De realisatie van een chape start bij de conditionering van de ondergrond. Randisolatie langs alle opgaande muren en kolommen is essentieel om later thermische spanningen en geluidsbruggen te voorkomen. Cruciaal vakwerk. Bij een zwevende uitvoering fungeert een scheidingsfolie of een isolatielaag als barrière tussen de constructievloer en de nieuwe dekvloer. Het mengsel, vaak op basis van zand en cement in een aardvochtige consistentie, wordt via een mortelspuitinstallatie naar de betreffende verdieping getransporteerd.
De verwerking vereist fysieke precisie. Met behulp van een laser wordt de exacte hoogte bepaald, waarna de vakman banen trekt om het gewenste peil vast te leggen. De rest van de specie wordt daartussen verdeeld en met een rei vlakgetrokken. Krachtig aandrukken en verdichten voorkomt holle ruimtes. Voor een extreem glad resultaat of een hogere densiteit van de toplaag wordt de vloer mechanisch gepolijst met een vlindermachine. Dit proces sluit de poriën van het cement.
Vloeichapes op basis van anhydriet of cement volgen een afwijkend traject door hun vloeibare karakter. Het materiaal vloeit nagenoeg horizontaal uit. Door middel van een drijfrei, die met een slaande beweging door de vloeistof wordt gehaald, verdwijnen ingesloten luchtbellen en nivelleert de massa zich volledig. Na het storten vangt het drogingsproces aan. Dit is een passieve maar kritieke fase. De snelheid van de droging hangt nauw samen met de dikte van de laag en de aanwezige luchtvochtigheid, waarbij de chape pas na volledige uitharding zijn uiteindelijke druksterkte bereikt.
De keuze voor een specifiek type chape hangt nauw samen met de gewenste droogtijd, de dikte van de laag en de aanwezigheid van vloerverwarming. In de basis onderscheiden we de traditionele cementchape en de anhydrietchape. Cementgebonden dekvloeren bestaan uit een mengsel van zand en cement. Ze zijn robuust. Waterbestendig ook. Dit maakt ze de standaardkeuze voor vochtige ruimtes zoals badkamers en garages. Het nadeel? Krimp. Tijdens het uitharden verliest de massa vocht, wat spanningen veroorzaakt en bij grotere oppervlaktes dwingt tot het slijpen van uitzetvoegen.
Anhydrietchape is een ander verhaal. Hier fungeert calciumsulfaat als bindmiddel. Het is een vloeichape. Het resultaat is een extreem vlakke vloer met een hogere treksterkte dan de cementvariant. Dankzij de hogere densiteit en de geringe dikte omsluit deze chape vloerverwarmingsbuizen veel nauwer. De warmteoverdracht is daardoor superieur. Echter, gips en vocht gaan niet samen; in een kelder of natte cel is anhydriet zonder specialistische voorbehandeling ongeschikt.
| Type | Kenmerk | Toepassing |
|---|---|---|
| Vezelversterkte chape | Toevoeging van kunststof- of staalvezels. | Vervangt vaak het traditionele krimpnet; minimaliseert scheurvorming. |
| Sneldrogende chape | Additieven versnellen de kristallisatie. | Wanneer de vloerbedekking al na enkele dagen geplaatst moet worden. |
| Isolatiechape | Cement gemengd met EPS-parels of PUR-granulaat. | Vormt een isolerende laag en egaliseert leidingbundels, maar heeft minder drukvastheid. |
| Hellingchape | Specifiek aangepaste mengverhouding voor stabiliteit. | Platte daken of inloopdouches waar een afschot noodzakelijk is. |
Naast de materiaalsamenstelling bepaalt de constructieve opbouw de classificatie. Een hechtende chape wordt direct op de gereinigde en vaak met een primer voorbehandelde betonvloer gestort. Er is volledige hechting. Bij een niet-hechtende chape ligt er een waterkerende folie tussen de ondergrond en de dekvloer. Dit voorkomt opstijgend vocht en spanningsscheuren vanuit de ruwbouw. De zwevende dekvloer is de meest complexe variant; deze rust volledig op een thermische of akoestische isolatielaag en is door randstroken losgekoppeld van de wanden. Geen contactgeluid. Geen thermische bruggen.
Een renovatie van een jaren '30 woning. De oude houten vloer is verwijderd en er ligt een nieuwe betonplaat. Voor de afwerking van de inloopdouche smeert de vakman een cementgebonden chape op afschot. Een lichte helling richting de drain is noodzakelijk. Het zand-cementmengsel is hier ideaal; het laat zich makkelijk in een hoek dwingen en blijft na het afreien perfect in vorm staan.
Strakke planning in een winkelpand. De opening is over tien dagen, maar de vloer moet nog. Een traditionele chape zou weken moeten drogen voordat de pvc-vloer verlijmd kan worden. De oplossing is een sneldrogende dekvloer. Door specifieke additieven is de restvochtwaarde al na 72 uur laag genoeg voor de stoffeerder. Snelheid bepaalt hier de materiaalkeuze.
Grootstedelijke appartementenbouw. Geluidsoverdracht naar de onderburen is een kritiek punt in het bestek. Hier wordt een zwevende chape toegepast. De vloeichape rust op een verende isolatielaag van minerale wol. Langs alle wanden zijn blauwe randstroken zichtbaar. Deze zorgen ervoor dat de chape de muren niet raakt. Geen contact, dus geen geluid dat via de constructie weglekt. Een effectieve ontkoppeling.
In een moderne villa met een warmtepompinstallatie wordt gekozen voor een anhydriet vloeichape. De vloeibare mortel omsluit de vloerverwarmingsbuizen volledig. Geen luchtinsluitingen. Dat vertaalt zich direct in een snellere reactietijd van de verwarming; de massa geleidt de warmte optimaal naar het oppervlak.
De kwaliteitskaders voor dekvloeren zijn vastgelegd in de Europese norm NEN-EN 13813. Deze normering is leidend. Het classificeert materialen op basis van bindmiddel en mechanische eigenschappen, waarbij cementgebonden mortels het label CT dragen en calciumsulfaatgebonden (anhydriet) varianten als CA worden aangeduid. Cruciaal zijn de druksterkte en buigtreksterkte. Een aanduiding zoals CT-C20-F4 is geen willekeurige code; het staat voor een cementchape met een druksterkte van 20 N/mm² en een buigtreksterkte van 4 N/mm². Voor de Nederlandse markt vult NEN 2741 deze eisen aan met specifieke bepalingen voor de uitvoering en de volumieke massa van cementgebonden dekvloeren.
Vlakheidstoleranties zijn vaak een punt van discussie op de bouwplaats. NEN 2741 definieert hierin verschillende klassen. Klasse 1 vraagt om uiterste precisie, noodzakelijk voor direct verlijmd parket of dunne pvc-afwerkingen. Bij een klasse 2 of 3 is de marge ruimer. De meting gebeurt doorgaans met een reilat van twee meter; de toegestane afwijking in millimeters bepaalt of de chape voldoet aan de contractuele verplichtingen.
In het kader van het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) zijn de eisen voor contactgeluidisolatie tussen woningen strikt. Een dekvloer speelt hierin de hoofdrol. Om aan de gestelde geluidsindex (Ln,nT,A) te voldoen, is een zwevende constructie vaak de enige juridisch houdbare oplossing. De chape moet volledig ontkoppeld zijn. Geen starre verbindingen met de draagvloer of de wanden. Randstroken zijn hierbij niet optioneel. Het ontbreken hiervan leidt tot geluidsbruggen, waardoor de constructie niet meer voldoet aan de prestatie-eisen van het BBL. Een harde les bij opleveringstests.
Brandveiligheid wordt eveneens door de materiaalkeuze beïnvloed. Volgens NEN-EN 13501-1 vallen de meeste minerale chapes in brandklasse A1fl. Onbrandbaar. Dit is essentieel voor vluchtwegen en utiliteitsbouw waar de vuurbelasting van materialen beperkt moet blijven tot een minimum.
Zand en cement. Eenvoudiger werd het vroeger niet. De geschiedenis van de chape wortelt in de Romeinse techniek van opus signinum, waarbij gebroken aardewerk door kalkmortel werd gemengd om een waterdichte, harde laag te creëren. Toch bleef de vloerafwerking eeuwenlang een ambachtelijke bijzaak. Pas met de grootschalige productie van Portlandcement in de negentiende eeuw transformeerde de chape van een rudimentaire egalisatielaag naar een technisch onderdeel van de gebouwschil.
De wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog dwong de bouwsector tot standaardisatie. Woningen moesten sneller. Goedkoper ook. De dekvloer werd hierbij het standaardmiddel om de groeiende onnauwkeurigheden in ruwe betonvloeren te maskeren. In de jaren zeventig verschoof de focus opnieuw. De introductie van vloerverwarming veranderde de chape fundamenteel; het was niet langer slechts een passief vulmiddel, maar een actieve thermische geleider. Deze transitie vroeg om nieuwe bindmiddelen.
De commerciële doorbraak van anhydrietchapes volgde logischerwijs. Gipsgebaseerde vloeivloeren boden de noodzakelijke vloeibaarheid en warmteoverdracht die met de traditionele, aardvochtige zand-cementmengsels lastig te bereiken was. Waar de vakman vroeger op zijn knieën met een houten spaan de vloer handmatig verdichtte, dicteren vandaag de dag krachtige mortelpompen en computergestuurde menginstallaties het tempo op de bouwplaats. Een verschuiving van pure spierkracht naar chemische precisie.