Het monteren van Canexel gevelbekleding begint met het plaatsen van een regelwerk of tengellatten tegen de ondergrond, zodanig dat er een geventileerde spouw ontstaat. Die spouw is essentieel; zonder ventilatie aan de achterzijde kan het materiaal vocht vasthouden.
De platen of planken worden daarna op maat gezaagd. Het zagen gebeurt bij voorkeur met een fijne zaag om rafels aan de randen te voorkomen. De bevestiging vindt plaats met speciale roestvaste schroeven of spijkers, vaak voorzien van een kunststof ring om het materiaal niet te beschadigen. De bevestigingsmiddelen worden langszij aangebracht, waardoor de volgende plank of plaat deze verbinding afdekt.
Een belangrijk aspect is het werken met uitzettingsruimte. Tussen de koppen van de planken laat de uitvoerder ruimte vrij, omdat het materiaal bij wisselende luchtvochtigheid beweegt. Ook bij hoekoplossingen en kozijn-aansluitingen worden profielen of afwerkstukken gebruikt die die beweging opvangen. Horizontale toepassing komt het meest voor, maar ook verticale montage is mogelijk, mits het regelwerk daarop is afgestemd.
De planken worden doorgaans geplaatst vanaf de onderzijde van de gevel, werkend naar boven. Elke volgende laag overlapt de voorgaande, waardoor een waterkerend oppervlak ontstaat dat regen afvoert. Bij chalets en stacaravans is dit vaak de standaard werkwijze; bij toepassing op bestaande muren wordt hetzelfde principe gevolgd, los van de ondergrond.
Canexel is gevoelig voor vocht. De oorzaak ligt in de houtvezelbasis. Ook al zijn de vezels geperst en met lak afgewerkt, ze blijven hygroscopisch. Dat betekent: ze nemen vocht op en staan het ook weer af. Bij wisselende luchtvochtigheid en direct contact met water treedt uitzetting en krimp op. Die beweging op zich is geen probleem. Problemen ontstaan pas wanneer vocht de laklaag passeert en in het materiaal trekt.
Een veelvoorkomende oorzaak is onvoldoende ventilatie achter de bekleding. De geventileerde spouw moet overtollig vocht afvoeren. Ontbreekt die, of is de spouw geblokkeerd, dan blijft de achterzijde langdurig nat. Dat versnelt degradatie aanzienlijk. Ook mechanische beschadigingen, zoals krassen of stootplekken, kunnen de laklaag doorbreken. Water dringt dan lokaal binnen en tast de vezelstructuur aan.
De gevolgen zijn typisch voor houtrot. Het materiaal verkleurt, wordt zacht en brokkelig. Vaak begint het aan de onderzijde van de planken of bij de regenkanten, daar waar water het langst blijft staan. In een vergevorderd stadium zwelt het materiaal op en delamineert het; de toplaag laat los van de kern. Dat leidt tot verlies van stabiliteit en een onherstelbaar beschadigd oppervlak. Vervangen is dan onvermijdelijk.
Canexel bestaat uit verschillende profielen. De meest gangbare zijn brede planken van circa 360 millimeter breed en 8 millimeter dik, geleverd in lengtes tot 3660 millimeter. Daarnaast zijn er smallere profielen en verticale systemen op de markt, al zijn die minder gebruikelijk. De planken kennen een horizontale of verticale montage, afhankelijk van het gewenste gevelbeeld.
De afwerking varieert ook. Standaard wordt Canexel geleverd in wit of crème, maar in de loop der jaren zijn er diverse kleuren en houtnerfstructuren bijgekomen. Er bestaat een onderscheid tussen planken met een gladde afwerking en exemplaren met een meer uitgesproken reliëf dat op echt hout lijkt. Sommige profielen hebben een speciale coating die beter bestand is tegen UV-straling; andere zijn voorzien van een primerlaag voor overschildering ter plaatse.
Verwar Canexel niet met hardboard of MDF. Hoewel alle drie op houtvezels zijn gebaseerd, verschilt het productieproces wezenlijk. Canexel wordt onder hoge druk en temperatuur geperst tot een dicht, vochtbestendig plaatmateriaal; hardboard is dunner en minder stijf, MDF is niet geschikt voor buitentoepassingen zonder extra bescherming. In de markt wordt Canexel ook wel aangeduid als vezelcementplaten, maar dat klopt niet, vezelcement bevat cement als bindmiddel, terwijl Canexel dat niet heeft.
Neem een chalet in de bossen bij Ermelo. De gevel is rond 2005 betimmerd met wit geschilderd Canexel. Na een jaar of tien zie je aan de noordwestzijde, pal tegen de regen in, dat de verf op enkele planken begint te bladeren. Niet overal, maar precies daar waar de wind het meeste water tegenaan jaagt. De rest van de gevel oogt nog prima.
Een andere situatie: een rijtjeshuis uit de jaren negentig met een uitbouw waarvan de opbouw met Canexel is bekleed. De bewoner merkt dat er bij harde regen water onder de planken vandaan druipt. Dat wijst op een geblokkeerde spouw achter de bekleding, bijvoorbeeld door vuil of door isolatie die te strak tegen de planken zit. Vocht kan dan niet weg, en het materiaal werkt als een spons.
Of denk aan een stacaravan op een camping in Zeeland. Daar zit Canexel op de kopse kant, vlak boven de grond. Door opspattend water en opspattende steentjes van het grind raakt de onderste plank beschadigd. Kleine putjes en krassen in de lak, waarna er vocht onder trekt. Na twee seizoenen is die ene plank vervangen; de rest van de gevel is nog jaren meegegaan.
Voor gevelbekleding zoals Canexel geldt het Bouwbesluit als het belangrijkste wettelijke kader. Het Bouwbesluit stelt eisen aan de bouwtechnische kwaliteit van een gevel, waaronder constructieve veiligheid, waterdichtheid en brandveiligheid. Canexel is als houtvezelproduct brandbaar, dus bij toepassing in een gevel moet de brandveiligheidseis per situatie beoordeeld worden. Bij hogere gebouwen of bepaalde functies kunnen aanvullende eisen gelden.
Voor het aanbrengen van Canexel op een bestaande gevel is in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Dat hangt af van de locatie, de status van het pand en de mate van wijziging. Vervanging van bestaande bekleding in dezelfde kleur en uitvoering is meestal niet vergunningsplichtig; het wijzigen van het uiterlijk kan dat wel zijn. Het is verstandig dit vooraf te checken bij de gemeente, zeker bij monumenten of in beschermde stadsgezichten.
Er bestaat geen specifieke NEN-norm die uitsluitend voor Canexel geldt. Het product wordt wel getest volgens Europese productnormen voor gevelbekleding, en de fabrikant verklaart met een CE-markering dat het product voldoet aan de geharmoniseerde technische specificaties. Voor de montage wordt verwezen naar de verwerkingsrichtlijnen van de fabrikant; die zijn bepalend voor de garantie op het product.
De wortels van Canexel liggen in Canada, waar het bedrijf Masonite in de jaren twintig van de vorige eeuw een procedé ontwikkelde om houtvezels onder hoge druk en temperatuur tot plaatmateriaal te persen. Die techniek, oorspronkelijk bedoeld voor hardboard, bleek breder toepasbaar. In de jaren zestig en zeventig experimenteerde Masonite Canada met dikkere, meer vormvaste profielen die als gevelbekleding konden dienen.
De marktintroductie onder de naam Canexel, een samentrekking van Canadian Excellence, volgde in 1983. Daarvoor stond het product bekend als Masonite Canada, en werd het vooral gebruikt voor interieurbetimmering en meubelonderdelen. De omslag naar gevelbekleding was een logische stap: de bouwsector zocht onderhoudsarme alternatieven voor houten delen, die regelmatig geschilderd moesten worden.
De opkomst van Canexel viel samen met de groei van de recreatiemarkt. Chalets, stacaravans en tuinhuizen kregen vanaf de jaren tachtig massaal deze bekleding, omdat die snel te monteren was en een strak, gelijkmatig oppervlak opleverde. Ook in de woningbouw, met name bij uitbouwen en dakopbouwen, werd het product toegepast.
In de decennia daarna verschoof het beeld. Wat in de jaren tachtig als onderhoudsarm werd verkocht, bleek in de praktijk gevoelig voor vocht en houtrot, vooral op regenbelaste gevels. Dat leidde tot een dubbelzinnige reputatie: betaalbaar en eenvoudig te verwerken, maar niet zo duurzaam als oorspronkelijk geclaimd. De productie is inmiddels niet meer in Canada gevestigd, maar de merknaam is blijven bestaan.
Joostdevree | Architectenweb | Radar-forum.avrotros | Dasnoudrenthe | Uwveranda | Norwaycoatings | Lightbeans