De praktische uitvoering van een hydrofobeerbehandeling start bij een technisch zuivere ondergrond. Vuil, vet of organische groei blokkeren de toegang tot de poriën. Meestal vindt de applicatie plaats via de vloeimethode waarbij het middel onder lage druk over het gevelvlak wordt gesproeid. Men werkt van beneden naar boven. Zo verzadigt de muur gelijkmatig. Deze werkwijze voorkomt dat vloeistoflopers op droge delen voortijdig intrekken en permanente vlekken of glansverschillen veroorzaken. De vloeistof moet diep in de capillairen dringen om een duurzame barrière te vormen.
De opname stopt bij volledige verzadiging. Het materiaal zuigt niet meer. De actieve stoffen, veelal silanen of siloxanen op water- of oplosmiddelbasis, reageren chemisch met het silicaat in de minerale ondergrond. Er ontstaat een moleculaire verbinding. De poriewanden worden bekleed zonder dat de openingen fysiek worden afgesloten. Hierdoor blijft het transport van waterdamp mogelijk terwijl vloeibaar water wordt geweerd. Na het verdampen van de drager — het water of het oplosmiddel — is de behandeling in de regel onzichtbaar, wat essentieel is voor het behoud van het oorspronkelijke esthetische karakter van het metselwerk of beton.
In de bouwsector wordt onderscheid gemaakt op basis van de moleculaire grootte van de actieve bestanddelen. Silanen vormen de fijnste variant. Door hun extreem kleine moleculen dringen ze diep door in dichte materialen zoals prefab beton of natuursteen. Ze reageren traag maar effectief. Siloxanen daarentegen bestaan uit grotere molecuulketens. Deze zijn uitermate geschikt voor zeer poreuze ondergronden zoals baksteen of kalkzandsteen, omdat ze minder snel 'wegzakken' in de diepte en direct aan de oppervlakte een barrière vormen. Vaak tref je hybride mengsels aan; een combinatie van beide zorgt voor zowel een diepe bescherming als een snelle pareling (het lotuseffect) aan de buitenkant.
De drager van deze stoffen varieert ook. Watergedragen middelen zijn de standaard voor de meeste renovatieprojecten vanwege de lage milieubelasting en het ontbreken van hinderlijke dampen. Oplosmiddelhoudende varianten (solvents) worden echter nog steeds ingezet bij lage temperaturen of op muren die al eerder behandeld zijn, omdat ze een betere penetratiekracht hebben door bestaande lagen heen.
Vloeistof of crème? Dat is de vraag bij de uitvoering. De klassieke vloeibare methode is snel, maar morsgevoelig. Een modernere variant is de hydrofobeercrème. Deze pasta-achtige substantie wordt met een roller aangebracht en blijft urenlang op de gevel staan voordat het volledig intrekt. Dit garandeert een maximale verzadiging zonder dat het middel over de stoep loopt.
Er bestaat vaak verwarring tussen hydrofoob en andere termen:
Soms wordt gesproken over 'impregneren' als synoniem. Hoewel dit in de volksmond klopt, is impregneren de verzamelnaam voor het verzadigen van een materiaal; hydrofoberen is de specifieke technische handeling om dat materiaal waterafstotend te maken.
Een herfststorm geselt de voorgevel van een jaren '30 woning. De bakstenen van de buren kleuren diepdonker en ogen verzadigd. Jouw gevel? Die behoudt zijn lichte, droge kleur. Regenwater trekt niet in de steen maar vormt glanzende parels die direct naar de plint rollen. Dit 'pareleffect' is het meest zichtbare bewijs van een actieve hydrofobeerlaag. De muur is technisch droog, terwijl de wolkenbreuk aanhoudt.
Kijk naar de voegen van een gerestaureerde kerktoren. Vaak de plek waar schade begint. Dankzij een hydrofobe behandeling krijgt mos geen grip op het voegwerk. Er is simpelweg geen vocht beschikbaar als voedingsbodem. Geen groene aanslag. Geen zwarte vlekken. De gevel blijft jarenlang esthetisch schoon zonder dat er een hogedrukreiniger aan te pas komt.
In de betonbouw zie je het effect bij viaducten langs de snelweg. Strooizout vliegt in de winter tegen de kolommen. Waar onbehandeld beton het zoute smeltwater opzuigt — met betonrot tot gevolg — blokkeert een hydrofoob oppervlak de toegang. Het water loopt weg voordat de chloriden de wapening bereiken. Het beton ziet eruit als altijd, maar functioneert als een schild. Een onzichtbare verzekering tegen constructieve degradatie.
Soms zie je het resultaat pas écht na een vorstperiode. Geen afgesprongen schilfers of 'afschaling' van de steen. Omdat er geen water in de poriën zat, kon er niets uitzetten tijdens het bevriezen. De structuur blijft intact. Rust voor de eigenaar.
Normen dicteren de kwaliteit. In de Europese regelgeving vormt de NEN-EN 1504-2 de hoeksteen voor het beschermen en herstellen van betonconstructies, waarbij hydrofoberen expliciet wordt aangemerkt als een methode om de duurzaamheid te verhogen door de indringing van water en agressieve stoffen zoals chloriden tot een minimum te beperken. Deze norm stelt specifieke eisen aan de indringdiepte en de mate waarin de waterabsorptie wordt gereduceerd. Voor metselwerk is de situatie minder eenduidig. Er bestaat geen integrale Europese productnorm voor het hydrofoberen van baksteen, waardoor men in Nederland vaak terugvalt op de BRL 1154 voor procescertificering. Kwaliteitsborging op de bouwplaats blijft cruciaal.
Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) stelt algemene eisen aan de waterdichtheid van de uitwendige scheidingsconstructie. Een gevel mag niet doorslaan. Hoewel de wetgeving niet direct voorschrijft dat een muur hydrofoob moet zijn, dient de behandeling vaak als noodzakelijke maatregel om aan de prestatie-eisen voor vochtwering te voldoen. Het gaat om de integriteit van de constructie. Indien een gebouw door capillaire opzuiging niet meer voldoet aan de gezondheidseisen, is ingrijpen noodzakelijk. Hydrofoberen is dan de technische oplossing voor een juridisch kader.
Chemische samenstellingen liggen onder een vergrootglas. De REACH-verordening reguleert de actieve stoffen in impregneermiddelen nauwgezet, waarbij fabrikanten verplicht zijn de veiligheid van silanen en siloxanen aan te tonen. Milieuhygiënische aspecten bepalen de keuze. Het gehalte aan Vluchtige Organische Stoffen (VOS) is aan banden gelegd om de uitstoot naar de atmosfeer te beperken. Watergedragen systemen zijn hier de norm. Oplosmiddelen mogen alleen onder specifieke condities. De Arbowet schrijft voor dat medewerkers bij verneveling beschermd moeten worden tegen inademing van aerosolen. Veiligheid is geen optie.
Bij monumentenzorg gelden andere wetten. De Erfgoedwet beschermt de historische waarde van panden. Een hydrofobeerbehandeling is hier vaak vergunningplichtig omdat het de fysische eigenschappen van de gevel permanent kan veranderen. Onjuiste toepassing kan leiden tot onherstelbare schade door zoutophoping achter de hydrofobeerzone. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed hanteert daarom strikte richtlijnen over de dampopenheid. Esthetiek en techniek strijden hier om voorrang. Soms is niet behandelen de enige wettelijk toegestane weg.
Vroeger was het simpel. Men smeerde vet, lijnolie of teer op oppervlakken die droog moesten blijven. Functioneel, maar esthetisch vaak een ramp en technisch onhoudbaar omdat deze middelen de poriën volledig afsloten. In de traditionele bouw vertrouwde men vooral op de massa; een massieve bakstenen muur van vijftig centimeter dik kon aanzienlijke hoeveelheden regen absorberen zonder dat doorslag naar de binnenzijde optrad. Het droogproces verliep traag via natuurlijke ventilatie en warmteverlies van binnenuit.
De echte technische omslag kwam halverwege de twintigste eeuw door de opkomst van de polymeerchemie. In de jaren 50 ontstonden de eerste siliconenharsen. Deze werden opgelost in agressieve solventen zoals white spirit om diep in het metselwerk te trekken. Het werkte. Maar de vloeistoffen waren brandgevaarlijk en de dampdoorlatendheid liet vaak te wensen over, wat bij vorst tot schade leidde aan de buitenzijde van de steen.
Met de introductie van de spouwmuur en later de spouwisolatie in de jaren 70 veranderden de fysische omstandigheden van de gevel drastisch. Het buitenblad werd kouder en droogde minder snel. Dit dwong de industrie tot innovatie. De ontwikkeling verschoof van oppervlakkige afsluiting naar moleculaire verankering via silanen en siloxanen in de jaren 80. Deze stoffen reageerden chemisch met de ondergrond in plaats van alleen een filmpje te vormen. Vanaf de jaren 90 zorgde strengere milieuwetgeving voor de transitie van oplosmiddelhoudende systemen naar de huidige watergedragen emulsies en hooggeconcentreerde crèmes. De focus verschoof definitief van 'dichtmaken' naar 'selectieve barrièrevorming'.