de bodem terechtkomt. Nul tolerantie. Dit vereist vaak een inspectiecertificaat op basis van de AS SIKB 6700. Vloeistofkerende maatregelen zijn minder streng; zij houden vloeistoffen slechts tijdelijk tegen, lang genoeg om een incidentele morsing op te ruimen. Het is een kwestie van tijd en absorptievermogen. De keuze hangt volledig af van de risicocategorie van de bedrijfsactiviteit.
De NRB differentieert op basis van de frequentie waarmee stoffen op de vloer belanden. Men kijkt naar de aard van de morsing. Is het een incident? Of is het een structurele belasting door lekkende machines? Bij structurele belasting volstaan eenvoudige procedures niet. Hier zijn zwaardere constructieve ingrepen noodzakelijk. Vaak ziet men dat er gewerkt wordt met opstanden, lekbakken of specifieke afschotplannen naar een vloeistof dichte put. Soms is een bodembeschermende voorziening puur organisatorisch. Denk aan absorptiematerialen en strikte werkinstructies. Maar vaker is het harde techniek.
Hoewel de NRB de overkoepelende richtlijn is, vindt de constructieve uitwerking vaak plaats via CUR-aanbevelingen, zoals CUR 44 voor vloeistofdichte betonconstructies. De termen worden in de praktijk weleens door elkaar gehaald. De NRB stelt de doelen. De CUR geeft de berekeningswijze voor de constructeur. Met de komst van de Omgevingswet is veel van de NRB-systematiek geland in het Besluit activiteiten leefomgeving (BAL). De term NRB blijft echter hardnekkig in bestekken staan. Het fungeert als een technisch synoniem voor 'bodemzeker bouwen'. Let ook op de BRL's (Beoordelingsrichtlijnen); deze gaan over de procescertificering van de uitvoerder, niet over de richtlijn zelf.
Een onbemand tankstation vormt het schoolvoorbeeld. De betonnen plaat onder de pompen is geen standaardvloer; het is een vloeistofdichte voorziening conform de richtlijn. Kijk naar de voegen. Deze zijn gevuld met specifieke, brandstofbestendige kit die de werking van de betonplaten opvangt zonder te scheuren. Elke druppel diesel die naast de tank belandt, vloeit via een berekend afschot naar een olie-waterafscheider. De bodem blijft schoon.
In een chemisch magazijn ziet de uitvoering er anders uit. Hier domineert de opvangbak. Vaak uitgevoerd als een vloeistofkerende vloer met opstaande randen bij de overheaddeuren. Dit creëert een dichte 'kuip'. Mocht een vat met vloeistof bezwijken, dan dient de gehele vloer als tijdelijke opslag. De NRB dicteert hier niet alleen de dichtheid van de coating, maar ook de tijd die het personeel heeft om de gemorste stof op te ruimen voordat deze de barrière aantast.
Denk aan een wasplaats voor groot materieel bij een transportbedrijf. De belasting is hier structureel. Water, reinigingsmiddelen en restanten van lading. Hier volstaat een eenvoudige coating vaak niet door de mechanische belasting van zware vrachtwagens. Men past hier vaak monolietvloeren toe met een hoge dichtheid, waarbij de vloeistofdichtheid wordt gewaarborgd door de dikte en samenstelling van het beton zelf. De jaarlijkse inspectie richt zich hier specifiek op slijtage en eventuele scheurvorming door trillingen.
Een transformatorstation in de buitenlucht. Oliekoeling vormt daar het risico. De constructeur ontwerpt een grindbed op een ondoordringbare folieconstructie. Een passieve maatregel. De NRB-systematiek helpt hier bij de keuze voor de juiste foliedikte en de overlap van de lasnaden. Geen actieve actie vereist bij een lek; de techniek houdt de olie vast in het grindpakket boven de folie. Onderhoudsvrij en bodemzeker.
De wet wacht op niemand. Met de stelselherziening van de Omgevingswet is de juridische verankering van bodembescherming verschoven naar een integraal systeem van zorgplichten en rijksregels. De NRB is hierin de technische ruggengraat. Hoewel de richtlijn zelf een document van advies lijkt, dwingt de wetgeving via het Besluit activiteiten leefomgeving (BAL) de toepassing ervan af bij milieubelastende activiteiten. Geen vrijblijvendheid. De algemene zorgplicht vormt hierbij het ultieme vangnet. Dit betekent dat zelfs als een specifieke handeling niet tot in detail is geregeld, de initiatiefnemer nog steeds verplicht is alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem gevraagd kunnen worden om bodemverontreiniging te voorkomen.
Handhaving baseert zich op meetbare feiten. Voor de juridische bewijsvoering van een vloeistofdichte voorziening is de inspectie op basis van de AS SIKB 6700 de enige geaccepteerde maatstaf. Zonder dit certificaat is er wettelijk gezien sprake van een potentieel bodemrisico. Dit heeft directe gevolgen voor de aansprakelijkheid. Daarnaast kunnen gemeenten in hun Omgevingsplan aanvullende beperkingen opleggen, zeker in grondwaterbeschermingsgebieden waar de marges voor fouten nihil zijn. De technische staat van een kitvoeg of een betonplaat wordt zo een juridisch bewijsstuk in het milieudossier van een onderneming. Fouten in de constructie zijn niet alleen een technisch probleem, maar een directe schending van de omgevingsrechtelijke kaders. Dit luistert nauw. De verantwoordelijkheid voor het aantonen van een verwaarloosbaar bodemrisico ligt volledig bij de gebruiker van de locatie.
De wortels van de richtlijn liggen in de vroege jaren tachtig, toen de noodzaak voor een structurele aanpak van industriële bodemverontreiniging pijnlijk duidelijk werd door grote saneringsoperaties. De Wet bodembescherming uit 1986 legde de juridische basis, maar in de uitvoering bleef het technisch tasten in het duister. Men werkte destijds met een versnipperd landschap van circulaires en de befaamde CPR-richtlijnen voor gevaarlijke stoffen. Het was onoverzichtelijk. Pas rond de eeuwwisseling ontstond de behoefte aan één integraal toetsingskader voor alle bedrijfsmatige activiteiten.
Met de introductie van de NRB 2001 kwam de grote omslag. Dit document verving een woud aan losse voorschriften en bood voor het eerst een eenduidige methodiek om bodemrisico's te kwantificeren. Voorheen was 'vloeistofdicht' een rekbaar begrip; de NRB kapte die vaagheid af. In 2012 volgde een ingrijpende actualisatie die de overstap markeerde van louter constructieve eisen naar een risicogebaseerde benadering. Men introduceerde de systematiek waarbij de zwaarte van de maatregelen direct werd gekoppeld aan de aard van de bedrijfsstof en de kans op morsingen. De focus verschoof van statische preventie naar een dynamisch proces van monitoring en inspectie. Hoewel de NRB als zelfstandig document nu formeel is opgegaan in de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving (BAL), blijft de methodiek de technische ruggengraat voor elke bodembeschermende voorziening in Nederland.