De installatie van een schottenbaan begint doorgaans bij de overgang van een verharde weg naar het onverharde terrein. Een graafmachine of kraan hanteert de schotten middels kettingen die aan de geïntegreerde hijsogen worden bevestigd. Positionering luistert nauw. De balken worden strak tegen elkaar aan gelegd om een ononderbroken werkvloer te vormen, waarbij de machine zelf over de zojuist geplaatste elementen rijdt om het volgende schot te kunnen leggen.
Het proces is cyclisch van aard. Zodra de machine zich naar voren verplaatst, komt er aan de achterzijde ruimte vrij. De machinist zwenkt de giek, pakt het achtergelegen schot op en plaatst dit opnieuw aan de voorzijde van de rijrichting. Dit zogenoemde 'stappen' maakt het mogelijk om met een beperkt aantal schotten een grote afstand te overbruggen over slappe bodemlagen zoals veen of klei. Bij locaties waar de bodemgesteldheid extreem slecht is of waar de puntlast van materieel zeer hoog oploopt, vindt de uitvoering plaats in dubbele lagen. De onderste laag spreidt de druk. De bovenste laag vormt de rijbaan. In bochten worden de schotten in een waaiervorm gepositioneerd, waarbij het behoud van voldoende onderling contactoppervlak essentieel blijft voor de stabiliteit van het geheel.
Azobé voert de boventoon in de wereld van draglineschotten. Dit tropische hardhout is extreem dens en nagenoeg ongevoelig voor rotting, zelfs bij langdurig contact met modderig grondwater. Het overleeft de zwaarste mechanische belastingen. Alternatieven zoals Bilinga of Okan worden soms ingezet, maar Azobé blijft de industriestandaard vanwege de hoge buigsterkte.
Douglas of vurenhout komt voor bij lichtere toepassingen. Deze schotten zijn aanzienlijk lichter in gewicht en goedkoper in aanschaf. Ze worden vaak 'kraanschotten' genoemd wanneer ze enkel dienen ter stabilisatie van stempels bij mobiele kranen op een reeds redelijk draagkrachtige ondergrond. De levensduur is echter beperkt. De vezels verbrijzelen sneller onder de puntlast van stalen rupsen.
In specifieke sectoren, zoals de offshore of zware industrie, ziet men soms volledig stalen draglineschotten. Deze zijn hol of gevuld met beton. Ze bieden een extreme stijfheid die hout niet kan evenaren, maar zijn door hun eigen gewicht lastiger te transporteren. Kunststof varianten bestaan ook, al vallen deze vaak onder de categorie zware rijplaten; zij missen meestal de dikte om echt als draglineschot te fungeren op diep veen.
De keuze voor een type schot wordt bepaald door de dikte. Een standaardmaat bestaat niet, maar de logica is simpel: hoe slapper de hap, hoe dikker het schot. Een overzicht van gangbare configuraties:
| Type | Dikte (mm) | Toepassing |
|---|---|---|
| Licht | 100 - 150 | Lichte graafmachines, lichte drukspreiding. |
| Standaard | 200 | Meest gebruikt voor gemiddelde rupskranen. |
| Zwaar | 250 - 300 | Heistellingen, zware kranen, extreme modder. |
Men spreekt in de praktijk ook wel over baggermatten of schottenvloeren. Hoewel de termen vaak door elkaar lopen, duidt 'baggermat' vaker op de smallere, flexibelere varianten die in de waterbouw worden gebruikt. Het draglineschot is per definitie robuust. Star. Een onwrikbaar platform.
Verwar een draglineschot nooit met een reguliere stalen rijplaat. De rijplaat is een geleider; hij voorkomt spoorvorming en beschermt de toplaag. Maar hij heeft geen constructieve stijfheid. Leg een stalen plaat op vloeibare klei en hij volgt de contouren van de kuil. Hij verzuipt. Het draglineschot daarentegen is een balkconstructie. Het overbrugt zwakke plekken door zijn eigen traagheidsmoment. Waar de rijplaat faalt, begint het werk van het schot. Het is het verschil tussen een tapijt en een vlot.
Een bouwput in de polder tijdens een regenachtige herfst. De grond is veranderd in een bodemloze put van klei en modder. Een zware heistelling moet in positie worden gebracht. Hier zie je het draglineschot in zijn element. Een machinist legt een aaneengesloten vloer van 25 centimeter dikke Azobé-balken. De machine rijdt eroverheen alsof het beton is. De enorme druk van de rupsen wordt door de stijfheid van het hout over een groot oppervlak verdeeld. De stelling blijft waterpas staan. Cruciaal voor het heien.
Langs een dijklichaam moeten damwanden worden geslagen. De kraan heeft een beperkt aantal schotten bij zich. Hij 'stapt'. De machinist zwenkt zijn giek naar achteren, pakt met een ketting het laatste schot op en zwaait deze naar de voorzijde. Hij legt het schot precies tegen de vorige aan. Zo creëert de machine zijn eigen mobiele weg door onbegaanbaar terrein. Een continu proces van verleggen en belasten. Geen meter onverharde grond wordt direct geraakt.
Soms gaat het niet om de machine, maar om wat eronder ligt. Denk aan een transport van een loodzware transformator over een drassig weiland waar kwetsbare gasleidingen in de bodem rusten. Een dubbele laag schotten biedt hier uitkomst. De onderste laag spreidt de last, de bovenste laag dient als rijbaan. De druk op de dieper gelegen leidingen blijft binnen de veilige marges. Een tijdelijke constructie die een kostbare infrastructurele ramp voorkomt.
Ook bij een calamiteit zie je ze. Een gekantelde vrachtwagen in een zachte berm. De bergingskraan kan zijn stempels niet uitdraaien op het gras; hij zou zichzelf de grond in drukken. Een set kortere kraanschotten onder de stempels biedt direct een stabiele basis. De druk van de stempel wordt opgevangen door de vezels van het hardhout. De berging kan veilig beginnen.
Veiligheid op de bouwplaats is geen suggestie. Het is de wet. Het Arbobesluit vormt hierbij het fundament, specifiek waar het gaat om de stabiliteit van arbeidsmiddelen. Artikel 3.17 verplicht dat mobiele arbeidsmiddelen zodanig worden gebruikt dat het risico van kantelen of ongewilde verplaatsing tot een minimum wordt beperkt. Het draglineschot is hier de praktische vertaling van een wettelijke zorgplicht. Zonder aantoonbare stabiliteit mag een kraan simpelweg niet draaien.
Richtlijnen vanuit de TCVT (Toezicht Certificatie Verticaal Transport) stellen strikte eisen aan de ondergrond bij hijswerkzaamheden. Een machinist moet de draagkracht kunnen verifiëren. In veel gevallen schrijven de fabrikanten van zwaar materieel een maximale bodemdruk voor die niet overschreden mag worden om structurele integriteit te waarborgen. Hier komen de berekeningen om de hoek kijken. De drukspreiding via schotten moet voldoen aan de mechanische belastingsgrenzen van de machine.
Een vloeibare bodem ontslaat niemand van de verantwoordelijkheid. Bij werken nabij waterkeringen of kwetsbare kabels en leidingen kunnen aanvullende eisen vanuit de Waterschapsverordening of de Graafregeling (WIBON) van kracht zijn. Het schot fungeert dan als noodzakelijke buffer. Geen overbodige luxe. Pure noodzaak voor juridische en fysieke zekerheid.
De term vindt zijn oorsprong in de opkomst van de sleepdraadgraafmachine, beter bekend als de dragline, die gedurende de eerste helft van de 20e eeuw de standaard vormde in het grootschalige grondverzet. Deze machines waren zwaar. Log. De Nederlandse polderbodem was dat niet. Om te voorkomen dat dit kostbare materieel hopeloos wegzonk in de verzadigde klei- en veenlagen, zocht men naar een mobiele funderingsoplossing. Aanvankelijk bestonden deze hulpmiddelen uit losse, zware houten balken of 'slieten' die moeizaam handmatig werden gepositioneerd. Het was improvisatie op het scherpst van de snede.
De echte technische transformatie vond plaats in de jaren '60 en '70 met de grootschalige import van tropisch hardhout uit West-Afrika. Azobé werd de industriestandaard. De extreme volumieke massa en natuurlijke resistentie tegen schimmels maakten het mogelijk om schotten te bouwen die decennia meegaan in de modder. De constructie evolueerde van losse houtdelen naar samengestelde elementen, bijeengehouden door zware stalen draadeinden met verzonken moeren. Dit voorkwam schade aan de destijds opkomende rubberen rupsen en verhoogde de constructieve stijfheid. Waar de dragline inmiddels grotendeels is vervangen door de hydraulische graafmachine, is de naam van het schot blijven hangen. Het is een relikwie uit een tijd waarin machinegewicht en bodemdraagkracht voor het eerst systematisch met elkaar botsten. Tegenwoordig dicteren niet langer alleen ervaring, maar ook Eurocodes en veiligheidsprotocollen de inzet van deze houten platforms.
Joostdevree | Rvo | Hermeq | Vm-group | Lvv-trading | Reggehout | Wagenborgnedlift | Lodax | Russcherkraanverhuur