De inzet van een bats start bij de positionering van de gebruiker ten opzichte van de hoop materiaal. Voeten stevig in de ondergrond. Bij het opscheppen wordt de snede onder een flauwe hoek in de losse massa gedreven, waarbij de specifieke stand van de dul ervoor zorgt dat de steel direct in een gunstige hefboompositie komt te staan. Het blad glijdt door de weerstand heen.
Tijdens de opwaartse beweging stabiliseert de holling van het blad de lading. Dit voorkomt morsen tijdens de zwaai. Bij het vullen van een kruiwagen of het werpen in een sleuf bepaalt de snelheid van de rotatie de nauwkeurigheid van de storting. Cadans is hierbij belangrijker dan pure spierkracht. Voor het nivelleren van bijvoorbeeld een zandbed wordt de achterzijde van het blad dikwerf gebruikt om het materiaal met slepende bewegingen te verdelen. Een vlak resultaat ontstaat door de combinatie van een constante druk en een gelijkmatige hoek van de steel. Het gereedschap fungeert als een verlengstuk van de arm. Inzet bij zware klei of ongeroerde grond wordt doorgaans vermeden om de steelverbinding niet onnodig te belasten.
Kijk naar de stratenmaker bij een verse hoop ophoogzand. Hap. Zwaai. De kruiwagen vult zich in een moordend tempo. Hij gebruikt de specifieke bolling van het blad om het zand als het ware te lanceren, zonder dat de lading halverwege van de schep waait. In een krappe leidingsleuf zie je een andere techniek. Daar fungeert de achterzijde van het blad als een strijkijzer. Een slepende beweging om de bodem exact op afschot te leggen voor de rioolbuis. Glad strijken. Kinderspel voor wie de cadans beheerst.
Ook bij het afdekken van kwetsbare glasvezelkabels is de bats onmisbaar. Een dun laagje fijn zand moet nauwkeurig gedoseerd worden. Met een korte, gecontroleerde polsbeweging strooit de grondwerker het materiaal precies waar het nodig is. Geen lomp gestoot met een spade die in de ondergrond hapt. De bats glijdt. Dat is het wezenlijke verschil tussen simpelweg zwoegen en effectief meters maken op de bouwplaats.
De Arbowet kijkt altijd mee over de schouder van de grondwerker. Fysieke overbelasting door herhaalde bewegingen en het verplaatsen van zware lasten vormt een aanzienlijk arbeidsrisico. De werkgever heeft een zorgplicht; het verstrekken van een ergonomisch verantwoorde bats is daar een direct onderdeel van. Bladgrootte moet passen bij het soortelijk gewicht van het materiaal. Een maat 000 voor natte klei? Dat druist in tegen de richtlijnen voor gezonde fysieke belasting.
Technische kwaliteit is vastgelegd in de NEN 2174. Deze normering specificeert de eisen voor handgereedschappen zoals schoppen en spades, waarbij de focus ligt op de breukvastheid van de steel en de hardheid van het blad. Een steel die onder druk versplintert, veroorzaakt direct gevaar. De norm borgt dat de verbinding tussen de dul en de essen steel bestand is tegen de hefboomkrachten die in de dagelijkse bouwpraktijk optreden. Veilig werken begint bij materieel dat voldoet aan deze fundamentele kwaliteitsstandaarden.
Smeedijzer verving hout. Een logische evolutie. Waar grondwerkers voorheen vertrouwden op houten bladen met een ijzeren slijtstrip, bracht de industriële revolutie de volledig gesmede stalen bats. De oorsprong ligt diep verankerd in de Europese landbouw- en poldergeschiedenis. Gereedschap moest meegeven. De typische dul — de holle verbinding waar de steel in rust — onderging een technische transformatie om de hefboomwerking te optimaliseren zonder dat het metaal onder de enorme spanning scheurde.
Begin twintigste eeuw kristalliseerde de vorm uit die we vandaag op de bouwplaats zien. Dit was geen toeval. De opkomst van grootschalige infrastructuurprojecten en de aanleg van het rijkswegennet dwongen fabrikanten tot verregaande standaardisatie. Lokale smeden maakten plaats voor industriële productie. Hierdoor ontstond de numerieke classificatie van bladmaten; een poging om grip te krijgen op de fysieke productiviteit per manuur. Het ontwerp bleef sindsdien nagenoeg ongewijzigd. Een zeldzaam voorbeeld van functionele perfectie waarbij moderne materiaalkennis de traditionele vorm enkel versterkte.