De uitvoering vangt aan bij het bewust inkorten van de horizontale nokgording. De geveltop blijft lager. In plaats van het metselwerk tot de uiterste nok op te trekken, eindigt de kopgevel op een vooraf bepaalde hoogte, waarna de timmerman schuine hoekkepers vanaf het uiteinde van de verkorte nok naar de hoekpunten van de onderliggende muurplaat leidt. Geometrie in hout. Hierdoor ontstaat de karakteristieke driehoekige uitsparing die de basis vormt voor het wolfseind. Het is een samenspel tussen metselaar en timmerman.
De resterende gordingen van het hoofddak worden vaak in de hoekkepers ingekeept of met raveeldragers bevestigd. Stabiliteit door verbinding. Bij de afwerking met dakpannen vereist de overgang van de horizontale nok naar de schuine hoekkepers specifiek vormgegeven hulpstukken, zoals een drie- of vierwegvorst, om een waterdichte aansluiting te garanderen. Rietdekkers hebben meer vrijheid; zij buigen het rietpakket vloeiend over de knik van de kap. De hellingshoek van het wolfseind wijkt in de praktijk dikwijls af van de helling van de overige dakschilden. Soms steiler voor een snellere afwatering, soms flauwer voor de esthetiek. Geen standaardmaat, maar maatwerk per kapconstructie.
Afwolven kent verschillende gradaties, variërend van een subtiele afschuining tot een diep doorgetrokken dakschild. De omvang bepaalt de visuele impact. Een klein wolfseind wordt in de volksmond ook wel een 'topgevelschuinte' genoemd. Bescheiden van aard. Slechts een paar pannenrijen hoog. Bij monumentale boerderijen is het wolfseind vaak forser uitgevoerd, waarbij het schild soms wel een derde van de totale gevelhoogte beslaat. Dit type neigt sterk naar het half-schilddak.
Hoewel de termen vaak synoniem worden gebruikt, is er een wezenlijk verschil met het volledige schilddak. Bij een schilddak komen de hoekkepers samen in de nok en lopen ze ononderbroken door tot de onderste gootlijn van het gebouw. Bij een afgewolfd dak stopt het hellende schild echter voortijdig. De 'wolfsgoot' bevindt zich hierdoor op een aanzienlijk hoger niveau dan de hoofdgaten langs de zijgevels. Dit creëert de kenmerkende 'geknipte' aanblik van de kopgevel. Geometrische noodzaak ontmoet esthetiek.
Regionaal duiken er alternatieve benamingen op. Men spreekt van een afgeknotte gevel of simpelweg een wolfskap. Soms ontstaat er verwarring met de term 'kreupeldak', hoewel die bouwkundig meestal duidt op een dak met ongelijke dakschilden of een asymmetrische opbouw door verzakking of opzet. Het wolfseind is echter altijd een bewuste, symmetrische toevoeging aan de gevelbeëindiging. Een uilenbord wordt regelmatig in de constructie van een wolfseind geïntegreerd, maar dit is een functionele invulling van de opening en geen variant van het afwolven zelf.
Een Gelderse krukboerderij op een onbeschut perceel. Geen hoge bomen als windbreker. Hier zie je het afwolven in zijn puurste functie. De wind krijgt simpelweg geen grip op de spitse punt. Het schuine vlak buigt de luchtstroom om en drukt de kap naar beneden in plaats van deze op te tillen.
Restauratie van een monumentale schuur waarbij de originele nokbalk aan de uiteinden is aangetast door inwateren. In plaats van de volledige, loodzware eiken nokbalk te vervangen, kiest de restauratietimmerman voor een ingreep. Hij kort het vergane deel in. Door de kap af te wolven, creëert hij een nieuwe, gezonde beëindiging. Een praktische oplossing die de constructieve integriteit herstelt zonder de hele kap te slopen.
Stel je een nieuwbouwwijk voor met strikte eisen voor de bouwhoogte. Een zadeldak is te dominant. De architect tekent een wolfseind. Het dakoppervlak lijkt hierdoor vanaf de straatzijde naar achteren te wijken. De gevel wordt minder massief. Optisch bedrog met een ambachtelijke basis. Bij de afwerking kiest de rietdekker voor een vloeiende overgang. Geen harde knik, maar een zachte ronding die de wind geen kans geeft.
Geen vrije keuze voor de timmerman. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt de kaders voor de mechanische sterkte van de gehele kap. NEN-EN 1991-1-4 (Eurocode 1) is hierbij de norm die de windbelasting op dakschilden dicteert. Door afwolven verandert de aerodynamica van de kapconstructie wezenlijk. De druk- en zuigkrachten op de geveltop nemen af, maar de hoekkepers krijgen een hogere belasting te verduren, waardoor de constructeur deze krachtsafdracht naar de onderliggende muurplaat nauwgezet moet berekenen om aan de veiligheidseisen te voldoen. Stabiliteit door rekenkracht.
Het Omgevingsplan reguleert het uiterlijk van de kap. Welstandseisen in agrarische gebieden verplichten vaak tot een wolfseind om de landschappelijke inpassing en het streekeigen karakter te garanderen. Soms een harde eis bij vervangende nieuwbouw. Bij monumenten is de Erfgoedwet leidend. Elke wijziging aan de dakgeometrie, hoe klein ook, is vergunningplichtig. De commissie ruimtelijke kwaliteit toetst of de hellingshoek en de specifieke detaillering van de wolfsgoot aansluiten bij de cultuurhistorische waarden van het object. Geen ruimte voor improvisatie op historische daken.
Joostdevree | Nl.wikipedia | Encyclo | Mijn-dakdekker | Dbnl | Bobex | Groothuisbouw | Bouwhistorie | Nazatendevries | Nautracom | Boerderijverbouwen | Mantingerveld.wordpress