De vaststelling van een gewichtseenheid geschiedt in de bouwketen doorgaans via een proces van extrapolatie en directe meting. Het begint vaak digitaal. In 3D-modellen worden specifieke dichtheden van materialen, zoals de volumieke massa van gewapend beton of de densiteit van isolatiemateriaal, gekoppeld aan de berekende volumes. Deze theoretische massa vormt de basis voor de logistieke planning en de dimensionering van hulpconstructies.
In de uitvoeringsfase vindt de fysieke verificatie plaats. Mobiele load cells aan de kraanhaak meten de werkelijke massa tijdens het hijsen. Vrachtwagens met bulkgoederen passeren een weegbrug bij de ingang van de bouwplaats om de netto levering te bepalen. Dit is een proces van wegen bij binnenkomst en wegen bij vertrek. Het verschil in kilogrammen is de geleverde waar. Onder silo's voor mortel of cement bevinden zich vaak elektronische weeginrichtingen die continu de resterende voorraad monitoren. Bij prefab elementen wordt de gewichtseenheid meestal al in de fabriek gemeten en op het element gemarkeerd. Voor constructieve berekeningen transformeren ingenieurs de kilogrammen naar een krachtseenheid. Kilogrammen worden kilonewtons. Deze conversie is noodzakelijk om de statische belasting op funderingen en dragende delen te toetsen. Zo vloeien theoretische eenheden en praktische kilo's in elkaar over.
In de dagelijkse bouwpraktijk domineert de kilogram (kg). Voor grootschalige aanvoer van bulkmaterialen zoals zand, grind of menggranulaat wordt de metrische ton (t) gehanteerd. Eén ton staat gelijk aan 1.000 kilogram. Hoewel de wetenschappelijke term voor een ton 'megagram' is, wordt deze benaming op de bouwplaats nagenoeg nooit gebruikt. De keuze voor de eenheid hangt nauw samen met de schaal van het project. Kleiner materieel wordt gewogen in grammen of kilogrammen. Zware prefab elementen in tonnen.
Constructeurs maken een scherp onderscheid tussen massa en kracht. Massa is een eigenschap van het materiaal zelf en wordt uitgedrukt in kilogrammen. Gewicht is de kracht die deze massa uitoefent op een ondergrond door de zwaartekracht. In berekeningen vertaalt dit zich naar de Newton (N) of de KiloNewton (kN). Een vuistregel? Tien Newton komt ongeveer overeen met één kilogram. In nauwkeurige berekeningen hanteert men de factor 9,81. Verwarring tussen deze twee leidt tot fouten in de dimensionering van constructies. Massa blijft constant. Gewicht varieert met de valversnelling.
Vaak volstaat een enkel getal niet. Men werkt dan met samengestelde eenheden om de belasting over een oppervlak of lengte te verdelen:
In de logistieke keten treden soms informele of sectorspecifieke eenheden op de voorgrond. Men spreekt over de 'aslast', de maximale druk die een as van een voertuig op het wegdek uitoefent. Dit is essentieel voor transport over tijdelijke bouwwegen of damwanden. Ook de 'big-bag' fungeert in de handel vaak als een pseudo-eenheid, waarbij het gewicht doorgaans gestandaardiseerd is op 1.000 of 1.500 kilogram, afhankelijk van de densiteit van het gestorte goed. Het verschil tussen bruto en netto gewicht is hierbij leidend voor de facturatie.
Een vrachtwagen rijdt de weegbrug op. De chauffeur stapt uit en de weegschaal geeft veertig ton aan. Na het lossen van de lading menggranulaat keert de wagen terug voor de tweede meting: vijftien ton. Dat verschil van vijfentwintigduizend kilo vormt de basis voor de facturatie. Geen schatting, maar een exacte gewichtseenheid die de logistieke afhandeling dicteert.
Op de tiende verdieping van een renovatieproject plaatst een vakman een pallet met tegels. Hij checkt de markering op de werkvloer: 5,0 kN/m². De pallet weegt duizend kilo en beslaat exact één vierkante meter. Inclusief de veiligheidsfactor zit hij op de limiet. De constructeur heeft deze eenheden vertaald naar krachten om te voorkomen dat de vloer bezwijkt onder de statische belasting.
De kraanmachinist hijst een prefab trapelement van 3.200 kg. In de cabine brandt een groen lampje op de lastmomentbegrenzer. De tabel toont de maximale vlucht bij dit gewicht. Eén meter verder reiken en de beveiliging blokkeert de machine. Gewichtseenheden bepalen hier de grens tussen een veilige montage en een fataal ongeluk. Exacte kilo's aan de haak.
Isolatieplaten in een magazijn. Een heel pak weegt bijna niets. Toch rekent de transporteur met de volumieke massa voor de ruimteplanning. De vrachtwagen is fysiek vol lang voordat de maximale aslast in de buurt komt. Volume versus massa. In de bouw telt elk cijfer op de vrachtbrief.