IR-thermografie is een parapluterm, zeg maar. Binnen de bouwpraktijk kom je vooral twee hoofdvarianten tegen, afhankelijk van de manier waarop de temperatuurverschillen worden opgewekt of benut: passieve en actieve thermografie. Die kennen beide hun eigen specifieke toepassingsgebied, hun eigen sterktes.
De meest voorkomende, en waar men in de bouw over het algemeen aan denkt bij 'IR-thermografie', is de passieve thermografie. Hierbij inspecteert men objecten onder natuurlijke omstandigheden. Dat betekent dat men gebruikmaakt van de reeds aanwezige temperatuurverschillen, bijvoorbeeld de delta tussen binnen en buiten een gebouw. De zonnewarmte die overdag materialen opwarmt, of juist de afkoeling 's nachts, vormt de basis voor het detecteren van isolatiegebreken, koudebruggen, luchtlekken, of vochtproblematiek. De methode is niet-invasief, relatief snel, en geeft een breed overzicht van de thermische prestatie van constructies.
Daartegenover staat actieve thermografie. Dit is een meer gerichte aanpak. Bij deze variant wordt een externe energiebron ingezet om temperatuurverschillen te forceren in het te onderzoeken object. Denk aan het aanbrengen van warmte met stralers of warme lucht, of juist koeling. De manier waarop het materiaal die warmte (of koude) opneemt, transporteert en weer afgeeft, vertelt iets over de interne structuur of eventuele defecten. Deze methode is met name nuttig voor specifieke, gedetailleerde inspecties van materialen, bijvoorbeeld om delaminatie in composieten op te sporen, verborgen scheuren in beton te detecteren die met passieve methoden niet aan het licht komen, of holtes achter een afwerking te visualiseren. Het gaat dan niet zozeer om het algemene energieverlies van een gebouw, maar om de integriteit van de constructie of materiaallagen zelf, tot in de kleine nuances. Vaak zijn de benamingen 'warmtebeeldonderzoek' en 'infraroodonderzoek' trouwens volkomen synoniem met IR-thermografie; het is allemaal hetzelfde principe, de camera ziet wat jij niet ziet.
Hoe ziet IR-thermografie er dan concreet uit? Denk aan alledaagse bouwproblematiek, zaken die je met het blote oog simpelweg mist. Het instrument, die infraroodcamera, onthult verhalen over gebouwen, vaak verhalen die anders verborgen blijven.
IR-thermografie is op zichzelf geen wettelijke eis, noch een norm die men direct moet naleven; het is eerder een krachtig diagnostisch instrument. Maar de bevindingen die ermee worden gedaan, die staan vaak in directe relatie tot diverse wetten, normen en richtlijnen in de Nederlandse bouwsector. Het is de controleerbaarheid van de prestaties, de bewijsvoering voor compliance, die thermografie zo essentieel maakt.
Neem bijvoorbeeld het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL), de opvolger van het Bouwbesluit. Dit juridische kader stelt eisen aan onder meer de energiezuinigheid, thermische isolatie (Rc-waarden) en luchtdichtheid (Qv10-waarde) van gebouwen. Thermografie is dan de perfecte methode om te controleren of een gebouw daadwerkelijk aan deze prestatie-eisen voldoet, of om eventuele tekortkomingen te identificeren die de energieprestatie negatief beïnvloeden. Je legt er problemen mee bloot die je anders niet ziet, problemen die direct indruisen tegen de gestelde normen.
Specifiek voor het detecteren van koudebruggen in gebouwschillen is de norm NEN-EN 13187 van cruciaal belang. Deze Europese standaard beschrijft nauwkeurig de infraroodmethode voor thermografische inspecties. Het gaat over procedures, over de benodigde omgevingscondities, en vooral over de correcte interpretatie van de warmtebeelden. Wie kwalitatief hoogwaardige thermografie uitvoert in de bouw, kan niet om deze norm heen. Het waarborgt de betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid van de resultaten. Algemenere principes voor thermografisch onderzoek als niet-destructieve testmethode vinden we terug in NEN-EN 16714-1, wat een breder kader biedt voor de toepassing van de techniek.
Ook in het kader van de NTA 8800, de nationale bepalingsmethode voor de energieprestatie van gebouwen (BENG), speelt thermografie een belangrijke rol, zij het indirect. Hoewel het geen rekenmethode is binnen NTA 8800, is het wel een onmisbaar hulpmiddel voor het inzichtelijk maken van de energetische kwaliteit van de gebouwschil. Het helpt bij het opsporen van gebreken die de berekende energieprestatie negatief beïnvloeden, waardoor aanpassing of herstel gericht kan plaatsvinden om zo wel aan de BENG-eisen te voldoen. Het stelt bouwprofessionals in staat de werkelijke prestaties van een gebouw te valideren en te optimaliseren, conform de geldende regelgeving.
De kiem van infrarooddetectie ligt ver voor de toepassing in de bouw, met Sir William Herschel die reeds in 1800 infraroodstraling ontdekte. Decennia later, voornamelijk gedurende de Koude Oorlog, ontwikkelde de technologie zich in militaire kringen tot instrumenten voor nachtzicht en surveillance. Deze vroege systemen, omvangrijk en vaak afhankelijk van koeling met vloeibaar stikstof, waren verre van praktisch voor commerciële doeleinden, laat staan voor bouwinspecties.
Een cruciale omslag kwam met de energiecrisissen van de jaren zeventig. Plotseling verschoof de focus naar energiebesparing en thermische isolatie in gebouwen. De behoefte aan methoden om warmteverlies te visualiseren en isolatiegebreken op te sporen, werd urgent. Dit was het moment waarop infraroodtechnologie, oorspronkelijk bedoeld voor andere domeinen, zijn intrede deed in de bouwwereld, zij het nog met dure en bewerkelijke apparatuur. De potentie was echter onmiskenbaar; eindelijk een manier om de onzichtbare thermische lekken zichtbaar te maken.
De ware doorbraak voor brede toepassing in de bouw kwam met de ontwikkeling van onkoelde microbolometertechnologie in de jaren tachtig en negentig. Camera's werden kleiner, lichter, en vooral: betaalbaarder. Ze vereisten geen externe koeling meer, wat de draagbaarheid en gebruiksvriendelijkheid enorm verbeterde. Deze technologische sprong maakte IR-thermografie toegankelijk voor een groeiende groep bouwprofessionals. Wat eerst een nichetoepassing was voor gespecialiseerde onderzoeksinstituten, transformeerde naar een standaardtool voor bouwkundige inspecteurs, installateurs en aannemers. Vandaag de dag is de infraroodcamera, in combinatie met geavanceerde analyse software, een onmisbaar instrument geworden voor kwaliteitscontrole, het opsporen van bouwfouten en het optimaliseren van de energieprestaties van gebouwen, integraal onderdeel van een moderne bouwpraktijk.
Joostdevree | Stichtingerm | Kiwa | Bcb | Blowerdoortest | Thermo-drone | Defabrieksdokters | Blowertechnic | Ir-thermografie | Iris-thermovision | Elektricienbakker