Het proces start bij de maatvoering. Met lasers wordt het gewenste peil op de wanden uitgezet, waarna de dikte van de laag wordt bepaald aan de hand van de aanwezige leidingen en de hoogste punten in de draagvloer. Hechting of ontkoppeling? Bij een hechtende vloer is een schone ondergrond essentieel, vaak behandeld met een primer of aanbrandmortel, terwijl bij een zwevende vloer eerst een scheidingslaag van folie wordt uitgerold om contactgeluid te isoleren en vochttransport te remmen. Langs de opgaande muren wordt randisolatie aangebracht. Dit vangt de thermische uitzetting op en voorkomt spanningsscheuren in de latere fase.
De mortelmix bereikt de werkvloer meestal via een pompinstallatie. Bij traditionele zandcementdekvloeren is het handwerk troef. De aardvochtige specie wordt tussen afreilatten verdeeld, stevig verdicht en met een rei op de juiste hoogte gebracht. Een arbeidsintensief proces waarbij de vlakheid direct onder de reilat wordt gecontroleerd. Vloeivloeren, zoals die op basis van anhydriet, vragen een andere dynamiek. De vloeibare mortel zoekt door zijn eigen gewicht en viscositeit de laagste punten op. Het zogenaamde 'dobbelen' met een drijstok verwijdert ingesloten luchtbellen en zorgt voor een optimale nivellering van de vloeistofspiegel.
Na het storten of smeren volgt de cruciale droogfase. Het hydratatieproces van de mortel mag niet te snel gaan; tocht en direct zonlicht worden in de eerste dagen vaak gemeden om voortijdige krimp tegen te gaan. Pas na voldoende uitharding is de vloer beloopbaar voor vervolgwerkzaamheden. De uiteindelijke restvochtigheid bepaalt wanneer de definitieve vloerafwerking, zoals parket of PVC, veilig kan worden verlijmd.
De zandcementdekvloer geldt in de Nederlandse bouw als de onbetwiste standaard. Deze cementgebonden laag is ongevoelig voor vocht, waardoor hij de enige logische keuze is voor natte cellen of ruimtes met een hoge vochtigheidsgraad. Het nadeel? Krimp. Tijdens het droogproces trekt de mortel iets samen, wat spanningen veroorzaakt en bij grote oppervlakken dwingt tot het aanbrengen van dilatatievoegen. Een heel ander karakter heeft de anhydrietvloer. Dit is een vloeivloer op basis van calciumsulfaat die door zijn vloeibare verwerking en geringe krimp vaak strakker en vlakker uitvalt dan een gesmeerde zandcementvloer.
Anhydriet vloeit moeiteloos rondom vloerverwarmingsbuizen. Dit garandeert een superieure warmteoverdracht. Toch heeft het een zwakte: gips en water gaan slecht samen. In een badkamer is anhydriet daarom uit den boze, omdat de vloer bij lekkage zijn structurele integriteit verliest. Waar een cementvloer na verloop van tijd een grijze, korrelige structuur behoudt, vormt anhydriet een dichte, bijna glasachtige toplaag die vaak geschuurd moet worden voor een goede hechting van de lijm. Het verschil in elasticiteitsmodule bepaalt bovendien hoe de vloer reageert op temperatuurwisselingen.
Niet elke situatie leent zich voor een natte mortelmix. In de renovatiesector, waar oude houten balklagen de draagkracht beperken, is de magnesietvloer een technisch hoogstandje uit de oude doos dat nog steeds relevant is. Het is extreem licht van gewicht en bezit een hoge buigtreksterkte, wat essentieel is op een verende ondergrond. Dan zijn er nog de droge dekvloeren. Denk aan gipsvezelplaten of cementgebonden platen die droog worden gelegd op een egaliserende korrelstort. Snelheid is hier de troef; de afwerkvloer is direct belastbaar en introduceert geen bouwvocht in de constructie.
Vaak wordt de term afwerkvloer verward met egaline, maar dat is een misvatting. Egaline is een dunne vloeilaag van slechts enkele millimeters om een bestaande vloer 'spiegelvlak' te maken, terwijl een echte afwerkvloer substantiële dikte en massa toevoegt. In industriële omgevingen of bij parkeerdaken zien we soms gietasfalt als afwerking. Dit bitumen-gebonden mengsel is direct waterdicht en vraagt geen droogtijd, een schril contrast met de wekenlange wachttijd die gepaard gaat met traditionele cementmortels. Elk systeem kent zijn eigen mechanische eigenschappen en thermische geleidbaarheid, factoren die de keuze in het bestek dwingend sturen.
In een ruime woonkamer van een nieuwbouwwoning liggen de verwarmingsbuizen op isolatieplaten geklipt. Hier kiest de aannemer vaak voor een anhydriet vloeivloer. De pompwagen staat buiten op de oprit en pompt de vloeibare mortel via een slang naar binnen. De verwerker loopt met een drijstok door de massa om luchtbellen te verwijderen en het oppervlak te nivelleren. Na een dag is de vloer al beloopbaar. Door de vloeibare aard van de mortel worden de leidingen volledig omsloten, wat een optimale warmteoverdracht naar de uiteindelijke PVC-vloer garandeert.
Bij de renovatie van een badkamer is vloeien geen optie. Hier is de zandcementdekvloer de aangewezen methode. De vakman mengt het zand en cement tot een aardvochtige massa. Met een rei en een waterpas wordt de vloer handmatig 'gesmeerd' waarbij er een subtiel afschot naar de douchegoot wordt gecreëerd. Dit vereist vakmanschap; de vloer moet immers vlak genoeg zijn voor grootformaat tegels, maar steil genoeg om het water weg te laten lopen. De cementgebonden basis zorgt ervoor dat vocht in de hoeken de constructie niet aantast.
In een monumentaal grachtenpand is het draagvermogen van de oude houten vloeren beperkt. Een zware zandcementvloer van 6 centimeter dik zou te veel gewicht toevoegen. In deze situatie kom je vaak droge dekvloersystemen tegen. Er worden eerst egalisatiekorrels uitgestrooid om de scheefstand van het pand op te vangen. Daaroverheen komen gipsvezelplaten die met een lipverbinding aan elkaar worden verlijmd en geschroefd. Geen droogtijd, geen vochtbelasting voor de houten balken en direct klaar voor de stoffeerder.
In een distributiecentrum waar zware heftrucks rijden, wordt vaak gekozen voor een cementgebonden afwerkvloer met een extra harde toplaag (monolietvloer). De mortel wordt met grote machines gevlinderd terwijl deze nog vochtig is. Hierdoor ontstaat een extreem dichte en slijtvaste laag. De afwerkvloer is hier niet alleen de nivelleerlaag, maar na de oppervlaktebehandeling direct de eindvloer.
NEN-EN 13813 vormt het Europese fundament voor dekvloermaterialen. Het specificeert de prestatie-eisen van de mortels. Van druksterkte tot slijtweerstand. Voor de Nederlandse praktijk is NEN 2741 onmisbaar bij zandcementdekvloeren. Deze norm dicteert de korrelopbouw van het zand en de minimale dikte boven leidingen. Vaak hanteert men minimaal 25 tot 30 millimeter dekking op de leidingen voor de constructieve integriteit. Vlakheidstoleranties worden getoetst aan NEN 2747. Klassen 1 tot en met 7 bepalen de maximaal toegestane afwijking per strekkende meter. Een gietvloer als eindafwerking eist meestal een klasse 1 of 2 ondergrond. Dat is topsport met een rei.
Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) dwingt prestaties af op het gebied van contactgeluid. Vooral in de woningbouw. In appartementen is een reductie van 10 dB (Ico) vaak de wettelijke ondergrens. De afwerkvloer fungeert hier als massa in een massa-veersysteem. Geen starre verbindingen toegestaan tussen vloer en wand. De randstrook is hier niet alleen voor de uitzetting; het is een juridische noodzaak voor de geluidsnorm. Brandklasse A1fl is de standaard voor minerale afwerkvloeren conform NEN-EN 13501-1. Onbrandbaar materiaal. Veiligheid boven alles.
Bij vloerverwarming komt NEN-EN 1264 om de hoek kijken. Deze norm regelt de berekening en installatie van in de vloer geïntegreerde systemen voor verwarming en koeling. De dikte van de afwerkvloer is hierbij niet vrijblijvend. Te dik en de vloer reageert te traag. Te dun en de warmtespreiding is onvoldoende, met risico op scheurvorming. Alle gebruikte mortels moeten voorzien zijn van een CE-markering. De prestatieverklaring (DoP) geeft de technische eigenschappen weer. Soms zijn er lokale CUR-aanbevelingen van kracht, specifiek voor calciumsulfaatgebonden gietvloeren. Deze vullen de leemtes waar de algemene NEN-normen te breed blijven. Krimp- en zwelgedrag. Kritische parameters.
Vroeger was de draagvloer vaak direct de loopvloer. In de klassieke oudheid experimenteerden de Romeinen al met opus signinum, een mengsel van kalk, zand en gebroken aardewerk, om waterdichte en vlakke oppervlakken te creëren. Van een separate afwerkvloer zoals wij die nu kennen, was echter zelden sprake. Pas met de opkomst van Portlandcement in de negentiende eeuw verschoof de focus naar een gescheiden systeem. De constructievloer droeg de last; de dekvloer verzorgde de vlakheid.
Na de Tweede Wereldoorlog dwong de woningnood tot rationalisatie. Snelheid werd de nieuwe norm. De zandcementdekvloer werd de standaard in de wederopbouwperiode, simpelweg omdat de grondstoffen goedkoop en overal beschikbaar waren. Het was zwaar handwerk. Vaklieden die urenlang op hun knieën de aardvochtige specie vlak streken. In de jaren zeventig en tachtig zorgde de introductie van vloerverwarming voor een technische revolutie binnen dit vakgebied. De traditionele cementmortel bleek niet altijd optimaal voor de warmteoverdracht. Dit opende de deur voor de ontwikkeling van vloeibare afwerkvloeren op basis van anhydriet.
De evolutie stopte niet bij de mortelsamenstelling. Waar men vroeger genoegen nam met een 'vlak' oog, zorgden strengere eisen aan geluidsisolatie in het Bouwbesluit voor de opkomst van de zwevende afwerkvloer. De vloer kwam los te liggen van de constructie. Een noodzakelijke stap om aan de moderne comforteisen te voldoen. Tegenwoordig verschuift de markt deels naar droge systemen en lichtgewicht oplossingen, gedreven door de behoefte aan kortere bouwtijden en renovatieprojecten waarbij het gewicht van een traditionele cementlaag de constructie zou overbelasten. Van kalkmortel naar vloeibare calciumsulfaatverbindingen; de afwerkvloer is getransformeerd van een simpele egalisatielaag naar een hoogwaardig technisch composiet.
Joostdevree | Woodstock-vloeren | Edejongvloerenbedrijf | Zwanenburgafwerkvloeren