De totstandkoming van een garbhagriha stoelt op de wiskundige precisie van de Vastu Shastra. Het proces vangt aan met het uitzetten van het Vastu Purusha Mandala op de bouwgrond. Dit is het geometrische fundament. Een raster. In het hart van dit grid, het Brahma-sthana, wordt de exacte locatie van de kamer vastgelegd. Tijdens de funderingsfase vindt de garbhadhana plaats. Men begraaft een koperen pot met rituele objecten, edelstenen en zaden diep in de aarde. De groei van de tempel begint hier.
Constructief kenmerkt de ruimte zich door massieve muurdikten. Er wordt gestapeld. Vaak zware natuurstenen blokken die de enorme druk van de bovenliggende torenstructuur, de shikhara of vimana, moeten opvangen. Geen vensteropeningen doorbreken de wanden om de sacrale stilte en duisternis te waarborgen. De binnenzijde blijft sober. De focus ligt op de asiel. De installatie van het godenbeeld, de murti, vormt de finale handeling van de bouw. Dit gebeurt via de prana pratishtha, een ceremonie waarbij het beeld ritueel wordt bezield.
De drempel wordt als een van de laatste onderdelen geplaatst. Een fysieke barrière die de overgang van de publieke mandapa naar de private kern markeert. Lichtinval is beperkt tot de deuropening, waardoor de blik van de bezoeker onvermijdelijk naar het centrale punt wordt getrokken. De uitvoering is gericht op duurzaamheid; de kamer moet de tand des tijds doorstaan als het onveranderlijke centrum van het universum.
Buiten op het tempelplein weerkaatst de felle zon op duizenden gedetailleerde sculpturen van dansers en olifanten. Je stapt over de hoge stenen drempel. Onmiddellijk verandert alles. De temperatuur daalt merkbaar door de metersdikke natuurstenen wanden die de hitte buitenhouden. Het is donker. Geen vensters onderbreken het metselwerk. In deze absolute stilte van de garbhagriha brandt slechts één olielamp bij het centrale beeld, waardoor de massieve, ongedecoreerde muren bijna wegvallen in de schaduw. De architectuur fungeert hier als een trechter voor de aandacht.
In een middelgrote dorpstempel zie je de constructieve noodzaak van deze zware uitvoering. Kijk omhoog naar de shikhara, de toren die als een stenen berg boven de cel uitsteekt. De muren van de garbhagriha zijn hier niet louter symbolisch; ze fungeren als de primaire drager van een enorme verticale last. Tonnen graniet drukken direct op deze compacte ruimte. Er is geen ruimte voor ornamentiek aan de binnenzijde, omdat elke steen bijdraagt aan de stabiliteit van de bovenliggende massa.
Bij de grotere tempels in Zuid-India tref je vaak de sandhara-variant aan. Hier loop je als bezoeker niet direct de kamer binnen, maar volg je de pradakshina-patha. Dit is een smalle, overdekte omgang. Aan je linkerhand voel je de ruwe, functionele buitenmuur van de centrale cel, terwijl aan je rechterhand de rijk versierde buitenmuur van het tempelgebouw staat. Het zijn twee onafhankelijke constructies. Een kamer in een grotere schil. De fundering moet hier breed genoeg zijn om beide muurstructuren te dragen zonder dat er zettingsverschillen optreden tussen de heilige kern en de publieke galerij.
Soms dicteert de vorm van de godheid een afwijkende maatvoering. Een liggende Vishnu vraagt om lengte. De bouwmeester wijkt dan af van het heilige vierkant en construeert een rechthoekige ayatasra. De latei boven de toegangspoort moet in dat geval extreem zwaar worden uitgevoerd. De overspanning is groter, maar de druk van de bovenliggende dakstructuur blijft onverbiddelijk. Hier toont de Vastu Shastra haar wiskundige flexibiliteit; de verhoudingen verschuiven, maar de rituele as blijft exact in het midden van de constructie liggen.
De bouwkundige oorsprong van de garbhagriha ligt in de vroege Vedische altaren. Geen vaste muren. Slechts rituele plekken in de open lucht. De transformatie naar een besloten cel voltrok zich traag. De behoefte aan permanente verblijfplaatsen voor godenbeelden groeide. Vroege houten structuren maakten in de 4e en 5e eeuw plaats voor de eerste stenen cel-architectuur. De Gupta-periode markeert hierin het cruciale kantelpunt. Tempelconstructies uit deze tijd tonen de meest basale vorm: een kleine, vierkante ruimte met wanden die dik genoeg zijn om een zwaar dak van massieve steenplaten te dragen.
Constructief veranderde de garbhagriha ingrijpend met de opkomst van de monumentale bovenbouw. Meer verticale massa. Dit vroeg om fundamenten die de symbolische as exact konden ondersteunen. De ontwikkeling van de shikhara in Noord-India en de vimana in het zuiden dwong bouwmeesters tot innovaties in het stapelen. Men stapte over van eenvoudige stapelbouw naar complexe kraagsteentechnieken om de hoogte in te gaan. In de middeleeuwse periode, tussen de 8e en 12e eeuw, evolueerde de kamer van een simpele box naar de kern van een technisch complex. De introductie van de sandhara-stijl was een directe technische reactie op de behoefte aan rituele circulatie. Een interne omgang werd toegevoegd. De Vastu Shastra-teksten codificeerden deze praktijken pas nadat de bouwtechniek zich in de praktijk had bewezen door eeuwen van vallen en opstaan.