Constructie van het raamwerk bepaalt de koers. Verticale staanders en gebogen liggers vormen de ruggengraat. Staal is gangbaar. Hout komt ook voor. Langs deze structuur vindt de aanplant plaats, waarbij de planten op korte afstand van elkaar worden gepositioneerd om een snelle sluiting te garanderen. Groei wordt gedirigeerd.
Het proces van aanbinden is continu. Takken worden aan de dragers bevestigd terwijl de zijwaartse uitlopers vaak in elkaar worden gevlochten om de structurele integriteit van de groene wand te versterken. Na verloop van tijd groeien de toppen naar elkaar toe. Wanneer de bovenzijde dichtgroeit, ontstaat de gewelfde tunnel. Het beheer richt zich op het handhaven van de profiellijn. Men snoeit uitstekende delen terug naar de contouren van het frame; dit stimuleert de vorming van nieuwe zijscheuten binnen het volume. Zo blijft de passage begaanbaar en de lichtinval beperkt tot wat de bladeren doorlaten. Een strakke vorm is het doel.
In de praktijk worden de termen loofgang en berceau volledig door elkaar gebruikt, waarbij berceau de klassieke, Franse vaktermijn is die vaak in historische contexten opduikt. Het wezenlijke verschil met een pergola ligt in de mate van omsluiting. Waar een pergola primair een open draagconstructie is voor klimplanten waarbij de hemel vaak nog zichtbaar blijft, streeft de loofgang naar een volledige architectonische afsluiting van het bladerdek. Het is een tunnel. Geen overkapping. De plant vormt hier de wand én het plafond door intensieve snoei en leiding langs bogen. Soms verwart men de loofgang ook met een prieel, maar een prieel is een op zichzelf staand, vaak rond of vierkant rustpunt, terwijl de loofgang een lineair verkeerselement is dat twee punten in een tuin of park fysiek en visueel verbindt.
De keuze voor het plantmateriaal bepaalt het type loofgang en de noodzakelijke onderhoudsintensiteit. We onderscheiden drie hoofdvarianten:
Vormen variëren van de traditionele gotische spitsboog tot de meer gangbare rondboog of de moderne, afgeplatte rechthoekige tunnel. De breedte is cruciaal. Een te smalle gang voelt benauwd aan en bemoeilijkt de machinale snoei aan de binnenzijde.
Een wandelaar verlaat de brandende zon op een open gazon en stapt een schaduwrijke tunnel van haagbeuken binnen. Het felle licht maakt direct plaats voor een zacht, groenachtig schijnsel. Aan het einde van de dertig meter lange gang fungeert de uitgang als een natuurlijk kader voor een ver weg geplaatst standbeeld. Hier dient de loofgang puur als visueel sturingsmiddel; hij dwingt de blik van de bezoeker naar een specifiek brandpunt in het landschap.
In een moderne villatuin is een loofgang toegepast als functionele verbinding tussen de woning en een afgelegen terras achterin de tuin. Men koos voor een stalen frame met blauweregen. In mei hangen de bloemtrossen door de mazen van het vlechtwerk naar beneden. Geur en kleur omsluiten de gebruiker. Het pad blijft koel tijdens hittegolven. De structuur maskeert tegelijkertijd de inkijk van de buren op het achtergelegen perceel. Privacy door architectonisch groen.
Langs de moestuin van een gerestaureerde buitenplaats staat een fruitberceau. Perenbomen zijn langs een gebogen ijzeren raamwerk geleid. In de nazomer hangen de vruchten binnen handbereik van de wandelaar. De snoei is hier een technisch hoogstandje; de bomen moeten immers zowel de gewelfde vorm behouden als voldoende vruchthout produceren. Een combinatie van esthetiek en nut.
Denk aan een smalle doorgang tussen twee gebouwen op een universiteitscampus. Een betonnen pad werd een groene oase door de installatie van een verzinkt tunnelframe begroeid met klimop en linden. Wat voorheen een tochtgat was, is nu een windstille zone. De loofgang breekt de valwinden die langs de gevels naar beneden slaan. Functionele klimaatbeheersing op de vierkante meter.
Juridisch gezien balanceert de loofgang tussen groenvoorziening en bouwwerk. De ondersteunende constructie, of deze nu van staal of hout is, valt onder de Omgevingswet. Meestal is een frame voor klimplanten vergunningvrij. Er gelden echter strikte hoogtematen. Overschrijdt de constructie de twee meter? Dan is een toetsing aan het omgevingsplan vaak noodzakelijk. Veiligheid van de constructie is hierbij het uitgangspunt, conform de basiseisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL). Belasting door wind en het gewicht van een volwassen, natgeregende begroeiing mag de stabiliteit niet in gevaar brengen. Geen constructieve berekening nodig voor kleine bogen, maar bij omvangrijke projecten in de openbare ruimte is dit anders. De wet kijkt mee naar de constructieve integriteit.
Het Burgerlijk Wetboek stelt kaders voor de locatie. Burenrecht is leidend bij plaatsing nabij de perceelgrens. Een loofgang wordt vaak gezien als een rij houtgewassen of een haag. Artikel 5:42 van het Burgerlijk Wetboek schrijft een minimale afstand van vijftig centimeter tot de erfgrens voor. Lokale Algemene Plaatselijke Verordeningen (APV) kunnen hiervan afwijken. Soms is plaatsing op de grens toegestaan, mits de buren toestemming geven en de constructie niet boven de scheidsmuur uitsteekt. Bij historische buitenplaatsen met een monumentale status gelden aanvullende beperkingen vanuit de Erfgoedwet; hier mag de structuur of beplanting niet zomaar gewijzigd worden zonder instemming van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Regels bepalen de ruimte. Een loofgang lijkt natuur, maar juridisch telt het frame.
Nl.wikipedia | Stichtingerm | Encyclo | Leestekensvanhetlandschap | Groenerfgoedzorg | Volkstuinen