De realisatie van een biljoen begint bij de rand. Materiaalafname onder een specifieke hoek. Meestal vijfenveertig graden, al varieert dit naargelang het esthetische doel of de technische noodzaak. Bij houtbewerking vindt dit proces vaak machinaal plaats met een bovenfrees of op een stationaire freesmachine, waarbij de geleider de diepte van de afschuining constant houdt. Handwerk komt ook voor. Een scherpe blokschaaf die met vaste hand langs de hoek wordt getrokken. Bij natuursteen wijkt de methode af; hierbij wordt de scherpe hoek vaak met een slijpschijf of door middel van handmatig schuren getransformeerd tot een facet.
Het gaat om de overgang. Bij metalen onderdelen, zoals zinken deklijsten, wordt de rand vaak machinaal gekant of met een vijl bewerkt om de scherpte te breken. De diepte van de afschuining bepaalt de visuele impact. Soms is de ingreep minimaal. Slechts het weghalen van de vlijmscherpe braam. In andere gevallen is het biljoen prominent aanwezig als een breed schuin vlak dat de dieptewerking van het bouwdeel versterkt. Geen complexe constructie, maar een subtiele verspaning of wegsnijding. De rechte hoek verdwijnt. Een nieuw, schuin vlak ontstaat. Dit proces herhaalt zich bij elke hoek die bescherming behoeft of visuele verzachting vereist.
De terminologie rondom de schuine hoek versnippert nogal eens per vakgebied. Neem de velling. In feite een bescheiden biljoen. Waar een biljoen vaak een prominente, decoratieve schuinte betreft, beperkt de velling zich meestal tot het functioneel breken van de vlijmscherpe rand bij houten balken of planken. Je ziet het vaak bij vellingkantplanken. Een kleine afschuining die, wanneer twee delen tegen elkaar rusten, een V-groef vormt en zo krimp en uitzetting visueel camoufleert. Bij natuursteen verschuift de taal naar het facet. Hier is de afwerking vaak gepolijst of gezoet. De lichtinval op de hoek breekt subtiel. Dat geeft die specifieke, luxe uitstraling aan een dorpel of aanrechtblad.
Dan is er nog het verschil in uitvoering en maatvoering. Is het een synoniem? Vaak wel. Maar in de praktijk duidt men met biljoen vaker op een grotere, meer aanwezige afvlakking dan bij de minimale ingreep van een standaard vellingkant. Metaalbewerkers hebben het simpelweg over het 'kanten' of 'afbramen'. Geen tierelantijnen in de naamgeving; enkel de actie telt. Een zinken deklijst krijgt een biljoen om de waterloop te sturen of simpelweg om snijwonden tijdens de montage te voorkomen. Soms loopt de afvlakking niet over de hele lengte van het materiaal. Een beëindigd biljoen stopt vlak voor het einde van een stijl of dorpel. Dit voorkomt dat er een gat of een ontsierende kier valt bij de haakse verbinding met een ander bouwdeel. Vakmanschap in de details. Het ene biljoen is het andere niet.
Stel je een robuuste eikenhouten staander voor onder een overkapping. De hoeken zijn vlijmscherp. Onpraktisch en gevaarlijk voor voorbijgangers. Door een biljoen van bijvoorbeeld 15 millimeter aan te brengen, verandert de uitstraling direct. De paal oogt minder lomp. Belangrijker nog: de hoek splintert niet als er per ongeluk een tuinmeubel tegenaan stoot.
Bij natuurstenen raamdorpels is het biljoen bijna standaard aanwezig. De voorzijde van de dorpel is vaak voorzien van een facet. Dit schuine vlak zorgt ervoor dat regenwater makkelijker van de steen afloopt. Bovendien voorkomt deze afschuining dat er kleine schilfers natuursteen afspringen (het zogenaamde 'chippen') bij mechanische belasting.
In de interieurbouw kom je de term tegen bij de afwerking van massief houten tafelbladen of traptreden. Een subtiel biljoen aan de onderzijde van een tafelblad kan het blad optisch laten 'zweven' doordat de werkelijke dikte aan het zicht wordt onttrokken. Bij een trap zorgt een klein biljoen aan de neus van de trede voor een betere grip en voorkomt het dat de verflaag op de scherpe rand voortijdig slijt. Op een messcherpe hoek is de verffilm namelijk altijd op zijn dunst.
Loodgieters en zinkbewerkers passen het principe toe bij het kanten van zinken deklijsten. Een scherpe rand aan het einde van een dakrand is vragen om problemen tijdens onderhoud. Door de rand onder een hoek van 45 graden om te zetten of af te vijlen, ontstaat een veilige en strakke afsluiting van het dakwerk.
De wetgever spreekt zich niet direct uit over de esthetiek van een biljoen. Indirect is de relevantie echter groot. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt algemene eisen aan de veiligheid van een bouwwerk. Scherpe, uitstekende delen die letsel kunnen veroorzaken bij gebruikers zijn simpelweg niet toegestaan in publieke ruimten of langs vluchtwegen. Een biljoen fungeert hier als een praktische invulling om aan deze zorgplicht te voldoen. Het verzacht de impact bij aanraking.
Bij het voorschrijven van schilderwerk of metalen coatings komen NEN-normen om de hoek kijken. Denk aan richtlijnen voor de conservering van staal of hout. Op een vlijmscherpe hoek vloeit vloeibare verf weg. De wet van de oppervlaktespanning. Hierdoor ontstaat een minimale laagdikte op de rand, wat de weg vrijmaakt voor vroegtijdige corrosie of houtrot. Om aan de technische eisen van een duurzaam verfsysteem te voldoen, is het 'breken' van de kanten vaak een harde voorwaarde in het bestek. Geen biljoen, geen garantie op de coating. Zo simpel is het vaak in de professionele bouwketen. Ook bij natuursteen in de openbare ruimte worden afschuiningen vaak genormeerd om splintering (chippen) door mechanische belasting te voorkomen, wat weer de constructieve veiligheid op lange termijn waarborgt.
De oorsprong van het biljoen ligt in de vroege steenhouwerij en de noodzaak om natuursteen te beschermen tegen mechanische schade. Kwetsbare materialen zoals zandsteen of kalksteen verdragen geen messcherpe hoeken onder hoge druk; de hoek was simpelweg de zwakte van het blok. Middeleeuwse bouwmeesters pasten daarom al vellingkanten en afschuiningen toe om afsplintering tijdens de constructie van zware gewelven en steunberen te voorkomen. Zonder die afschuining brokkelde het steenwerk simpelweg af onder de enorme druk van de gevelvlakken die daarboven opgestapeld werden.
In de zeventiende-eeuwse Nederlandse architectuur evolueerde de techniek van een puur functionele ingreep naar een esthetisch kenmerk van vakmanschap. Zware eikenhouten balken en kozijnstijlen in grachtenpanden kregen geprofileerde of biljoende hoeken om de massieve constructies optisch te verfijnen. Het verzachtte de lichtval. Het was ook technisch slim. Hout werkt altijd. Door een schuine kant aan te brengen bij de aansluiting van twee bouwdelen, vielen kieren door krimp en uitzetting minder op voor het oog. Het biljoen fungeerde hier als een visuele buffer.
Met de opkomst van industriële lakken en coatings in de twintigste eeuw verschoof de focus naar de wetten van de oppervlaktespanning. Verf vloeit weg van scherpe randen, wat leidt tot een te dunne beschermlaag op de hoeken. Wat vroeger een keuze van de ambachtsman was, werd een harde eis in technische bestekken. De overgang van handmatig schaafwerk met de blokschaaf naar gestandaardiseerde machinale verspanning markeerde de laatste stap in deze ontwikkeling. De noodzaak bleef constant, maar de uitvoering werd een kwestie van procesbeheersing en duurzaamheid op de lange termijn.