De vervaardiging begint bij de schervel, de keramische basis. Deze wordt meestal onder extreme druk drooggeperst of door een matrijs geëxtrudeerd. Dan volgt de applicatie van de glazuursuspensie. Een mengsel van minerale grondstoffen en metaaloxiden wordt via verstuiving, gieting of rollen over de klei verdeeld.
In de oven vindt de eigenlijke versmelting plaats. De temperaturen in de tunnel- of rollenovens overstijgen vaak de 1000 graden Celsius. De glasdeeltjes transformeren van vaste vorm naar een vloeibare fase. Ze vloeien uit. Ze dringen door in de toplaag van de drager. Bij de monocottura-techniek worden drager en glazuur in één gang gebakken, terwijl bij bicottura eerst de 'biscuit' wordt vervaardigd. De afkoelfase luistert nauw. Een te snelle daling van de temperatuur veroorzaakt haarscheuren door spanningsverschillen tussen het glas en de klei. Uiteindelijk ontstaat een product waarbij de toplaag en de drager mechanisch en chemisch met elkaar zijn verbonden. De stookcurve en de specifieke samenstelling van de fritte bepalen hierbij de uiteindelijke oppervlaktestructuur.
De ene geglazuurde tegel is de andere niet. De indeling vindt primair plaats op basis van de gebruiksintensiteit, waarbij de PEI-waarde (Porcelain Enamel Institute) als graadmeter fungeert. Klasse 1 is louter voor wandmontage of plekken waar men uitsluitend op blote voeten loopt. Klasse 5 daarentegen kan de massa's in een vliegveldterminal aan. Vaak ontstaat verwarring tussen geglazuurde tegels en 'full body' porcellanato. Bij die laatste loopt de kleur door de hele tegel heen. Bij de geglazuurde variant bepaalt enkel de toplaag de slijtvastheid. Is die laag weg? Dan verschijnt de kleur van de schervel. Dat ziet er zelden fraai uit.
Esthetisch gezien valt er veel te kiezen. Hoogglans is de klassieker voor badkamerwanden. Het reflecteert licht en vergroot de ruimte optisch. Nadeel: elke vingerafdruk is zichtbaar. Matglazuur biedt een rustiger beeld en is minder slipgevoelig. Een interessante tussenweg is de lappato afwerking. Hierbij is het glazuur slechts oppervlakkig gepolijst, wat een subtiele glinstering geeft op de hooggelegen delen van een structuurtegel. Voor een vintage look wordt vaak craquelé-glazuur toegepast. De opzettelijke haarscheurtjes geven karakter, maar vereisen vaak een extra impregneerbehandeling om te voorkomen dat vuil in de scheurtjes trekt.
Het type drager bepaalt waar de tegel mag liggen. Geglazuurd porcellanato (Gres Porcellanato Smaltato) is de zwaargewicht. Dankzij de extreem lage porositeit van de kern is deze variant vorstbestendig. Ideaal voor buiten of garages. De standaard wandtegel, vaak een witte of rode schervel van aardewerk, is veel brosser. Deze zijn gemakkelijker te snijden en te boren. Handig voor installateurs bij lastige hoekjes. Naast industrieel vervaardigde tegels kennen we de artisanale varianten zoals zelliges of Friese witjes. Hierbij varieert de dikte van het glazuur en de kleurintensiteit per tegel, wat zorgt voor een levendig, onregelmatig oppervlak dat met moderne machines niet te imiteren valt.
De achterwand van een keuken bij het fornuis. Vetspatten overal. Hier bewijst de geglazuurde wandtegel zijn waarde. De volledig gesloten toplaag voorkomt dat vloeistoffen in de keramische kern trekken. Eén veeg met een vochtige doek herstelt de hygiëne direct. Geen vlekken, geen blijvende schade. Juist in deze verticale toepassing zie je vaak de reflectie van de keukenverlichting op het oppervlak, wat de ruimte lichter en optisch groter maakt.
Een drukbezochte entree van een woning. Zand en vuil worden naar binnen gelopen. In deze situatie wordt de slijtvastheid van het glazuur direct getest. Bij een te lage slijtklasse zie je na verloop van tijd een dof pad ontstaan in de looproute. De glans verdwijnt. De kleur van de onderliggende schervel wordt langzaam zichtbaar door de weggesleten glaslaag. Dit benadrukt waarom de keuze voor een hogere PEI-waarde bij vloeren cruciaal is voor de levensduur van het project.
De afwerking van een buitenhoek in de badkamer. De tegelzetter slijpt de geglazuurde tegels in verstek. Alleen de uiterste randen van het glazuur raken elkaar onder een hoek van 45 graden. Het resultaat is een strakke, doorlopende kleur op de hoek zonder dat de body van de tegel zichtbaar is. Dit vereist precisie. Een splintering in het glazuur tijdens het zagen verpest de esthetiek direct. Bij artisanale tegels zie je in dergelijke hoeken vaak de charmante onregelmatigheden van de glaslaag, wat zorgt voor een levendig lichtspel op de randen.
Regels bepalen de grens. Voor de fabrikant is de NEN-EN 14411 de centrale spil. Deze Europese norm categoriseert keramische tegels op basis van de productiemethode en de waterabsorptiegraad. Het is een technisch paspoort. Voor geglazuurde tegels is specifiek de ISO 10545-7 van belang, de methode waarmee de weerstand tegen slijtage van het oppervlak wordt vastgesteld. Dit resulteert in de bekende PEI-classificatie. Zonder deze objectieve test blijft de duurzaamheid van een glazuurlaag louter een gok van de verkoper.
De Europese Verordening Bouwproducten (CPR) verplicht de fabrikant tot het opstellen van een Declaration of Performance (DoP), waarin essentiële prestaties zoals de chemische bestendigheid en de vorst-dooi-weerstand van de geglazuurde laag transparant worden vastgelegd. CE-markering is hierbij geen keurmerk maar een bewijs van overeenstemming met deze gedeclareerde waarden. Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) stelt algemene eisen aan de veiligheid van vloeren. Gladheid is een risico. Vooral bij glazuur in publieke ruimtes of op de werkplek, waar de Arbowet indirect eisen stelt aan de stroefheid van vloeropervlakken om valgevaar te beperken. Specifieke R-waardes voor slipweerstand, vaak getoetst via de Duitse norm DIN 51130, zijn in bestekken voor utiliteitsbouw daarom vaker regel dan uitzondering.
Het begon allemaal met waterdichtheid. Duizenden jaren geleden ontdekten pottenbakkers in Mesopotamië dat een laagje gesmolten kwarts kleitabletten ondoordringbaar maakte. Functioneel vernuft. De techniek verspreidde zich via de Islamitische wereld naar het Iberisch schiereiland. Azulejos. Deze vroege glazuren gebruikten vaak tin om een dekkend wit oppervlak te creëren. Een perfecte basis voor decoratie. In Nederland leidde dit in de zeventiende eeuw tot de opkomst van de 'witjes'. Geen luxe, maar bittere noodzaak in vochtige Hollandse keukens en schouwen. Het glazuur bood een hygiënische barrière die simpelweg met een natte doek te reinigen was. Een revolutie in woningonderhoud.
De negentiende eeuw brak met het ambacht. De industriële revolutie introduceerde de mechanische pers. Tegels werden maatvast. De grootste verandering zat echter in de chemie. Historisch gezien was loodglazuur de standaard vanwege de lage smelttemperatuur en de hoge glans. Giftig voor de maker, prachtig voor de gebruiker. Gedurende de twintigste eeuw werd dit proces streng gereguleerd en uiteindelijk vervangen door frittes. Voorgesmolten glasdeeltjes. Veiliger. Stabieler. In de jaren zeventig volgde de overstap van bicottura (twee keer bakken) naar monocottura. Drager en glazuur gaan samen de oven in. Dit proces vereiste een uiterst nauwkeurige afstemming van de uitzettingscoëfficiënten van beide materialen. Spanningsverschillen betekenen immers breuk. Deze innovatie maakte de productie van extreem harde, geglazuurde vloertegels op grote schaal mogelijk, waardoor de markt voor natuursteenimitaties en hoogwaardige projecttegels openbrak.