Het realiseren van een doorvoer start bij de exacte positionering ten opzichte van het leidingtracé. Maatvoering is cruciaal. In de ruwbouwfase worden sparingen vaak al voorzien door klossen of sparingbussen in de bekisting te fixeren voordat het beton wordt gestort. Dit voorkomt achteraf boren en spaart de wapening. In bestaande situaties of bij metselwerk vindt verspanende bewerking plaats. Men gebruikt hiervoor diamantboren met waterkoeling voor beton of droogboren voor zachtere steenachtige materialen. De diameter van de boring wordt zodanig gekozen dat er voldoende ruimte overblijft voor zowel de passage van de leiding als de noodzakelijke afdichtingsmaterialen.
Nadat de buizen, kabels of kanalen zijn geplaatst, volgt de technische integratie met de bouwkundige schil. Bij horizontale doorvoeren door wanden of verticale passages door vloeren wordt de restruimte opgevuld. Luchtdichtheid staat hierbij centraal. Manchetten van EPDM of speciale luchtdichte tapes worden rondom de doorvoer aangebracht en mechanisch of chemisch verbonden met de ondergrond. In brandwerende scheidingen ondergaat de doorvoer een specifieke behandeling. Opschuimende kragen of brandwerende schotten van steenwol met een hittebestendige coating zorgen ervoor dat de branddoorslag wordt vertraagd. De afwerking varieert van eenvoudige rozetten voor het zichtwerk tot complexe, meerlagige afdichtingen bij daken waarbij plakplaten worden ingewerkt in de bitumineuze of kunststof dakbedekking om absolute waterdichtheid te garanderen.
De ene doorvoer is de andere niet. Kijk naar de rookgasafvoer. Die moet hitte verdragen en condenswater veilig afvoeren. Vaak dubbelwandig uitgevoerd om de omliggende constructie te beschermen tegen brandgevaar. Totaal anders dan een ventilatiedoorvoer. Daar draait het om debiet en het voorkomen van overspraak tussen ruimtes. In de meterkastvloer zie je de bekende gekleurde bochten. Mantelbuizen. Elke kleur heeft een eigen functie: geel voor gas, blauw voor water, rood voor elektra. Een wirwar die structuur biedt aan het fundament van de installatietechniek.
Waterdichtheid onder het maaiveld vraagt om specialistische oplossingen. Kelderdoorvoeren moeten grondwater buiten houden. Soms onder aanzienlijke druk. Men gebruikt dan mechanische afdichtingen zoals een 'link seal', waarbij rubberen segmenten met bouten worden aangedraaid tot ze de ruimte tussen buis en wand volledig afknellen. In brandwerende wanden telt alleen de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO). Brandmanchetten die bij hitte opzwellen en de leiding dichtknijpen. Of brandwerende mortel die de sparing volledig verzegelt. Het gaat niet alleen om het gat; het gaat om de integriteit van de gehele scheiding.
Vaak worden de termen sparing en doorvoer door elkaar gehaald. Een sparing is slechts de fysieke onderbreking in de wand of vloer. De leegte. De gemaakte opening. Een doorvoer is het functionele geheel. Dus de sparing inclusief de passerende leiding, de eventuele mantelbuis en de noodzakelijke luchtdichte of brandwerende afdichting. Vergeet ook de plakplaat niet. Cruciaal bij platte daken. Het is de flens die de doorvoer verbindt met de bitumineuze of kunststof dakbedekking. Zonder plakplaat geen waterdicht dak. Zo simpel is het.
De keukenmonteur die een gat boort voor de afzuigkap. Buiten prijkt een strak rooster, maar binnen telt de luchtdichte aansluiting op de dampremmende folie. Een slordige afwerking betekent condensatie in de spouw. Zonde van de isolatiewaarde. Of denk aan keldermuren in de polder. De invoer van een dikke stroomkabel voor een laadpaal. Zonder rubberen ringen die met bouten zijn aangedraaid tot ze het boorgat volledig klemzetten, staat er binnen no-time een plas water op de betonvloer. Grondwaterdruk laat zich niet negeren.
Een kantoorpand boven het systeemplafond. Honderden datakabels kruisen daar een brandwerende wand. In plaats van een ongecontroleerd gat zie je een brandwerend schot van gecoate steenwolplaten. Elk kiertje is zorgvuldig afgekit met brandwerende pasta. De scheiding blijft intact bij onraad. Ook op het platte dak zie je het vakmanschap terug. De installateur plaatst een warmtepomp en de leidingen moeten naar binnen. Een aluminium plakplaat wordt met bitumen volledig ingewerkt in de dakbedekking. Een solide barrière tegen de eerste de beste herfststorm. Geen lekkage, geen zorgen.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vormt het wettelijk kader voor elke doorvoer in de gebouwschil of binnenwanden. Veiligheid staat voorop. Vooral de WBDBO-eisen (Weerstand tegen BrandDoorslag en BrandOverslag) zijn bepalend voor de technische uitvoering van doorvoeren in brandwerende scheidingen. Men hanteert hierbij vaak de bepalingen uit de NEN 6068 en NEN 6069 om de brandveiligheid van het totale systeem te toetsen. Het gaat niet alleen om de buis. Het gaat om de integriteit van de gehele constructie.
De energieprestatie van gebouwen, vastgelegd in de BENG-eisen, dwingt tot een extreme focus op luchtdichtheid. Doorvoeren zijn potentiële lekken. Hier raakt de regelgeving direct de bouwfysica; de qv;10-waarde van een woning mag niet negatief beïnvloed worden door een slecht afgedicht kanaal. Een gat in de isolatieschil is een risico. Voor de specifieke inrichting van de meterkast en de bijbehorende doorvoeren in de fundering is de NEN 2768 leidend. Deze norm schrijft de exacte maatvoering en positionering van mantelbuizen voor. Dit is essentieel voor een veilige aansluiting op het nutsnetwerk. Waterdichtheid onder het maaiveld is eveneens strikt gereguleerd door prestatie-eisen in het BBL; constructies moeten bestand zijn tegen de heersende waterdruk zonder dat dit het binnenklimaat aantast. Geen vocht, geen schade.
Vroeger was een doorvoer weinig meer dan een noodzakelijk gat. Ambachtslieden sloegen met beitel en hamer een opening in het metselwerk om rookgaskanalen of gietijzeren rioolbuizen de ruimte te geven. Functionaliteit dicteerde de vorm. Met de opkomst van centrale nutsvoorzieningen in de negentiende eeuw veranderde de status van de doorvoer van een bouwkundig incident naar een cruciaal knooppunt in de installatietechniek.
De introductie van de gestandaardiseerde meterkastvloer in de twintigste eeuw markeerde een omslagpunt. Orde verving de chaos. Waar voorheen elke loodgieter zijn eigen weg zocht door de fundering, dwong de regelgeving installateurs tot het gebruik van prefab mantelbuizen en strakke maatvoering. De echte revolutie kwam echter pas met de strengere eisen aan brandveiligheid en luchtdichtheid aan het eind van de vorige eeuw.
Passieve gaten werden actieve barrières. Innovaties zoals brandmanchetten en luchtdichte EPDM-manchetten transformeerden de doorvoer van een simpel gat naar een complex technisch systeem. Tegenwoordig praten we niet meer over het dichten van een kier. We praten over het waarborgen van de integriteit van de thermische schil en de brandcompartimentering. De doorvoer is geëvolueerd van een bouwfysisch risico naar een integraal onderdeel van de gebouwprestatie.