De fixatie start bij de nauwkeurige positionering van de te klemmen laag tegen de dragende constructie. Meestal gaat het om een membraan, folie of glasplaat die precies op zijn plek moet blijven. De klemlat wordt direct over de randzone of de overlap gepositioneerd. Mechanische bevestigingsmiddelen trekken het profiel vervolgens krachtig aan. Directe druk. Hierdoor ontstaat een continue lijnlast die de spanning gelijkmatig verdeelt en het materiaal dwingt tot overname van de vorm van de ondergrond.
Bij de afwerking van dakopstanden of geveldetails volgt de lat de lijn van de constructie. De montage vraagt om een specifieke hart-op-hart afstand tussen de bevestigers; dit voorkomt dat het materiaal tussen de drukpunten gaat lubberen of plooien. Een stabiele borging. Wanneer een luchtdichte aansluiting vereist is, zorgt de druk van de lat dat een achterliggende kit- of rubberstrook volledig wordt gecomprimeerd. De lat neutraliseert hierdoor mechanische trekspanningen en weersinvloeden door een permanente klemkracht uit te oefenen op het volledige raakvlak.
Aluminium is de onbetwiste standaard bij exterieurtoepassingen. Dit metaal biedt de noodzakelijke stijfheid voor een consistente drukverdeling over lange lengtes, essentieel bij daktrimmen of gevelpanelen, zonder dat het gewicht een belemmering vormt voor de verwerker. Logisch ook. Soms kom je kunststof uitvoeringen tegen in de handel. Deze zijn weliswaar corrosiebestendig, maar missen vaak de brute mechanische klemkracht die een metalen strip biedt onder extreme windbelasting. Houten klemlatten? Die zijn vooral voorbehouden aan de interieurbouw of tijdelijke voorzieningen zoals stofschotten op de bouwplaats. Een nuchter stuk vurenhout is buiten simpelweg niet opgewassen tegen de elementen.
De termen knelstrip en klemlat lopen in de praktijk vaak door elkaar, maar er is een nuance. Een knelstrip is meestal een specifiek geprofileerd aluminium deel voor dakranden, vaak voorzien van een druipneus. De universele klemlat is platter. Eenvoudiger. Dan heb je nog het drukprofiel, een zwaardere variant die je terugziet in de koelbouw of bij dikke isolatiepakketten waar de lat grote krachten moet overbrengen op een zachte ondergrond.
Verwar de klemlat niet met een glaslat. Hoewel beide profielen materialen op hun plek houden, heeft een glaslat een specifieke profilering voor de sponning en een esthetische afwerkfunctie die bij een functionele klemlat vaak ontbreekt. Bij foliebevestiging spreken vakmensen soms over een tengellat als deze een klemmende functie krijgt, al is een tengel technisch gezien onderdeel van de onderconstructie en geen specifiek klemmiddel. Directe fixatie vraagt om de juiste materiaalkeuze.
Stel je een plat dak voor tijdens een herfststorm. De wind trekt aan de dakbedekking. Hier zie je de klemlat in actie: een aluminium strip die de EPDM-folie met brute kracht tegen de opgaande gevelmuur perst. Elke twintig centimeter een schroef. Geen gewapper, geen lekkage. De lat vangt de mechanische spanning op die anders de lijmverbinding zou vernielen.
In een renovatiescenario bewijst de houten variant zijn nut. Voor het creëren van een stofschot slaat de timmerman vurenhouten latten over de plastic folie tegen de bestaande wanden en het plafond. Het folie scheurt niet uit bij de bevestigingspunten omdat de lat de druk over de gehele lengte verdeelt. Een tijdelijke, nuchtere oplossing die werkt.
Bij de montage van vliesgevels transformeert de klemlat tot een technisch hoogstandje. Hier drukt een zwaar geprofileerde strip de beglazingsrubbers tegen de glasplaat. De monteur draait de bouten aan en je ziet het rubber vervormen voor een perfecte afdichting. Luchtdicht bouwen begint vaak bij de eenvoud van een goed aangedraaide klemlat. Zelfs in de spouwmuur tref je ze aan; daar houden ze de DPC-folie strak tegen het kalkzandsteen binnenblad, zodat water consequent naar buiten wordt afgevoerd en niet in de isolatie verdwijnt.
De wet is simpel: een gebouw moet blijven staan en de schil moet heel blijven. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt dwingende eisen aan de constructieve veiligheid. Hier komt de Eurocode 1 om de hoek kijken, specifiek NEN-EN 1991-1-4. Deze norm bepaalt de windbelasting op gebouwen. Voor de afwerking van dakranden en gevels betekent dit dat een klemlat niet zomaar met een paar schroeven vastgezet mag worden. De berekening van de opwaartse winddruk dicteert de hart-op-hart afstand van de bevestigingsmiddelen. In de kustgebieden (windgebied I) zijn die regels strenger dan in het binnenland. Geen willekeur, maar rekenwerk.
BENG-eisen dwingen tot precisie. Om aan de eisen voor energiezuinigheid te voldoen, moet de infiltratie van buitenlucht tot een minimum worden beperkt. De klemlat speelt een sleutelrol bij het behalen van de waarden uit NEN 2687 voor de luchtdoorlatendheid van woningen. Een geklemde folie is betrouwbaarder dan een getapete verbinding op een stoffige bouwplaats. Daarnaast stelt NEN 2778 eisen aan de waterdichtheid van de gebouwschil. De klemlat borgt dat waterkerende membranen bij aansluitingen niet losraken, waardoor aan de wettelijke eisen voor de beperking van vochtindringing wordt voldaan.
Bij verticale beglazing zijn de regels onverbiddelijk. NEN 3576 en NEN 3577 beschrijven de systemen voor het plaatsen van glas. Wanneer een klemlat fungeert als drukprofiel in een vliesgevel, moet deze voldoen aan specifieke toleranties en klemkrachten om de ruit veilig op zijn plek te houden bij storm. Dit heeft direct raakvlak met de letselveiligheid. Een onjuist gemonteerde of ondergedimensioneerde lat kan leiden tot glasbreuk of het volledig loskomen van de ruit, wat vanuit de zorgplicht van het BBL simpelweg verboden is.
De klemlat begon als een pragmatisch antwoord op het falen van lijmverbindingen onder extreme weersomstandigheden. In de vroege twintigste eeuw vertrouwde men nog vaak op loodslabben en mechanische verankering met eenvoudige houten regels. Dat was kwetsbaar voor rot. Een onbetrouwbare basis voor waterdichting op de lange termijn. Met de opkomst van bitumineuze dakbedekking en later synthetische membranen zoals EPDM in de jaren zestig ontstond de noodzaak voor een duurzamere oplossing. Een profiel dat lineaire druk kon uitoefenen zonder de ondergrond te beschadigen. Aluminium verving hout. Een industriële sprong die de standaard zette voor de moderne utiliteitsbouw.
Tijdens de jaren tachtig en negentig transformeerde de lat onder invloed van de groeiende aandacht voor bouwfysica en luchtdichtheid. Het was niet langer voldoende om alleen materiaal op zijn plek te houden; de aansluiting moest volledig luchtdicht zijn om warmteverlies te beperken. Geen kieren meer. Fabrikanten introduceerden profielen met geïntegreerde rubbers of specifieke kamers voor afdichtingskit. De klemlat werd hiermee onderdeel van een integrale systeemoplossing. De transitie van een rudimentaire houten lat naar het geëxtrudeerde aluminium profiel weerspiegelt de algemene industrialisatie van de bouwschil, waarbij de nadruk verschoof van lokale improvisatie naar gestandaardiseerde, berekende componenten die moeten voldoen aan strenge windlastberekeningen en de Eurocodes.