De uitvoering start met het lokaliseren van de grens tussen rot en gezond materiaal. Men verwijdert de gedegradeerde houtvezels. Er wordt een zuivere, schuine las gezaagd of gehakt. Dit schuine vlak vergroot het contactoppervlak aanzienlijk. Precisie is hierbij de norm.
Een passend vulstuk wordt uit geselecteerd hout vervaardigd. De richting van de houtdraad moet exact overeenstemmen met het bestaande werk. Dit voorkomt dat het hout later gaat 'trekken' of scheuren door onderlinge werking. Bij het inpassen wordt vaak een minieme overmaat aangehouden. De fixatie vindt doorgaans plaats met een watervaste lijm, waarbij lijmklemmen de lasverbinding onder hoge druk samenpersen. In specifieke gevallen kunnen houten pennen de verbinding extra zekeren, mits de esthetiek behouden blijft. Na uitharding volgt de mechanische afwerking. Het nieuwe hout wordt vlak geschaafd met het originele oppervlak. Zo ontstaat een visueel doorlopend geheel waarin de reparatie nagenoeg onzichtbaar wordt onder een afwerklaag.
In de praktijk maken restauratietimmerlieden onderscheid naar de complexiteit en de locatie van de ingreep. De meest voorkomende variant is de vlakke scherf. Hierbij wordt een beschadigd oppervlak over de volle breedte schuin weggehaald. Bij geprofileerde onderdelen, zoals een monumentale raamstijl met een ojief of een kraalprofiel, spreekt men van een profielscherf. De vakman moet hierbij niet alleen de las passend maken. Ook de profilering moet exact doorlopen. Een minieme afwijking valt direct op bij strijklicht.
Er bestaat vaak verwarring met de term inboeten. Dit is niet hetzelfde. Waar inboeten meestal draait om het inlijmen van een rechthoekig blok hout in een uitgehakte sparing, kenmerkt aanscherven zich altijd door de schuine, wigvormige snede. De overgang is hierdoor minder abrupt. Ook de term aanlassen duikt vaak op in gesprekken over houtrot. Aanlassen is echter constructief. Denk aan een liplas of haaklas bij een spantbeen. Aanscherven is verfijnder. Het dient primair het visuele en fysieke herstel van een profiel zonder dat de volledige balk zijn dragende functie verliest.
Kleine, lokale reparaties worden in het vakjargon ook wel 'scherfjes' genoemd. Het klinkt bescheiden. De uitvoering is dat zelden. Vooral bij de overgang naar het gezonde hout, waar de scherf uitloopt in een vlijmscherpe rand, is uiterste precisie geboden. Men wil immers voorkomen dat de houtvezels gaan uitbreken tijdens het schaven of schuren. Een scherf volgt de lijn van het hout. Dat is de gouden regel.
Stel u een achttiende-eeuwse schuifpui voor. De onderzijde van de rechterstijl is door optrekkend vocht zacht geworden. Een volledige vervanging van de stijl zou de historische glaszetting en het authentieke hang-en-sluitwerk onnodig belasten. De timmerman verwijdert het aangetaste hout met een schuine snede van dertig graden. Een vers stuk eikenhout schuift er precies in. Na de afwerking loopt de nerf van de stijl naadloos over in de nieuwe scherf. Alleen een geoefend oog ziet bij strijklicht de flinterdunne lijmnaad.
Bij monumentale paneeldeuren ziet men de techniek vaak bij de onderste hoeken van de sluitstijl. De kraalprofielen lopen hier dikwijls door over de scherf. Dit is een zogenaamde profielscherf. Het nieuwe hout volgt de complexe welvingen van het origineel. Geen abrupte overgangen. Geen plamuur. Het resultaat oogt als één massief geheel. In de kapconstructie van een oude schuur kan een kleine beschadiging aan de zijkant van een spantbeen op vergelijkbare wijze worden aangepakt. Men verwijdert de rotte plek. Een dunne vlamvormige scherf vult de holte op. De balk behoudt zijn robuuste uitstraling. De reparatie wordt onderdeel van de geschiedenis van het hout.
De Erfgoedwet vormt het fundament voor restauratieve ingrepen zoals aanscherven. Bij rijksmonumenten geldt een strikte instandhoudingsplicht. Eigenaren mogen niet zomaar onderdelen vervangen als herstel technisch mogelijk is. Behoud gaat voor vernieuwing. De wet eist dat de monumentale waarde behouden blijft, wat in de praktijk betekent dat maximaal behoud van historisch materiaal de norm is. Aanscherven is daarom vaak de voorgeschreven methode vanuit de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt daarnaast eisen aan de constructieve veiligheid en brandveiligheid van gebouwen. Hoewel aanscherven primair een visuele of lokale hersteltechniek is, moet de resterende houtconstructie altijd blijven voldoen aan de fundamentele sterkte-eisen die het BBL stelt aan de betreffende gebruiksfunctie.
Voor de professionele uitvoering zijn de uitvoeringsrichtlijnen van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM) leidend. Specifiek URL 4001 voor Restauratietimmerwerk beschrijft de technische randvoorwaarden voor houtvullingen en lasverbindingen. Naleving van deze richtlijnen is vaak een harde voorwaarde voor het verkrijgen van restauratiesubsidies of een omgevingsvergunning voor de wijziging van een monument. De richtlijn stelt dat de materiaaleigenschappen van de scherf moeten corresponderen met het origineel. Denk aan houtsoort, vochtgehalte en draadverloop. Afwijkingen kunnen leiden tot afkeuring van het werk tijdens een inspectie door Monumentenwacht of de gemeente. De techniek moet de levensduur van het element verlengen zonder de historische integriteit aan te tasten.
Hout was schaars. Men verving vroeger geen volledige eikenhouten balken als slechts de kwetsbare kop door inwateren was aangetast. In de scheepsbouw en bij de constructie van molens was het toepassen van schuine lassen een overlevingsstrategie; een pragmatische oplossing om dure materialen maximaal te benutten. De techniek evolueerde. Van pure noodzaak naar een verfijnde restauratiediscipline.
In de negentiende eeuw was herstel vaak rigoureus. Men vernieuwde liever dan dat men repareerde. De omslag kwam met de vroege monumentenzorg toen architecten en ambachtslieden zich realiseerden dat het 'verhaal' van een gebouw besloten ligt in de originele vezels. De opkomst van internationale restauratie-ethiek in de twintigste eeuw versterkte dit besef. Restaureren betekende voortaan: zo min mogelijk toevoegen. Aanscherven paste perfect in deze filosofie van minimale interventie. Behoud van het bestaande werd de norm.
Lijmtechnologie veranderde het spel volledig. Vroeger was een scherf afhankelijk van mechanische borging met houten pennen of gesmede spijkers. Dat zag je. Tegenwoordig maken hoogwaardige, watervaste lijmen een nagenoeg onzichtbare overgang mogelijk waardoor de visuele integriteit van monumentale profileringen gewaarborgd blijft. Een techniek die ooit begon als een noodgreep bij een tekort aan goed timmerhout, geldt nu als de gouden standaard voor het behoud van historisch erfgoed. Pragmatisme werd precisie.