De uitvoering vangt aan zodra de wand de berekende hoogte van de onderzijde van de balklaag bereikt. Precisie is hierbij vereist. Men werkt de bovenzijde van de muur vlak af met een mortellaag of stelt prefab elementen die de puntlasten van de individuele balken opvangen. Bij zware belastingen ziet men vaak de toepassing van spreidplaten of betonblokken die in het metselwerk worden opgenomen om lokale verbrijzeling van de stenen te voorkomen.
De balken worden gepositioneerd. Directe oplegging of via een verdeelregel. Vaak maakt men gebruik van inkassingen, uitgespaarde gaten in de muur waarin de balkkoppen rusten, waarbij de minimale opleglengte strikt wordt aangehouden om afschuiving te voorkomen. Verankering volgt direct daarop. Stripankers of haakankers verbinden de liggers mechanisch met het verticale muurvlak. Deze koppeling creëert schijfwerking. De vloer houdt de muren op hun plek en voorkomt het zogenaamde uitbuiken van de constructie onder invloed van zijdelingse druk.
De resterende openingen rond de balkkoppen worden tenslotte gedicht. Men gebruikt hiervoor vaak krimparme mortel of isolatiemateriaal. Bij houten balken krijgt de kopse kant soms een beschermende behandeling tegen optrekkend vocht uit de steenachtige wand. De muur en de balklaag vormen na deze handelingen een onlosmakelijk constructief geheel dat zowel de verticale last als de stabiliteit van de gebouwschil waarborgt.
Denk aan een klassieke doorzonwoning uit de jaren '60. De houten balken van de verdiepingsvloer overspannen de volledige breedte van het huis. Precies in het midden, vaak tussen de hal en de woonkamer, staat een stevige bakstenen muur. De balken rusten hierop. Deze tussenmuur voorkomt dat de vloer doorveert. Zonder deze balksteunende wand zouden de balken veel dikker moeten zijn om de afstand te overbruggen.
Bij een moderne aanbouw zie je het vaak bij stalen liggers. Een zware HEA-balk draagt het platte dak. De uiteinden van deze balk rusten niet zomaar op losse stenen, maar op een speciaal gemetselde penant of een ingestorte betonkolom in de zijgevels. De muur functioneert hier als een direct eindsteunpunt voor de hoofddraagconstructie.
Zolders vormen ook een goed voorbeeld. De gordingen, de horizontale balken die het dakbeschot dragen, lopen van zijmuur naar zijmuur. De kopgevels van de woning vangen deze balken op. Je ziet de balkkoppen vaak letterlijk in het metselwerk verdwijnen. De gevel is hier de balksteunende muur die het gewicht van de gehele kap via de fundering naar de bodem loodst. Een onmisbare schakel in de constructie. Geen beweging mogelijk.
De regelgeving rondom balksteunende muren is strikt. Onvermurwbaar bijna. Alles draait om constructieve veiligheid. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vormt het wettelijk fundament en vervangt het oude Bouwbesluit 2012. Artikel 4.3 van het BBL stelt onomwonden dat de sterkte van de bouwconstructie moet voldoen aan de relevante Eurocodes. Dit zijn de NEN-EN 1990-serie normen. Geen ruimte voor interpretatie. De wet eist dat een bouwwerk niet bezwijkt, ook niet bij buitengewone belastingen.
Vergunningen zijn een cruciaal aspect. Voor het wijzigen, doorbreken of verwijderen van een balksteunende muur is nagenoeg altijd een omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen vereist. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) verscherpt dit toezicht. Een kwaliteitsborger controleert of de papieren werkelijkheid van de constructeur overeenstemt met de praktijk op de bouwplaats. De muur moet de berekende puntlasten aan. Conform NEN-EN 1991 voor belastingen en NEN-EN 1996 voor het ontwerp van metselwerkconstructies.
Constructeurs hanteren deze normen om de minimale opleglengte en de benodigde druksterkte van de stenen te bepalen. Een balksteunende muur is juridisch gezien onderdeel van de hoofddraagconstructie. Wijzigingen zonder berekening of vergunning zijn simpelweg onrechtmatig. Bij appartementsrechten komt daar vaak nog de toestemming van de Vereniging van Eigenaren (VvE) bij, aangezien dragende muren doorgaans tot de gemeenschappelijke gedeelten behoren.
Van massieve vestingmuren naar slanke kalkzandsteenelementen. De evolutie van de balksteunende muur weerspiegelt de materiaalschaarste en technische vooruitgang door de eeuwen heen. Oorspronkelijk waren deze muren metersdik. Gebouwd van natuursteen of kloostermoppen. De houten balkkoppen werden simpelweg in de muur gelegd. Zonder bescherming. Vaak met rotting tot gevolg. De introductie van muurankers in de late middeleeuwen was een doorbraak; de vloer hield voortaan de muur overeind, en andersom. Constructieve symbiose.
In de negentiende eeuw deed gietijzer en later gewalst staal zijn intrede. De balksteunende muur moest plotseling enorme puntlasten opvangen op een klein oppervlak. Geen brede houten balk meer, maar een smalle stalen flens. Dit leidde tot de ontwikkeling van de penant: een lokale verzwaring van de muur om bezwijken te voorkomen. Met de komst van de spouwmuur rond 1920 veranderde de rolverdeling definitief. Het binnenblad werd de primaire drager. De buitenkant werd slechts een schil.
Sinds de jaren '80 dwingen isolatienormen tot nieuwe oplossingen. De balksteunende muur is technisch complexer geworden. Waar balken voorheen door de isolatielaag heen de muur in staken, gebruikt men nu vaker thermisch onderbroken opleggingen of stalen muurschoenen. De balk gaat de muur niet meer in. Hij hangt ertegenaan. Dit voorkomt koudebruggen maar vraagt om een hogere treksterkte van het achterliggende metselwerk. De muur transformeerde zo van een simpel stapelwerk naar een hoogwaardig onderdeel van de thermische schil.