Het proces vangt aan bij de fysieke overdracht van het materiaal naar de ondergrond. Dit gebeurt vaak door verneveling, rollen of het mechanisch spreiden van een vloeibare of pasteuze massa. Bij spuitapplicaties wordt het materiaal onder hoge druk door een spuitopening geperst. Er ontstaat een fijne nevel. Deze landt op het oppervlak en vloeit daar samen tot een gesloten geheel. Bij dunpleisterwerk wordt de massa vaak mechanisch opgezet en direct daarna met grote messen of reien strakgetrokken over de drager. De methode dicteert de structuur.
Zodra de substantie het oppervlak raakt, zet de transitie naar een vaste fase in. Filmvorming vindt plaats. Vloeistofmoleculen hergroeperen zich. Door verdamping van water of oplosmiddelen trekken de achterblijvende deeltjes naar elkaar toe in een proces dat coalescentie wordt genoemd. Bij reactieve systemen, zoals tweecomponenten-coatings, vindt er een chemische vernetting plaats waarbij de vloeistof uithardt tot een stabiel polymeernetwerk. De viscositeit van de gekozen substantie is hierbij bepalend voor het vloeigedrag; een te lage viscositeit veroorzaakt zakkers, terwijl een te hoge viscositeit leidt tot een onregelmatige textuur of onvoldoende bevochtiging van de poriën.
De integriteit van de filmlaag hangt nauw samen met de beheersing van de laagdikte tijdens de verwerking. Een constante snelheid van de applicator is essentieel. Variatie in beweging leidt tot zwakke plekken. Te dunne zones bieden onvoldoende barrièrewerking. Te dikke lagen kunnen interne spanningen opbouwen tijdens het drogen, wat resulteert in craquelé of onthechting. Het eindresultaat is een coherente barrière die door moleculaire aantrekkingskracht of mechanische verankering één wordt met het substraat.
Industriële coatings vormen een tweede, technisch complexere groep. Hieronder vallen epoxycoatings en polyurethaansystemen die door chemische reactie uitharden tot een vloeistof- en chemicaliëndichte barrière. Bij metalen constructies fungeert de filmlaag vaak als primaire corrosiebescherming, waarbij de dikte cruciaal is voor de verwachte levensduur. Een andere variant is de bitumineuze filmlaag, veelal toegepast in de weg- en waterbouw als kleeflaag tussen verschillende asfaltlagen om een monolithisch geheel te forceren. De hechting is hier het enige doel.
Daarnaast is er de scheidslijn met lazuur of beits. Een transparante filmlaag beschermt het hout zonder de tekening te maskeren, maar vormt in tegenstelling tot olie wel een gesloten huid. De keuze hangt af van de gewenste dampopenheid. Filmlagen sluiten vaak af. Olie laat ademen. In kritieke constructies bepaalt dit onderscheid tussen behoud en houtrot.
| Type | Materiaalbasis | Typische toepassing |
|---|---|---|
| Minerale filmlaag | Gips of cement | Filmwerk op prefab betonwanden |
| Synthetische filmlaag | Acrylaat of epoxy | Vloerafwerking en gevelverf |
| Metallische filmlaag | Zink of aluminium | Thermisch spuiten tegen corrosie |
| Organische filmlaag | Bitumen of harsen | Vochtwerende barrières onder het maaiveld |
Soms fungeert de filmlaag enkel als hechtbrug. Een zogenaamde primer. Zonder deze intermediaire film zou de uiteindelijke afwerking direct onthechten. Het is de onzichtbare schakel in een meerlaags systeem. Dunne film, grote gevolgen.
De stukadoor op de steiger. Met een breed spackmes trekt hij een flinterdunne laag gipshout over een wand van prefab beton. Dit is filmwerk in de afbouw. Hij vlakt de wand niet volledig uit, maar vult enkel de luchtgaatjes en kleine ondieptes op. De wand volgt nog steeds de glooiing van het beton, maar is na droging wel direct geschikt voor een gladde laag muurverf. Snelheid telt hier.
In een parkeergarage zie je een ander uiterste. De stalen kolommen zijn voorzien van een brandwerende coating. Deze filmlaag ziet eruit als dikke verf, maar bij hitte zwelt het materiaal op tot een isolerende schuimlaag. Eén beschadiging door een openslaande autodeur legt het metaal bloot. De barrière is dan doorbroken. De integriteit van de brandveiligheid hangt op dat moment af van een laagje van slechts enkele millimeters dikte.
Denk ook aan de infrastructuur. Een sproeiwagen rijdt over een gefreesd wegdek en laat een dunne, zwarte nevel van bitumenemulsie achter. Deze kleeflaag is een filmlaag pur sang. Het dient niet voor de esthetiek. Het is de lijm die ervoor zorgt dat de nieuwe laag asfalt niet gaat schuiven over de onderlaag. Zonder deze film ontstaat er spoorvorming en raakt het wegdek bij de eerste de beste remactie van een vrachtwagen onherstelbaar beschadigd.
Bij een renovatieproject kom je vaak oude filmlagen tegen die hun hechting hebben verloren. Je herkent dit aan het 'bladderen'. De film laat in grote schilfers los omdat er vocht achter de laag is gekomen of omdat de ondergrond bij applicatie niet vetvrij was. Het systeem faalt. De enige oplossing is dan het volledig verwijderen van de film en opnieuw beginnen op een zuiver substraat.
NEN-EN 1504-2 dicteert de harde prestatie-eisen voor oppervlaktebeschermingssystemen voor beton. Het is geen vrijblijvend advies. Carbonatieremming. Chloride-indringing minimaliseren. In het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) zijn de dwingende kaders vastgelegd voor de brandveiligheid van toegepaste filmlagen, waarbij de classificatie volgens NEN-EN 13501-1 vaak bepaalt of een coating in een specifieke gebruiksfunctie — denk aan een parkeergarage of ziekenhuisgang — mag worden ingezet. De dikte van de laag beïnvloedt de brandklasse direct. Cruciaal voor de inspectie en handhaving door het bevoegd gezag.
Voor staalconstructies vormt NEN-EN-ISO 12944 de leidraad voor corrosiebescherming. Deze norm deelt omgevingen in in corrosiviteitscategorieën van C1 tot CX. Een filmlaag die in een maritieme omgeving moet standhouden, vereist een wezenlijk ander systeem dan een laag in een droog kantoorpand. Laagdiktes moeten meetbaar zijn. Controleerbaar. De Arbowet en de bijbehorende regelgeving omtrent Vluchtige Organische Stoffen (VOS) beperken bovendien het gebruik van oplosmiddelhoudende producten in binnenruimtes. Watergedragen systemen zijn hier de standaard geworden. Bij dunpleisterwerk in de woningbouw wordt vaak verwezen naar de BRL 2816 voor de beoordeling van de technische kwaliteit van het stucwerk op minerale ondergronden. Geen losse eindjes in de kwaliteitsborging. Europese verordeningen zoals REACH dwingen fabrikanten daarnaast tot volledige transparantie over de chemische samenstelling van de harsen in de film. Veiligheid door strikte regelgeving.
De oorsprong van de filmlaag ligt bij natuurlijke harsen, oliën en wassen. Deze vroege barrières boden een rudimentaire bescherming tegen vocht, maar misten de mechanische bestendigheid die de moderne bouw vereist. Met de opkomst van grootschalige staalconstructies in de negentiende eeuw ontstond een acute behoefte aan actieve corrosiewering. Loodhoudende verven vormden decennialang de standaard. Effectief, maar toxisch. De echte industriële revolutie in filmvorming vond echter plaats na 1945. De petrochemische industrie kwam tot bloei. Synthetische polymeren zoals epoxies, polyurethanen en acrylaten vervingen de traditionele bindmiddelen. De filmlaag transformeerde van een eenvoudige dekkende laag naar een technisch complex systeem met specifieke adhesie-eigenschappen.
In de jaren zestig en zeventig versnelde de ontwikkeling door de veranderende bouwmethode. In Nederland verving gietbouw en prefab beton steeds vaker de traditionele baksteenbouw. Dikke stuclagen van centimeters dik waren niet langer nodig op de vlakke betonwanden. Hierdoor ontstond 'filmwerk'. De stukadoor verruilde zijn troffel voor de spuitmachine en het brede spackmes. Dunne, gipsgebonden filmlagen van slechts enkele millimeters werden de nieuwe norm voor een snelle, sausklare afwerking. De applicatiesnelheid nam exponentieel toe. Tegelijkertijd dwong strengere wetgeving, met name de Europese VOS-richtlijnen voor vluchtige organische stoffen, de sector tot een radicale omslag. Oplosmiddelen verdwenen naar de achtergrond. Watergedragen systemen namen de markt over. Deze transitie vroeg om nieuwe moleculaire structuren in de harsen om de hechting en duurzaamheid te garanderen. Vandaag de dag is de filmlaag een resultaat van chemische precisie, waarbij functionaliteit zoals brandvertraging of chloride-resistentie volledig is geïntegreerd in de minimale laagdikte.
Joostdevree | Nl.wikipedia | Iplo | Emis.vito | Leadrp | Nl.unionpedia | Dcmr | Products.kerakoll | Dms.oost-vlaanderen | Pleisterbaas | Elcometer | Tint4all | Safireinsurance