De realisatie van een noodconstructie vangt aan met het mechanisch overnemen van de belasting op die punten waar de integriteit van het bouwwerk tekortschiet. Men identificeert eerst de kritieke bezwijklijnen. De actie is direct. Men plaatst stempels. Vaak gebeurt dit op een brede voetplaat om de druk op de ondergrond te spreiden. Terwijl de defecte ligger of kolom zijn functie verliest, nemen stalen profielen de verticale lasten over en geleiden deze via een alternatieve route naar de vaste grondslag of een onbeschadigd funderingsdeel. Er wordt gezocht naar vaste punten. Speling is ontoelaatbaar.
Men werkt met klemverbindingen. Geen tijd voor langdurige uitharding van beton. Bouten, moeren en wiggen domineren de bouwplaats. Bij zijdelingse druk, zoals bij een wijkende gevel of een instabiele bouwmuur, worden schoorconstructies onder een specifieke hoek tegen de structuur geplaatst. Het draait om de driehoek: de meest stabiele vorm in de techniek. Vaak worden stalen liggers aan de buitenzijde aangebracht die middels ankerplaten en trekstangen de massa fixeren. Het proces verloopt dikwijls als volgt:
Krachten worden geanalyseerd, steunpunten worden gepositioneerd en de tijdelijke structuur wordt onder lichte voorspanning gebracht zonder de bestaande schade te verergeren.
Er wordt gewerkt met modulaire systemen die snel op locatie worden geassembleerd tot een rigide raamwerk. Bij grootschalige verzakkingen kan de methode ook het plaatsen van tijdelijke vijzels omvatten om de neerwaartse druk te neutraliseren. Men slaat stalen spieën aan. Staal op staal, of hout op metselwerk. De ingreep is voltooid zodra de krachtenstroom een aantoonbaar veilige weg naar de bodem vindt. Het staat vast. De situatie is bevroren.
De aard van de schade bepaalt de vorm van de ingreep. Men maakt in de constructieleer onderscheid tussen systemen die verticale druk opvangen en systemen die horizontale krachten beteugelen. Stempelwerk is de meest toegepaste verticale variant. Hierbij dragen zware stalen schroefstempels of modulaire zwaarlastkolommen de belasting van doorbuigende vloeren of gescheurde lateien direct af naar de onderliggende structuur. Het is een directe overname van zwaartekracht.
Bij gevelschoring ligt de focus op stabiliteit in het horizontale vlak. Wanneer een buitenspouwblad loskomt of een bouwmuur door externe gronddruk begint te wijken, bieden schuine schoren uitkomst. Deze schoorconstructies worden vaak in een driehoeksverband tegen de gevel geplaatst, waarbij de voet stevig verankerd is in de bodem of op zware betonblokken. Er wordt een tegenkracht geleverd die verdere uitbuiking voorkomt. In complexe situaties wordt er gewerkt met onderslagbalken: horizontale liggers die onder een instabiel constructiedeel worden geschoven om de last over meerdere steunpunten te verdelen.
De termen noodconstructie en hulpconstructie worden in de volksmond vaak door elkaar gehaald. Toch is er een wezenlijk verschil in context en planning. Een hulpconstructie is een geprogrammeerd onderdeel van het bouwproces. Denk aan een tijdelijke ondersteuning tijdens het storten van een betonvloer of het opvangen van een achtergevel bij het plaatsen van een uitbouw. Dit is gepland werk. Berekeningen liggen vooraf klaar.
Een noodconstructie is reactief. Paniekbeheersing in staal. Het wordt pas overwogen wanneer de veiligheid onverwacht in het geding is, bijvoorbeeld na een aanrijding, gasexplosie of het plotseling bezwijken van een fundering. Andere synoniemen die men in het veld hoort zijn:
Hoewel de materialen — stempels, balken, koppelstukken — vaak identiek zijn, verschilt de juridische en constructieve status aanzienlijk. Een noodconstructie is een pleister op een slagaderlijke bloeding; noodzakelijk voor behoud, maar nooit bedoeld als permanente oplossing.
Een personenauto boort zich in de pui van een hoekpand. De stalen hoeklijn die de verdieping draagt, verliest zijn steunpunt en hangt in de lucht. De brandweer en een aannemer plaatsen onmiddellijk een toren van zwaarlaststempels op dikke houten schotten om de puntlast te verdelen. Het pand is gestabiliseerd. Geen verdere instorting, ondanks de gapende wond in de gevel.
Tijdens het uitgraven van een nieuwe kelder verzakt plotseling de scheidingsmuur met de buren door een onvoorziene waterwelm. Horizontale stempels tussen de wanden voorkomen dat de boel naar binnen knikt. Een stijf stalen frame houdt de massa op zijn plek. De gronddruk wordt effectief beheerst terwijl de fundering wordt hersteld.
Een oude kerkgevel vertoont een zorgwekkende buik; de jarenlange corrosie van de muurankers heeft de verbinding met de achterliggende structuur verbroken. Men plaatst een tijdelijk korset van verticale UNP-profielen aan de buitenzijde. Deze worden met doorgaande draadeinden dwars door de muur aan de binnenconstructie gekoppeld. De gevel is geklemd. De beweging stopt direct.
Na een uitslaande brand in een industriehal zijn de spanten verbogen door de hitte. De dakconstructie dreigt onder haar eigen gewicht te bezwijken. Men rijdt modulaire ondersteuningstorens naar binnen die de gordingen ondersteunen op strategische knooppunten. Kracht gaat voor vorm. Het stalen woud biedt de onderzoekers een veilige werkplek om de oorzaak van de brand te achterhalen.
Hoewel de snelheid van handelen bij calamiteiten vaak botst met reguliere vergunningstrajecten, ontslaat de acute situatie de uitvoerder niet van de plicht tot technische deugdelijkheid. Men hanteert hierbij de Eurocodes als technisch referentiekader. Specifiek NEN-EN 1990 legt de basis voor het constructief ontwerp, waarbij de restcapaciteit van de beschadigde structuur in combinatie met de nieuwe hulpsteunpunten moet worden getoetst. Het is een delicate balans tussen snelheid en zekerheid.
De Arbowet speelt een evenzo cruciale rol tijdens de montage. Werken in een instabiele omgeving is inherent riskant. De wet vereist dat de werkgever een veilige werkplek garandeert, wat bij het plaatsen van stut- en vliegwerk vaak resulteert in strikte protocollen voor het betreden van de gevarenzone. Vaak wordt er gewerkt onder toezicht van een veiligheidscoördinator of een gespecialiseerde constructeur die ter plaatse de volgorde van de stempelwerkzaamheden bepaalt. Het bevoegd gezag, meestal de gemeente, kan achteraf een formele berekening of een rapportage van de uitgevoerde werkzaamheden eisen om de veiligheid op de lange termijn te waarborgen totdat een definitieve herstelwerkzaamheid is vergund en uitgevoerd.
Hout was eeuwenlang het enige antwoord op instabiliteit. Dikke eiken stammen. Met handgesmede wiggen en zware hamerslagen zochten timmerlieden naar het moment dat het hout begon te 'zingen' onder de last, een intuïtieve methode die de standaard vormde in middeleeuwse steden waar gevels door rotting of funderingsgebreken dreigden te wijken. Men noemde dit simpelweg stutten. Pas bij de opkomst van de industriële revolutie verschoof de techniek naar ijzer en maakten de eerste handbediende schroefvijzels hun intrede waardoor de precisie van de krachtenoverdracht aanzienlijk toenam.
De echte professionalisering vond plaats tijdens de wederopbouw na 1945. De schaal van de verwoesting in steden dwong tot standaardisatie. Staal verving hout definitief als primair materiaal voor zware lasten en modulaire systemen vonden hun oorsprong in de militaire genie-technieken; snel te assembleren en rekenkundig voorspelbaar. De verschuiving van ambachtelijk timmerwerk naar constructieve werktuigbouwkunde werd hiermee bezegeld. Tegenwoordig dicteren niet langer de timmerman, maar de rekenregels van de Eurocodes de opzet van de tijdelijke structuur. Brute kracht is nu gevangen in gestandaardiseerde tabellen en gecertificeerde koppelstukken. Het gaat niet meer alleen om houden, maar om weten wat je houdt.