De feitelijke vervaardiging van gefreesde panelen vindt plaats in de directe interactie tussen digitale aansturing en mechanische verspaning. Een vacuümtafel zuigt de plaat vast. Onwrikbaar. De machine volgt de voorgeprogrammeerde coördinaten waarbij de freesbeitel met hoge snelheid materiaal weghaalt om de gewenste geometrie te ontsluiten. Soms volstaat een enkele gang voor een eenvoudige groef. Complexe reliëfs vragen daarentegen vaak om meerdere bewerkingsstappen met wisselende gereedschapsdiameters en invalshoeken. Het toerental van de spindel wordt nauwgezet afgestemd op de densiteit en de thermische eigenschappen van het basismateriaal. Dit voorkomt verbranding of ongewenste uitbraak aan de randen van de profilering.
Bij de verwerking van minerale platen of compacte laminaten is een constante afzuiging direct bij de bron essentieel voor het behoud van de freeskwaliteit en de standtijd van de beitel. Verspaning genereert hitte en restmateriaal. Zodra de machine de contouren heeft voltooid, ondergaat het paneel doorgaans een mechanische of handmatige nabewerking. Freesranden worden ontbraamd. Oppervlakken worden gladgeschuurd. De diepte van de insnijding is hierbij bepalend voor de stabiliteit van de resterende plaatdikte, waarbij de integriteit van de kern altijd gewaarborgd moet blijven tijdens de uitvoering van het patroon.
De keuze voor het basismateriaal dicteert de inzetbaarheid van het gefreesde paneel. In de interieurbouw regeert MDF. Vaak de vochtwerende (V313) variant of de door-en-door gekleurde types die na de verspaning geen verdere kantenafwerking behoeven. Voor buitentoepassingen verschuift de focus. Hier ziet men vaker compact laminaat (HPL) of vezelcementplaten. Deze materialen zijn hard. Zeer hard. Ze vragen om diamantgereedschap tijdens de bewerking. De groeven dienen hier vaak niet alleen een esthetisch doel, maar fungeren ook als gecontroleerde waterkering of schaduwvoeg.
Minerale platen en solid surface materialen vormen een aparte categorie. Hierbij maakt de homogeniteit van de plaat het mogelijk om vloeiende, organische 3D-patronen te realiseren die naadloos kunnen worden doorgezet in grote vlakken. De freesdiepte is hierbij kritisch. Te diep tast de structurele integriteit aan. Te ondiep levert te weinig schaduwwerking op onder wisselend kunstlicht.
Niet elk patroon is decoratief. Akoestisch gefreesde panelen zijn technisch complexer. De frees legt hierbij sleuven of perforaties bloot die in verbinding staan met een achterliggend absorptiemateriaal. Helmholtz-resonatoren in de dop. De breedte van de sleuf bepaalt samen met de diete van de boring welk frequentiegebied wordt geabsorbeerd. Naast de akoestische varianten bestaan er systeempanelen voor winkelinrichting. T-tracks. Ingefreesde aluminium profielen waarmee legplanken of haken flexibel kunnen worden verplaatst. Functionaliteit ontmoet esthetiek in een strak raster.
In het bestek komt men verschillende termen tegen voor nagenoeg hetzelfde product. Reliëfpanelen. 3D-wandsysteem. Gefreesde structuurplaten. De term 'geprofileerd plaatmateriaal' schept soms verwarring. Het kan namelijk ook duiden op platen waarbij de structuur niet is uitgefreesd, maar is aangebracht tijdens het persen van de plaat. Dit brengt ons bij een cruciaal onderscheid.
Verwar gefreesde panelen nooit met geperste panelen (zoals sommige laminaatwanden). Het verschil zit in de zijkant. Bij frezen zie je de kern van het materiaal. De ziel ligt bloot. Dit geeft een authentiek karakter, maar vereist vaak een nabehandeling zoals lakken of oliën. Geperste panelen hebben een doorlopende decorlaag. Ze zijn goedkoper in massa. Maar de scherpte van de lijnvoeg? Die haalt het nooit bij de precisie van een CNC-gestuurde beitel. De 'overrun' van een freesbeitel in de hoeken verraadt bovendien altijd de ambachtelijke, machinale oorsprong van het werkstuk. Een kenmerk waar de architect juist vaak naar zoekt.
Een modewinkel in een druk winkelcentrum. De wanden moeten zowel esthetisch aantrekkelijk als functioneel zijn. Hier worden vaak gefreesde panelen met een T-track systeem toegepast. In de MDF-plaat zijn horizontale sleuven gefreesd waarin aluminium profielen zijn geschoven. Deze profielen dragen zware kledingrekken en schappen. De flexibiliteit is maximaal; de indeling verandert met de collectie mee, terwijl de wand eruitziet als één massief, gestructureerd geheel.
In een modern kantoorpand met veel glas en harde betonvloeren is de nagalm hinderlijk. De oplossing? Wandpanelen van door-en-door gekleurd MDF met een verticaal lijnenspel. De freesbeitel heeft diepe, smalle groeven getrokken die op regelmatige afstand van elkaar staan. Achter deze panelen is geluidsabsorberend materiaal geplaatst. De geluidsgolven passeren de gefreesde openingen en worden geëlimineerd. Functionaliteit verborgen in een esthetisch raster.
Keukenfronten in een high-end project. Geen opgezette handgrepen die het strakke beeld verstoren. In plaats daarvan is aan de bovenzijde van de lades een doorlopende komgreep gefreesd. Een subtiele schaduwlijn. De CNC-frees creëert een ergonomische holling die precies groot genoeg is voor de vingertoppen. Na het frezen is de laklaag direct op de kern aangebracht, waardoor de overgang tussen het vlakke paneel en de greep naadloos en vloeibaar oogt. Minimalisme door verspaning.
Een bedrijfspand met een gevel van compact laminaat (HPL). De architect wilde breken met het monotone karakter van grote platen. Er is gekozen voor een diagonaal patroon van ondiepe groeven die over de plaatnaden heen doorlopen. Als de zon over de gevel strijkt, ontstaan er harde schaduwen die het gebouw een grafisch uiterlijk geven. Omdat de kern van het materiaal ongevoelig is voor vocht, behoeven de gefreesde delen geen verdere afwerking. De groef fungeert hier als visueel element én als gecontroleerde waterloop.
Bij de toepassing van gefreesde panelen tegen wanden of plafonds is het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) leidend. Brandklasse. Een kritiek punt. Door de verspanende bewerking vergroot het specifieke oppervlak van de plaat, terwijl de effectieve dikte op de freeslijnen afneemt. Dit proces kan de branddoorslag en rookontwikkeling versnellen. De panelen moeten voldoen aan de Europese classificatienorm NEN-EN 13501-1. In vluchtwegen wordt vaak klasse B-s1, d0 geëist. Voor standaard interieurprojecten volstaat soms klasse D, maar de bewerking dwingt de voorschrijver vaak tot het gebruik van brandvertragend behandelde basismaterialen (FR-kwaliteit). Certificering van de gehele systeemopbouw is hierbij essentieel.
Houtachtige plaatmaterialen zoals MDF vallen onder de productnorm NEN-EN 13986. Formaldehyde-emissie. Een onzichtbaar risico. Voor gebruik binnenshuis is de E1-normering de minimale vereiste conform NEN-EN 717-1. Gefreesde panelen leggen de kern van het materiaal bloot over een groot oppervlak. Hierdoor kunnen vluchtige organische stoffen (VOC's) makkelijker ontsnappen als de afwerking niet afdoende is. In specifieke projecten, zoals scholen of ziekenhuizen, wordt steeds vaker verwezen naar de strengere F-norm (F-four star) of CARB2-certificering om de luchtkwaliteit te waarborgen.
Wanneer gefreesde panelen functioneren als geluidsabsorberende elementen, is de NEN-EN-ISO 354 van kracht. Deze norm beschrijft de meetmethode voor geluidsabsorptie in een nagalmkamer. Het enkel aanbrengen van groeven is juridisch-technisch onvoldoende om een specifieke absorptieklasse (A tot en met E) te claimen. De fabrikant of installateur dient testrapporten te overleggen die de prestatie van het paneel inclusief achterliggende spouw en isolatie onderbouwen. Zonder deze documentatie mag een paneel in een bestek niet als akoestisch absorberend worden gekwalificeerd.
Eeuwenlang was profilering in hout het exclusieve domein van de ambachtelijke schrijnwerker. Handwerk met geprofileerde schaven. De overgang naar gefreesde panelen zoals we die nu kennen, vond zijn oorsprong in de mechanisatie van de meubelindustrie tijdens de vroege twintigste eeuw. Bovenfrezen aan een vaste as maakten plaats voor de kopieerfrees. Hierbij volgde een geleidewiel een fysieke mal om patronen te reproduceren. Het was een proces van herhaling. De introductie van Computer Numerical Control (CNC) in de jaren 80 markeerde de definitieve breuk met de fysieke mal. De beitel werd bevrijd.
Parallel aan de machine-ontwikkeling liep de evolutie van het basismateriaal. Massief hout vertoont onvoorspelbaar gedrag bij diepe verspanning. Spanningen komen vrij. De plaat trekt krom. Met de opkomst van MDF (Medium Density Fibreboard) in de jaren 70 ontstond een homogeen substraat dat zich zonder splintervorming liet bewerken. Deze technologische synergie tussen digitale aansturing en stabiele vezelplaten transformeerde het gefreesde paneel van een decoratief luxeartikel naar een functioneel bouwelement. Waar de frees vroeger enkel diende voor een sierrandje, daar vreet hij zich nu door compacte laminaten en minerale platen om complexe akoestische diffusoren of geventileerde gevelsystemen te creëren. De schaal veranderde van meubelstuk naar volledige gebouwschil.
Joostdevree | Encyclo | Sleiderink | Designpanels | Wood-lines | Teakmonumenten | Mesunbamboo | Cnc-step