Het proces vangt aan bij de drukinstelling van de pompinstallatie. De schilder ontlucht eerst het systeem door de coating rond te pompen totdat er een constante stroom ontstaat zonder luchtbellen. Via een aanzuigbuis of bovenbeker trekt het toestel de verf direct in het circuit. De keuze van de spuitkop, de zogenaamde tip, bepaalt hierbij de breedte van de waaier en de hoeveelheid materiaal die per minuut vrijkomt. Bij een te lage druk vertoont het spuitbeeld 'staarten' of strepen aan de randen; de druk wordt daarom opgevoerd tot de verneveling volledig homogeen is.
Tijdens het spuiten is de dynamiek van de beweging doorslaggevend voor het eindresultaat. De spuitlans wordt strikt loodrecht op de ondergrond gehouden. De afstand tussen de tip en de wand blijft idealiter constant, meestal rond de dertig centimeter. Geen zwaaiende bewegingen vanuit de pols. Men beweegt de hele arm. Banen worden voor exact de helft overlapt om een uniforme laagdikte te garanderen en banenbontheid te voorkomen. Het activeren van het pistool gebeurt met een specifieke timing. De trekker wordt pas ingedrukt nadat de armbeweging is gestart en weer losgelaten voordat de beweging stopt. Zo ontstaat er geen ophoping van materiaal bij de aanzetpunten.
Na de werkzaamheden volgt de drukverlaging. De vloeistof wordt uit het systeem gelaten via een retourleiding. Het reinigen gebeurt door een spoelmiddel, passend bij de gebruikte coating, onder druk door de slangen, filters en het pistool te persen totdat alle resten zijn verwijderd.
De ene airless-installatie is de andere niet. De motoriek van de pomp bepaalt de inzetbaarheid. Zuigerpompen vormen de ruggengraat van de zware utiliteitsbouw. Brute kracht. Deze machines verwerken moeiteloos materialen met een hoge viscositeit, zoals brandvertragende coatings of dikke muurverven, doordat de mechanische zuiger direct druk opbouwt op de vloeistofkolom. Het slagvolume is hier de kritieke factor.
Membraanpompen werken volgens een ander principe. Een flexibel membraan, aangestuurd door hydraulische olie, beweegt de verf. Ze zijn vaak lichter. Minder bewegende delen in direct contact met de coating maken ze minder gevoelig voor slijtage door schurende pigmenten. Voor de fijnproever is er de Fine Finish-variant. Hierbij wordt vaak een voorvernevelaar in de tip gebruikt om bij een lagere druk een resultaat te halen dat de gladheid van autolak benadert. Geen grove druppels, maar een mist die vloeit als glas.
HEA-technologie heeft het landschap veranderd. High Efficiency Airless. Waar traditionele systemen 200 bar of meer nodig hebben voor een strak beeld, klaart HEA de klus op ongeveer 110 bar. De impact? Tot 55 procent minder overspray. Het spuitbeeld is zachter. Minder opstuivende verfnevel betekent minder afplakwerk en een gezondere werkomgeving voor de applicateur. De overgang tussen banen verloopt bovendien vloeiender door de minder scherpe begrenzing van de spuitwaaier.
De energiebron deelt de machines verder op in categorieën:
Verwarring ontstaat soms met airmix of Airmix-ondersteund spuiten. Dat is een hybride vorm. Daar wordt een fractie perslucht toegevoegd aan de rand van de spuitmond om de vloeistofstraal nog verder te verfijnen. Airless blijft echter de kampioen van de pure snelheid en laagdikteopbouw. Een rauwe techniek die geen lucht duldt.
Een kantoorpand van drie verdiepingen krijgt een nieuwe bestemming. Het plafond van de gehele verdieping, vijftienhonderd vierkante meter ruw beton, moet wit. De schilder trekt met een constante pas de lans over de breedte van de ruimte. Geen gerol. Geen visuele aanzetten. Alleen het monotone sissen van de tip terwijl de witte latex de poriën van het beton in één keer volledig verzadigt. Snelheid is hier de enige valuta die telt.
Stalen spanten in een nieuwe bedrijfshal vormen een ander decor. De constructie vraagt om een specifieke, dikke laag brandvertragende coating die met een roller simpelweg niet de vereiste laagdikte haalt in één arbeidsgang. De pomp stampt op hoog vermogen. De vloeistof slaat direct dood op het metaal. Er ontstaat nauwelijks een wolk van verfstof die de rest van de bouwplaats vervuilt, wat cruciaal is wanneer andere onderaannemers tegelijkertijd op de werkvloer actief zijn. Brute kracht vertaalt zich hier in technische zekerheid.
In een stofvrije spuitcabine staan tien massief eiken deuren opgesteld voor een luxe renovatieproject. De schilder kiest hier niet voor de brute druk van de utiliteitsbouw, maar voor een Fine Finish-opstelling. Een korte, beheerste haal met de lans. Het resultaat oogt als een fabrieksmatige laklaag. Geen structuur van een viltroller te bekennen. Enkel een spiegelglad oppervlak dat de diepte van de houtnerf accentueert zonder dat er zware schuurbeurten tussen de lagen nodig zijn.
Een renovatie van een monumentale trap in een trappenhuis. De spuiter dekt alles nauwgezet af. Het gebruik van een HEA-tip zorgt ervoor dat de nevelvorming minimaal blijft. Hij spuit de balusters in een fractie van de tijd die het met een kwast zou kosten. De dekking is overal gelijk. Ook in de lastige hoekjes waar een roller nooit bij komt.
De Arbowet vormt het fundament voor het veilig werken met hogedrukinstallaties op de bouwplaats. Werken met vloeistofstromen tot 250 bar is inherent risicovol. De Machinerichtlijn verplicht fabrikanten daarom om airless-apparatuur uit te rusten met specifieke beveiligingen zoals trekkerblokkeringen en een tipbeschermer die voorkomt dat vingers te dicht bij de spuitopening komen. Een injectie-ongeluk is een medisch noodgeval. Geen pleister plakken. De vloeistof dringt diep door in het weefsel en veroorzaakt interne schade die vaak onderschat wordt door de kleine insteekopening. Directe chirurgische hulp is dan de enige protocollair voorgeschreven weg.
NEN-EN 1953 is de technische norm voor spuitapparatuur. Deze standaard borgt de constructieve veiligheid van de spuitpistolen en de slangcombinaties. Statische elektriciteit is een ander aandachtspunt. Door de wrijving van de vloeistof in de slang ontstaat lading. Goede aarding van de pomp en het gebruik van antistatische slangen zijn wettelijke vereisten om vonkvorming te voorkomen, zeker bij het verwerken van oplosmiddelhoudende coatings in afgesloten ruimtes. In omgevingen met explosiegevaar gelden de ATEX-richtlijnen onverkort voor de elektrische componenten van de installatie.
De VOS-richtlijn beperkt de hoeveelheid vluchtige organische stoffen in bouwverven. Airless spuiten ondersteunt de naleving van deze milieuwetgeving door de hoge overdrachtsefficiëntie; er belandt simpelweg meer verf op de wand en minder in de lucht als nevel. Dit vermindert de emissie op de werkplek. Het Arbobesluit stelt echter strikte eisen aan de blootstelling van de schilder. Adembescherming is geen optie maar een plicht. Bij binnentoepassingen is afhankelijke of onafhankelijke adembescherming met P2- of P3-filters noodzakelijk om de inademing van fijne verfmist te voorkomen. Ventilatie-eisen voor de werkruimte zijn vastgelegd om te garanderen dat grenswaarden voor schadelijke stoffen niet worden overschreden tijdens en na de applicatie.
De overstap van pneumatische verneveling naar pure hydraulische druk markeerde een kantelpunt in de naoorlogse bouwproductie. Brute kracht verving de luchtstroom. Jaren vijftig. De firma Graco bracht in 1958 de eerste commercieel levensvatbare airless-unit op de markt, een innovatie die de productiviteit op scheepswerven en in fabrieken onmiddellijk verdubbelde. Voorheen was verneveling onlosmakelijk verbonden met enorme volumes perslucht. Dat leidde tot een wolk van overspray en matige indringing in ruwe substraten; de vroege systemen waren logge, loodzware apparaten die hoofdzakelijk stationair werden ingezet voor zware industriële coatings.
De echte doorbraak voor de bredere bouwsector kwam met de verfijning van de spuittips. De introductie van wolfraamcarbide als materiaal voor de spuitmonden maakte het systeem bestand tegen de abrasieve werking van pigmenten onder extreem hoge druk. Slijtage was voorheen de achilleshiel. In de decennia daarna verschoof de focus van enkel 'meters maken' naar precisie en hanteerbaarheid. De ontwikkeling van de membraanpomp in de jaren zeventig bood een lichter alternatief voor de zware zuigerpompen, waardoor de techniek ook voor de binnenschilder in de woningbouw bereikbaar werd. Recente stappen richten zich op de drastische reductie van de werkdruk zonder kwaliteitsverlies, waarbij moderne lagedruk-tips de agressieve nevelvorming van de traditionele systemen minimaliseren.
Joostdevree | En.wikipedia | Wagner-group | De.wikipedia | Graco | Nieuws.airless-discounter | Schilderinfo | Rasco-clemco | Schildersbedrijfvanderveen