De zaag bepaalt de nieuwe werkelijkheid. Nadat glas en draaiende delen zijn afgevoerd, blijft de essentie van het oude kozijn in de muur staan. Men zaagt de sponningen weg. Wat overblijft is een strakke, houten basis: de kozijnstomp. Deze methode voorkomt dat de volledige bouwkundige aansluiting moet worden opengebroken. De verankering in de spouw blijft simpelweg behouden.
Het nieuwe renovatiekozijn schuift vervolgens over deze stomp heen. Een passing die exact moet zijn. Storende elementen zoals oude scharnieren of uitstekende spijkers worden vooraf vlak geslepen om een vlakke ondergrond te creëren. De montage van het overzetprofiel gebeurt direct op of door het resterende houtwerk heen in de achterliggende constructie. Snelheid regeert hier. De binnenafwerking van de woning blijft nagenoeg onaangeroerd, terwijl de gevel een compleet nieuwe uitstraling krijgt. Geen hakwerk. Geen stofwolken in de woonkamer. De bestaande constructie fungeert als een robuuste adapter voor de moderne schil.
Niet elke kozijnstomp is identiek; de uiteindelijke vorm hangt volledig af van het type renovatieprofiel dat eroverheen geplaatst wordt. Bij een standaard houten renovatiekozijn volstaat vaak het wegkappen of afzagen van de oude sponning, waardoor een L-vormig of rechthoekig restant achterblijft. Wordt er echter gekozen voor kunststof overzetprofielen, dan moet de stomp soms extra worden afgeslankt om ruimte te bieden aan de dikkere wanddikte van het pvc. De stomp is in feite maatwerk ter plaatse. Soms fungeert alleen de verticale stijl als stomp, terwijl de onderdorpel volledig wordt vervangen door een nieuw composiet- of steenachtig exemplaar vanwege eerdere houtrot. In dergelijke hybride situaties spreekt men nog steeds van een stompverbinding aan de bovenzijde, terwijl de onderzijde een traditionele bouwkundige aansluiting kent. Het resultaat is een mengvorm. De staat van het resterende hout bepaalt de kwaliteit van de basis. Is het hout zacht? Dan is de stomp waardeloos en moet alsnog de volledige constructie uit de gevel.
In de dagelijkse praktijk op de bouwplaats worden termen nogal eens door elkaar gehaald. Een kozijnstomp is nadrukkelijk iets anders dan een stelkozijn. Waar een stelkozijn een nieuw element is dat dient als nauwkeurige mal voor een nieuw te plaatsen kozijn in een ruwe opening, is de stomp simpelweg een hergebruikt restant van de oude constructie. De stomp is een passieve basis. Ook de term overzetkozijn wordt vaak als synoniem gebruikt, maar dit duidt technisch gezien op het nieuwe element dat over de stomp heen valt. Men spreekt ook wel van een restantkozijn of montagebasis. Het onderscheid is cruciaal voor de werkvoorbereiding. Een foute aanname over de dikte van de achterblijvende stomp leidt direct tot een onmogelijke passing van het nieuwe renovatieprofiel. Precisie is hier geen luxe maar een absolute noodzaak.
Stel je een renovatieproject voor in een drukke woonwijk. Tijd is geld. De bewoner zet koffie terwijl de monteur de sponningen van het oude houten kozijn wegzaagt. Kabaal. Stof. Maar de muren blijven heel. De resterende houten balk die je nu nog in de gevel ziet zitten, dat is de kozijnstomp. Het is de ruggengraat voor wat volgt. Een wit kunststof overzetprofiel bedekt het hout volledig. Geen mens die ziet dat het oude kozijn er nog onder zit.
| Situatie | Functie van de stomp |
|---|---|
| Sociale woningbouw | Snelheid. Bewoners hoeven de woning niet uit tijdens de montage. |
| Behoud van interieur | Voorkomen van schade aan kostbaar stucwerk of tegels in de dagkant. |
| Hybride renovatie | Basis voor zijstijlen, terwijl de rotte onderdorpel wordt vervangen door steen. |
Kijk naar de kopse kant van een gedemonteerd raam. Je ziet enkel de kale houten stijlen die nog in de muur verankerd zijn. Geen profiel. Geen inkepingen. Gewoon een strak gezaagd vlak. Dat is het moment waarop de vakman weet: de basis is gereed. Een snelle check met de waterpas volgt. Als de stomp scheluw staat, corrigeert de monteur dit nu, voordat het nieuwe element eroverheen schuift. De stomp is hier de adapter tussen oud metselwerk en moderne techniek.
In een jaren '30 woning blijven de binnenmuren vaak onaangeraakt. De kozijnstomp vormt de brug. Men schuift het renovatiekozijn van buitenaf over het hout. Een paar welgemikte schroeven door het nieuwe profiel, dwars in de oude stomp. Vast is vast. De afwerklat dekt de naad af. Een perfecte passing zonder dat er een breekijzer aan te pas is gekomen. Het is bouwkundige chirurgie op de millimeter.
De wet kijkt niet naar wat er onder het plastic of aluminium verborgen zit; het gaat om het presterende geheel. Bij renovatieprojecten waarbij een kozijnstomp als basis dient, moet de uiteindelijke constructie onverminderd voldoen aan de eisen uit het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL). Dit betekent dat de thermische isolatie van het totale element, inclusief de aansluiting op de stomp, moet passen binnen de vastgestelde U-waarden voor verbouw. Het is geen vrijbrief. De luchtdichtheid is hierbij vaak het kritieke punt. Een kozijnstomp die niet correct is afgedicht tegen de achterliggende constructie veroorzaakt tocht. Dit resulteert in een gebrek aan comfort en energieverlies. De aansluiting tussen de bestaande stomp en het nieuwe renovatieprofiel moet daarom voldoen aan de prestatie-eisen voor infiltratie, zoals die vaak nader worden gespecificeerd in de NEN 3676 voor het aanbrengen van ramen en deuren.
Zagen in oud hout is nooit zonder risico. Voordat de zaag in het kozijn gaat om de stomp te creëren, is een asbestinventarisatie bij woningen van vóór 1994 strikt noodzakelijk. Oude kitsoorten of vulmiddelen tussen de muur en het kozijn kunnen asbesthoudend zijn. De Arbeidsomstandighedenwet stelt hier harde grenzen. Geen inspectie betekent niet zagen. Daarnaast speelt de inbraakwerendheid een rol. Voor het verkrijgen van een certificaat binnen het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) moet de verankering van het nieuwe kozijn door de stomp heen in de vaste muur constructief deugdelijk zijn. Een rotte stomp biedt geen houvast. De mechanische weerstand van het resterende hout bepaalt of aan de NEN 5096 kan worden voldaan. Indien de stomp de schroeven niet meer kan klemmen, vervalt de inbraakwerende status van het gehele element. Het is een kettingreactie van kwaliteit. De zwakste schakel regeert.
Pragmatisme in de jaren tachtig. De enorme naoorlogse woningvoorraad in Nederland vroeg om grootschalig onderhoud. Kozijnen waren op. Maar bewoners bleven liever in hun huis zitten tijdens de ingreep. Volledig slopen betekende stof, structurele schade en een wekenlange herstelperiode voor stucadoors en schilders. Uit die logistieke nachtmerrie werd de kozijnstomp geboren. Het markeerde een verschuiving van destructieve sloop naar bouwkundige chirurgie. Men ontdekte simpelweg dat de verankering van een oud kozijn in de spouw vaak nog uitstekend was, zelfs als de sponningen door achterstallig onderhoud waren aangetast.
Fabrikanten van kunststof profielen zagen een gat in de markt. Ze ontwikkelden specifieke overzetprofielen met flensen die de oude restanten maskeerden. De stomp werd daarmee de nieuwe standaard in de sociale woningbouw. Geen toevalstreffer, maar een bewuste keuze voor procesoptimalisatie. De term migreerde snel van de informele werkplaats naar het officiële RAW-bestek. Inmiddels is de techniek verfijnd door verbeterde compribanden en mechanische bevestigingen, maar de kern blijft gelijk: behoud wat vastzit. De zaag bepaalt de grens tussen de historische constructie en de moderne schil. Een evolutie gedreven door arbeidstijd en bewonerscomfort.