De constructie wordt opengebroken. Men begint met de uitsparing. Het is een proces van passen en meten waarbij de bestaande gordingen of sporen vaak onderbroken worden om ruimte te bieden aan het vensterframe. Indien de breedte van het dagvenster de afstand tussen de dragende delen overschrijdt, vangt een raveelconstructie de onderbroken delen op. Dit zorgt ervoor dat de krachtenverdeling in het dakvlak stabiel blijft. Het frame wordt vervolgens direct op de dakconstructie gefixeerd.
Waterdichtheid vormt de kern van de externe montage. De buitenzijde krijgt een waterkerend manchet en gootstukken die naadloos aansluiten op de pannen of leien. Deze profielen leiden regenwater rondom het kozijn weg. De continuïteit van de thermische schil wordt hersteld door isolatiemateriaal rondom de randen te plaatsen en een zorgvuldige verbinding te maken met de dampremmende laag aan de binnenzijde. Luchtlekken worden hierbij vermeden door tape of specifieke manchetten te gebruiken tegen de koude constructiedelen.
De afwerking van de dagkanten bepaalt de uiteindelijke lichtopbrengst. Dit is de binnenzijde van de sparing. Vaak worden deze vlakken schuin uitgevoerd. Een horizontale bovenzijde en verticale onderzijde bevorderen de lichtinval en verbeteren de luchtcirculatie langs het glasoppervlak, wat condensvorming op het glas helpt beperken. Geen ingewikkelde poespas, maar een technische inpassing die de integriteit van het dak moet waarborgen.
Het meest voorkomende type is het tuimelvenster. De as bevindt zich in het midden. Hierdoor kantelt het raam voor de helft naar binnen, wat de reiniging van de buitenruit vereenvoudigt maar de effectieve doorloopruimte tijdelijk beperkt. Voor een vrij uitzicht is het uitzet-tuimelvenster de aangewezen variant. Dankzij scharnieren aan de bovenzijde klapt de vleugel volledig naar buiten. Geen hinderlijk kader in het gezichtsveld. Voor locaties die onbereikbaar zijn voor handmatige bediening, worden elektrisch of op zonne-energie aangestuurde modellen geplaatst, vaak voorzien van een regensensor die de vleugel automatisch sluit bij de eerste druppels.
De keuze voor het basismateriaal hangt nauw samen met de gebruiksfunctie van de onderliggende ruimte. Grenenhout is de standaard. Warm van uitstraling en constructief sterk. Echter, in vochtige ruimtes zoals badkamers of keukens faalt blank gelakt hout op termijn door condensinwerking. Hier biedt een kunststof afwerking uitkomst. Meestal betreft dit een houten kern met een naadloze polyurethaanlaag. Onderhoudsvrij. Bestand tegen vocht. Voor moderne architectuur worden ook volledig aluminium of stalen profielen toegepast, vaak slanker van opzet voor een minimalistische esthetiek.
Verwarring ontstaat vaak tussen een dagvenster en een dakkapel. Een dakkapel is een verticale opbouw die het dakvolume fysiek vergroot en extra loopoppervlak creëert. Het dagvenster volgt de helling van het dak. Het is bescheidener. Geen vergunningstrajecten in de meeste gevallen. Ook de term lichtkoepel wordt weleens foutief gebruikt; deze term is exclusief gereserveerd voor platte daken, waarbij de koepelvorm noodzakelijk is voor de afwatering en sterkte. Een dagvenster is plat en ligt in het vlak van de pannen. Synoniemen zoals dakraam en dakvenster worden in de volksmond door elkaar gebruikt, waarbij 'dakraam' vaak refereert aan de kleinere, eenvoudige exemplaren voor onverwarmde zolders en 'dagvenster' aan de technisch hoogwaardigere varianten voor leefruimtes.
Stel je een benauwde vliering voor. Een donkere ruimte waar de geur van oud hout overheerst. Door de installatie van twee gekoppelde tuimelvensters transformeert deze opslagplek in een lichte werkkamer. Het daglicht valt precies op het werkblad. Geen kunstlicht nodig tot de zon echt ondergaat.
In een badkamer direct onder het dakvlak is privacy cruciaal. Een dagvenster hoog in het schuine vlak biedt hier de perfecte uitkomst. Je kijkt naar de voorbijtrekkende wolken terwijl je doucht, maar de buren zien niets. Vanwege de hoge luchtvochtigheid is hier gekozen voor een model met een naadloze kunststof beschermlaag. Het water loopt zo van de profielen af zonder dat het hout eronder lijdt.
Bij de renovatie van een jaren '30 woning bleek een dakkapel financieel onhaalbaar en esthetisch ongewenst door strikte welstandseisen. De bewoners kozen voor een balkonvenster. In gesloten toestand ligt het raam volledig vlak in het dakvlak, waardoor de karakteristieke lijn van de woning behouden blijft. Eenmaal geopend ontstaat er een kleine buitenruimte waar men letterlijk tussen de pannen staat en van het uitzicht geniet.
Denk ook aan een donkere overloop boven een diep traangat. Door een vast daglichtelement recht boven de trap te monteren, wordt de verkeersruimte direct veiliger. Het licht valt diep de woning in, vaak tot op de begane grond, waardoor de gehele kern van het huis minder somber aanvoelt. Een simpele ingreep met een groots ruimtelijk effect.
Lichtinval is in de woningbouw geen suggestie maar een wettelijk voorschrift. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt specifieke eisen aan de minimale equivalente daglichtoppervlakte voor verblijfsruimten en verblijfsgebieden. Voor nieuwbouw geldt doorgaans een ondergrens van 0,5 m² aan effectief lichtoppervlak per ruimte. De berekeningsmethodiek hiervoor is vastgelegd in de NEN 2057. Hierbij telt een dagvenster in een schuin dakvlak vaak gunstiger mee dan een verticaal raam van dezelfde afmeting, simpelweg omdat de instraling vanuit de hemelkoepel directer is.
Ventilatiecapaciteit vormt een tweede juridisch ankerpunt. Een dagvenster fungeert in veel ontwerpen als spuivoorziening conform NEN 1087. Hiermee moet de bewoner in korte tijd de lucht in een ruimte volledig kunnen verversen. De afmetingen van het te openen deel zijn hierbij bepalend voor de goedkeuring van het bouwplan. Bij vervanging of renovatie dient men bovendien rekening te houden met de thermische eisen uit het BBL; de isolatiewaarde (U-waarde) van het glas en het kozijn moet voldoen aan de geldende grenswaarden om de energieprestatie van de woning niet te verslechteren.
Vergunningvrij bouwen is de standaard voor dagvensters, mits het raam niet meer dan 60 centimeter uit het dakvlak steekt. Dit geldt echter niet voor monumenten of panden binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht. In die gevallen is een omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen vrijwel altijd noodzakelijk. Lokale welstandsnota's kunnen bovendien restricties opleggen aan de positionering van ramen in het voordakvlak om het architectonische ritme van de straatwand te waarborgen.
Licht was schaars op zolders. Ooit volstond een glazen dakpan voor wat minimaal zicht. Die kleine lichtpuntjes waren functioneel voor opslagruimtes, maar onvoldoende voor bewoning. De negentiende eeuw bracht verandering met de opkomst van gietijzeren dakvensters. Zwaar en koud. Ze dienden vooral voor ventilatie in fabriekshallen of op de donkere vlieringen van arbeiderswoningen. Condenswater liep destijds gewoon langs de binnenwanden naar beneden. Geen probleem in een onverwarmde ruimte.
De grote omslag vond plaats halverwege de twintigste eeuw. In 1941 introduceerde de Deense ingenieur Villum Kann Rasmussen het eerste technisch volwaardige dakraam met een houten frame en een tuimelmechanisme. Dit was de katalysator voor een transformatie in de woningbouw. Ongebruikte zolders werden plotseling bewoonbaar. De naoorlogse jaren kenmerkten zich door een enorme behoefte aan woonruimte; het dagvenster bood een relatief goedkope oplossing om extra kamers te creëren zonder de dakconstructie ingrijpend te wijzigen zoals bij een dakkapel.
Technisch evolueerde het product van enkel glas in eenvoudige vuren kozijnen naar complexe systemen met HR++ en triple beglazing. Waar vroeger de aansluiting met de pannen vaak provisorisch werd opgelost met loodslabbe en cement, kwamen er vanaf de jaren zeventig gestandaardiseerde gootstukken. De focus verschoof naar luchtdichtheid en thermische isolatie. Een direct gevolg van strengere energieprestatie-eisen en bouwvoorschriften. De integratie van dampremmende kragen en isolatiekaders werd de standaard. Het dagvenster is hiermee verschoven van een simpel 'gat in het dak' naar een hoogwaardig onderdeel van de thermische schil.