De montage vangt aan met het nauwkeurig uitzetten van de contouren op een vlakke, dragende ondergrond. De elementen worden vervolgens droog gestapeld. De onderlinge verbindingen tussen de kunststof delen grijpen mechanisch in elkaar, wat een stabiele maar lichte vorm creëert. Geen lijm nodig. Tijdens de opbouw plaatst de verwerker de voorgeschreven wapening in de holle ruimtes. De interne verbindingsbruggen van de bekistingselementen fungeren hierbij als natuurlijke afstandhouders voor het staal.
Stabiliteit tijdens de stortfase is cruciaal. Men plaatst tijdelijke schoren en verticale stempels aan de buitenzijde om de wanden exact verticaal uit te lijnen en de zijdelingse druk te weerstaan. De betonmortel vult de kern. Dit gebeurt doorgaans met een betonpomp. Er wordt in beheerste lagen gestort. Dit voorkomt dat de lichte wanden door de hydrostatische druk van het vloeibare beton vervormen of bezwijken. Na de hydratatie van het beton is het proces voltooid. De bekisting blijft op haar plek. Het beton vormt nu een monolithische kern binnen de blijvende isolatieschil.
De markt voor geïsoleerde bekisting valt uiteen in twee hoofdgroepen: bloksystemen en paneelsystemen. Bloksystemen, internationaal vaak aangeduid als ICF (Insulated Concrete Forms), bestaan uit holle bouwstenen met vaste afmetingen die als een soort Lego-stenen in elkaar grijpen. Ze hebben een vaste spouwbreedte. Paneelsystemen bieden meer flexibiliteit. Hierbij worden losse isolatieplaten op de bouwplaats met behulp van kunststof of metalen afstandhouders tot een bekisting gevormd. Dit maakt variabele wanddiktes mogelijk. Handig voor zwaarbelaste constructies. De afstandhouders bepalen de uiteindelijke dikte van de betonkern.
Wit EPS is de standaard. Het is voordelig en functioneel. Voor wie hogere isolatiewaarden nastreeft bij een gelijke wanddikte, is er de grijze variant, vaak Neopor genoemd. De toevoeging van grafiet absorbeert en reflecteert infrarode straling. De lambdawaarde daalt hierdoor aanzienlijk. Er bestaan ook hybride vormen. Denk aan houtwolcementplaten met een kern van EPS. Deze bieden een betere minerale ondergrond voor stucwerk en hebben een hogere thermische massa dan puur kunststof systemen. Akoestisch presteren deze varianten vaak ook sterker.
Niet elk systeem is voor elk bouwdeel geschikt. Funderingskisten zijn vaak U-vormig. Ze hebben geen bovenkant en zijn specifiek ontworpen om de druk van een balkfundering op palen te weerstaan. Wandelementen zijn daarentegen rondom gesloten of voorzien van inkepingen voor de horizontale wapening. Er zijn speciale pasblokken. Denk aan hoekstukken, eindkappen en lateielementen. Hiermee voorkom je thermische lekken bij raam- en deuropeningen. Een verkeerde keuze leidt tot betonlekkage. Of erger: een instabiele wand tijdens de stort.
Verwar geïsoleerde bekisting niet met reguliere verloren bekisting. Een stalen zwaluwstaartplaat of een eenvoudige vezelcementplaat is weliswaar een blijvende bekisting, maar biedt geen noemenswaardige isolatie. Geïsoleerde bekisting is expliciet ontworpen als thermische schil. Het is een integraal bouwsysteem. Geen losse toevoeging.
Een bouwplaats in een krappe stadstuin. Geen ruimte voor een grote kraan of zware bekistingspanelen. Twee bouwvakkers tillen de vederlichte EPS-elementen handmatig over de schutting. Ze puzzelen de wanden van een uitbouw in enkele uren in elkaar. Geen zwaar materieel nodig. De betonpomp arriveert, vult de kern in één werkgang en de ruwbouw is direct voorzien van een hoogwaardige isolatieschil. Geen afval van houten planken of olieachtige resten op het beton.
Ondergronds bouwen bij een energieneutrale woning. Traditioneel ontkisten in een krappe bouwput is vaak een logistieke nachtmerrie. Hier blijven de elementen simpelweg zitten. De grond wordt direct na uitharding tegen de isolatie aangevuld. Resultaat? Een kurkdroge, warme kelderruimte die direct als leefruimte bruikbaar is. Koudebruggen bij de aansluiting met de begane grondvloer zijn nagenoeg geëlimineerd door de doorlopende isolatielijn.
In de luxe villabouw ziet men dit systeem vaak terug bij verwarmde buitenbaden. De blokken laten zich eenvoudig op maat zagen voor trappartijen of afwijkende hoeken. Na de stort is de constructie massief genoeg om de enorme waterdruk te weerstaan. De thermische schil voorkomt dat de bodemwarmte het zwemwater afkoelt. Een strakke stuc- of folieafwerking over het schuim en het bad is klaar voor gebruik.
Een wand van geïsoleerde bekisting is bouwtechnisch een hybride component. De constructieve veiligheid valt direct onder het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL). Voor de dimensionering van de in het werk gestorte betonkern is de NEN-EN 1992 (Eurocode 2) onverbiddelijk. Deze norm stelt eisen aan de betonsterkteklasse en de dekking op de wapening. Ondanks de isolerende schil blijft de betonkern de dragende kracht. De dikte van die kern moet de rekenkundige toets der kritiek kunnen doorstaan.
Energiezuinigheid is vaak de drijfveer. De BENG-eisen (Bijna Energieneutrale Gebouwen) dwingen tot hoge Rc-waarden. Berekeningen hiervoor geschieden conform NEN 1068 of de meer recente NEN-EN-ISO 6946. Let op de koudebruggen bij aansluitingen. Brandveiligheid is echter het dossier waar de meeste aandacht vereist is. Onbeschermd EPS voldoet doorgaans aan brandklasse E volgens NEN-EN 13501-1. Dat is voor de meeste toepassingen in de woningbouw onvoldoende zonder aanvullende bescherming. Het BBL vereist vaak een brandklasse B op gebouwniveau. Dit betekent in de praktijk dat de isolerende bekisting aan de binnenzijde moet worden afgewerkt met brandvertragende beplating, zoals gipskarton, om de vereiste WBDBO-waarden te halen. Zonder die thermische barrière is een vergunning onhaalbaar.
Vaak beschikken deze systemen over een Europese technische beoordeling (ETA). Dit is essentieel voor de CE-markering. Het bewijst dat het systeem als geheel — dus de combinatie van materiaal, verbindingen en vormvastheid — getest is voor de Europese markt. Controleer altijd of het specifieke systeem gecertificeerd is voor de beoogde gebouwhoogte. De Arbowetgeving kijkt mee over de schouder van de verwerker. Het lage gewicht van de elementen is gunstig voor de fysieke belasting, een aspect dat in de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) positief gewaardeerd wordt. Geen gesjouw met zware kisten.
De kiem van geïsoleerde bekisting werd gelegd in de jaren veertig van de vorige eeuw. In Zwitserland experimenteerde men destijds met platen van cementgebonden houtwol die na het storten niet werden verwijderd, simpelweg om arbeidstijd te besparen. Een pragmatische keuze. Pas in 1966 kwam de echte technologische sprong toen de Duits-Canadese uitvinder Werner Gregori het eerste patent indiende voor een bouwsysteem op basis van schuimplastic blokken. Zijn visie? Een holle bouwsteen die tegelijkertijd als mal en als thermische jas fungeerde.
De oliecrisis in de jaren zeventig versnelde de acceptatie van deze systemen aanzienlijk. Brandstofprijzen stegen fors. Energiezuinigheid werd van de ene op de andere dag een harde economische randvoorwaarde in de bouwsector. Terwijl de techniek in Noord-Amerika onder de naam ICF (Insulated Concrete Forms) snel marktaandeel won, bleef de Nederlandse bouwsector langer vasthouden aan de traditionele spouwmuur met kalkzandsteen. Conservatisme speelde een rol. De echte doorbraak in de Lage Landen volgde pas bij de invoering van strengere landelijke isolatienormen, zoals de EPC en later de BENG. Constructeurs zochten naar manieren om koudebruggen te elimineren zonder de bouwtijd te verlengen. Geïsoleerde bekisting bood het antwoord. De evolutie verschoof van eenvoudige blokken naar complexe, modulaire paneelsystemen die bestand zijn tegen de enorme hydrostatische druk van moderne betonmortels.
Joostdevree | Sleiderink | Bouwtotaal | Zerobuild | Vbi | Ecibuilders | Sismo