De realisatie van granito stoelt op een samenspel tussen massa en mechanische bewerking. Een mengsel van cementgebonden bindmiddel en geselecteerde natuursteenaggregaten wordt op een draagkrachtige ondergrond aangebracht. Puur handwerk. Zware rollen drukken de massa aan tot de lucht verdwijnt en de korrels dicht op elkaar zitten. Voor de beheersing van krimpspanningen worden vaak metalen profielen, zoals messing of aluminium, in het patroon verwerkt terwijl de mortel nog nat is. Deze strips vangen de spanning op. Ze voorkomen dat de boel onbeheerst gaat scheuren als het cement droogt en krimpt.
Na een specifieke uithardingstermijn start het schuren. Roterende schijven slijpen de bovenste cementhuid weg en de korrels worden zichtbaar. De tekening van het natuursteen openbaart zich. De textuur verandert van ruw naar spiegelglad. Stap voor stap. Er wordt gewisseld van grove naar fijne diamantsegmenten om die typische diepe glans te bereiken. Het is een proces van verfijning waarbij de poriën in de matrix langzaam sluiten en het oppervlak zijn uiteindelijke densiteit krijgt. Geen snelle handeling, maar een proces van geduld en nauwkeurige observatie van de materiaalhardheid.
In de bouwwereld vloeien de termen granito en terrazzo moeiteloos in elkaar over. Er is technisch gezien nauwelijks onderscheid. Toch bepaalt de keuze van het bindmiddel het karakter van het eindresultaat. De klassieke variant is cementgebonden. Deze vraagt om een aanzienlijke laaddikte van minimaal dertig millimeter om voldoende constructieve stijfheid te bieden. Het is zwaar materiaal. De droogtijd is lang. Daartegenover staat de moderne kunstharsgebonden variant, vaak op basis van epoxy of polyurethaan. Deze laag is dunner. Slechts acht tot tien millimeter volstaat meestal. Het krimpt nauwelijks en de kleurmogelijkheden zijn nagenoeg eindeloos, al ontbeert het de minerale uitstraling van een authentieke cementmatrix.
| Type | Bindmiddel | Kenmerkende eigenschap |
|---|---|---|
| Traditioneel Granito | Portlandcement | Hoge massa, gevoelig voor krimp, authentiek. |
| Epoxyterrazzo | Kunsthars | Naadloos over grote vlakken, vloeistofdicht, geringe dikte. |
| Prefab Granito | Cement of hars | In de fabriek vervaardigd, hoge maatvastheid. |
Prefab-onderdelen vormen een categorie apart. Denk aan vensterbanken, aanrechtbladen of traptreden die onder gecontroleerde omstandigheden in een mal worden gestort. Vaak worden deze ondersteboven geproduceerd. De zwaardere korrels zinken dan naar het zichtoppervlak. Dit geeft een uiterst homogene spreiding van de natuursteenaggregaten die bij een ter plaatse gestorte vloer soms lastiger te dwingen is.
Verwarring ontstaat regelmatig met gepolijst beton. Dat is onterecht. Bij gepolijst beton vormt de constructieve vloer zelf de basis en wordt het aanwezige grind simpelweg zichtbaar geslepen. Bij granito is de samenstelling een bewuste, esthetische keuze. Elke korrel is geselecteerd op kleur en grootte. Ook de scheidslijn met 'wastype' terrazzo is relevant. Waar regulier granito mechanisch wordt gepolijst tot hoogglans, wordt bij wasterrazzo de cementhuid met water en een borstel verwijderd voordat deze volledig hard is. Het resultaat is stroever. Matter. De korrels liggen iets meer aan de oppervlakte, wat een robuustere textuur geeft die we vaak zien in oude portieken of bij grafmonumenten. Het is een kwestie van afwerking die de uiteindelijke tactiele ervaring bepaalt.
Een jaren '30 woning in een oude stadswijk. In de entree ligt een granito vloer met een zwarte kaderrand. De basis is lichtgrijs. Kleine witte en grijze marmerkorrels geven het oppervlak diepte. Messing strips vormen een strak patroon. Ze glimmen subtiel door het polijstwerk. De vloer voelt ijskoud aan, maar oogt massief en onverwoestbaar. Geen voeg die kan vervuilen.
De keuken van een modern appartement. Een aanrechtblad van donker granito. Hier is gekozen voor een uitvoering met grotere korrels. De spoelbak is naadloos meegegoten in hetzelfde materiaal. Geen kitranden. De waterkering aan de voorzijde is een flauwe ronding, handmatig gevormd tijdens het storten. Het is een zwaar element dat rust op een versterkt onderstel. Hygiënisch en hittebestendig.
Een monumentale trap in een overheidsgebouw. De treden zijn van prefab granito. Donkergroen bindmiddel met witte marmerbrokken. De neuzen van de treden zijn iets opgeruwd voor de stroefheid. Jarenlang gebruik heeft de looplijn in de treden licht zichtbaar gemaakt. Dat is de charme van het natuurlijke slijtproces. Het materiaal vertelt het verhaal van de passanten.
In een moderne badkamer zien we een granito douchevloer. De opstaande plinten lopen in een holle vorm door vanuit de vloer. Een zogeheten 'holle hoek'. Schoonmaken is simpel; er zijn geen scherpe hoeken waar kalk of zeepresten zich ophopen. Het water stroomt moeiteloos naar het rvs-drain, dat strak in de massa is ingebed.
NEN-EN 13813 vormt de technische ruggengraat voor ter plaatse vervaardigde dekvloeren. Deze norm classificeert de mortels op basis van druksterkte en slijtweerstand. Voor granito is dat essentieel. Het materiaal moet immers decennia mee. Bij prefab elementen, zoals treden of dorpels, verschuift het kader naar NEN-EN 13748. Deze specificeert de toleranties en de minimale breuklast. Geen overbodige luxe bij een vrijdragende trap.
De veiligheid van de gebruiker staat centraal in het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL). Hoewel het BBL zelden specifiek 'granito' noemt, gelden er strikte prestatie-eisen voor de stroefheid van vloeren in verkeersruimten. De NEN 7909 biedt de methodiek om deze stroefheid objectief vast te stellen. Hoogglans polijsten is een esthetische keuze, maar in publieke hallen kan dit conflicteren met de vereiste stroefheidswaarden bij natte belasting. Een antislip-behandeling of een lagere polijstfase is dan juridisch noodzakelijk.
Tijdens de realisatie domineert de Arbowetgeving het werkveld. Het mechanisch bewerken van natuursteen en cement is risicovol. Kwartsstof komt vrij. Dit is een sluipmoordenaar voor de longen. De regelgeving dwingt vakmensen tot stofvrij werken. Vaak gebeurt dit door watergekoeld te slijpen of via bronafzuiging met HEPA-filters. De inspectie controleert hier streng op. Wie de stofemissie niet beheerst, legt het werk stil. Zo simpel is het. Daarnaast moet de verwerker rekening houden met de REACH-verordening wanneer er moderne kunstharsgebonden varianten worden gebruikt; de chemische samenstelling van de harsen moet transparant en goedgekeurd zijn voor binnengebruik.
De oorsprong van granito, of terrazzo, ligt in het vijftiende-eeuwse Venetië. Marmerwerkers zochten een bestemming voor restmateriaal van prestigieuze bouwprojecten. Ze drukten de overgebleven marmerbrokken in een kleibasis op hun eigen terrassen. Voetstappen deden het polijstwerk. Aanvankelijk werd geitenmelk gebruikt om de kleuren van de natuursteen op te halen. Een primitieve sealer. Het was pure noodzaak, geboren uit hergebruik van kostbaar afval. Pas later verschoof de matrix van klei naar kalkmortel.
De negentiende eeuw bracht de industriële revolutie en daarmee Portlandcement. De techniek veranderde fundamenteel. De introductie van een sterker bindmiddel maakte granito geschikt voor intensief belaste ruimtes in de publieke sector. Italiaanse vaklieden, de terrazzieri, migreerden door heel Europa en introduceerden de techniek in Nederland rond 1900. Aanvankelijk beperkt tot kerken en overheidspaleizen. Maar de opkomst van hygiëne-eisen in de woningbouw versnelde de adoptie.
In de jaren dertig bereikte granito zijn hoogtepunt in de Nederlandse architectuur. Geen portiekwoning zonder granito vloer of aanrecht. De introductie van elektrische slijpmachines markeerde een technisch kantelpunt. Voorheen werd de toplaag handmatig gepolijst met de galera, een zware slijpsteen aan een lange houten steel die met spierkracht over de vloer werd bewogen. Zwaar werk. Slopend. De mechanisatie maakte strakkere afwerkingen mogelijk en verkortte de uitvoeringstijd aanzienlijk. Na de Tweede Wereldoorlog zorgde de stijging van de arbeidskosten voor een tijdelijke neergang ten gunste van linoleum en keramische tegels, totdat de herwaardering voor ambacht en de opkomst van kunstharsgebonden varianten in de jaren negentig een revival inluidden.