De uitvoering van aanplanken begint bij het volledig blootleggen van de bestaande draagstructuur aan de kopzijde van het gebouw. Men verwijdert de gevelbekleding en isolatielagen. De ruwbouw komt in het zicht. Constructeurs inspecteren de posities van de aanwezige wapening of de staat van de staalprofielen. Hierna worden gaten geboord voor chemische verankering of wordt de bestaande wapening deels vrijgehakt om een stekkenverbinding te realiseren. De nieuwe vloer- en wandelementen worden direct tegen de oude constructie aan gemonteerd of gestort. Een monolithische verbinding is vaak het doel.
Bij aanplanken wordt de logica van het bestaande stramien strikt gevolgd. De horizontale ontsluiting vormt hierbij de leidraad. Men breekt de kopwand van de interne gang of galerij door. Deze verkeersruimte wordt vervolgens naadloos doorgetrokken in het nieuwe volume. Geen complexe nieuwe trappenhuizen of liftkernen; de aanwezige infrastructuur wordt simpelweg verlengd. Installatietechnische tracés voor water, elektra en ventilatie worden vanuit de bestaande hoofdschachten naar het nieuwe gedeelte geleid. Het nieuwe volume steunt op de restcapaciteit van de aanwezige funderingsstroken of palen. Extra funderingswerk is meestal niet nodig. De schil wordt als laatste stap weer gesloten, waarbij de overgang tussen oud en nieuw constructief wordt gedilateerd of juist stijf gekoppeld, afhankelijk van de zettingsberekeningen.
In de praktijk onderscheiden we twee hoofdvarianten: de volledige stramienverlenging en de partiële kopuitbreiding. De volledige variant volgt de bestaande contouren van het gebouw naadloos. Alle verdiepingen gaan mee. Bij een partiële uitbreiding wordt slechts een deel van de kopgevel benut, bijvoorbeeld om enkel de begane grond te vergroten voor commerciële doeleinden of om balkons te transformeren tot volwaardige binnenruimtes.
Materiaalgebruik bepaalt vaak de subcategorie. Men kan kiezen voor een traditionele bouwwijze in beton of kalkzandsteen, mits de fundering dit toelaat. Is de marge krap? Dan komt droge montage met staalframe of houtskeletbouw (HSB) in beeld. Deze 'lichte' aanplanking minimaliseert de extra belasting op de bestaande palen of stroken. Tegenwoordig ziet men ook steeds vaker modules van Cross Laminated Timber (CLT) die als geprefabriceerde eenheden tegen de kopgevel worden geplaatst.
Verwarring ontstaat soms met de termen 'aanbouw' of 'uitbouw'. Een cruciaal verschil zit in de funderingswijze. Een standaard aanbouw beschikt over een eigen, onafhankelijke fundering en is constructief gescheiden door een dilatatievoeg. Aanplanken daarentegen zoekt de verbinding op. Het is een structurele versmelting. Ook de term 'kopgevelvernieuwing' valt wel eens, maar dat betreft enkel de esthetische schil, terwijl aanplanken fundamenteel over volume-uitbreiding gaat.
Hoewel beide vallen onder de noemer verdichting, is de richting het onderscheidende kenmerk. Optoppen gaat de hoogte in. Aanplanken werkt in het horizontale vlak. Soms worden ze gecombineerd bij grootschalige renovatieprojecten. Inbreiding is de overkoepelende term voor het benutten van ongebruikte ruimte binnen de bestaande bebouwde kom; aanplanken is de specifieke techniek om dat aan de uiteinden van lineaire bouwblokken te realiseren. Waar bij een reguliere uitbouw vaak een nieuwe trap of lift nodig is, maakt aanplanken gebruik van de bestaande interne circulatie. Dat bespaart ruimte. En kosten. Het is hergebruik van infrastructuur in optima forma.
Stel je een galerijflat uit de jaren zeventig voor. De galerij houdt nu abrupt op bij de laatste woning, maar de druk op de woningmarkt dwingt tot creativiteit. Hier biedt aanplanken uitkomst. De betonnen galerijplaat wordt aan de kopzijde vrijgehakt, waarna men nieuwe wapening chemisch verankert in de bestaande vloerrand. Er verrijst een extra stramien. De nieuwe bewoner gebruikt simpelweg de aanwezige lift en het centrale trappenhuis. Geen kostbare extra ontsluiting nodig; de bestaande infrastructuur doet het werk.
Een ander scenario speelt zich af bij zorginstellingen of scholen. Een blinde eindmuur van een lange gang vormt het startpunt. Men verwijdert de gevelafwerking en koppelt een nieuw volume direct aan de draagstructuur. De verpleegkundige of docent loopt na de verbouwing simpelweg een paar meter verder de gang in. De installatietechnische tracés voor ventilatie en elektra worden vanuit het verlaagde plafond van de bestaande gang naadloos doorgetrokken. Efficiëntie in optima forma.
In de utiliteitsbouw zien we vaak de lichte variant bij kantoorpanden. Een staalconstructie die aan de zijgevel wordt uitgebreid. De bestaande staalkolommen dienen als ankerpunt voor de nieuwe liggers. Om de fundering niet te overbelasten, kiest men hier vaak voor een invulling met houtskeletbouw of prefab gevelsegmenten. Het resultaat? Extra vierkante meters zonder dat er een heistelling aan te pas komt op het krappe parkeerterrein naast het pand.
Aanplanken is juridisch geen vrijbrief voor vormvrij bouwen. Omdat de nieuwe constructie direct steunt op de bestaande fundering en draagstructuur, dwingt het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) tot een uiterst nauwkeurige toetsing aan de veiligheidsklassen. De restcapaciteit van de oude bouwdelen moet zwart op wit worden aangetoond. Constructeurs grijpen hierbij naar de NEN 8700-serie. Deze normenserie is specifiek ontwikkeld voor de beoordeling van bestaande constructies bij verbouw. Geen nattevingerwerk. De Omgevingswet beschouwt deze ingreep vrijwel altijd als een vergunningplichtige technische bouwactiviteit.
Het BBL hanteert een scherp onderscheid tussen het 'rechtens verkregen niveau' voor de bestaande bouw en de strenge nieuwbouweisen voor de uitbreiding zelf. Dit creëert een technische spagaat. Terwijl de bestaande verdiepingen mogen blijven voldoen aan de eisen uit hun bouwjaar, moet de 'aangeplankte' meter voldoen aan de huidige BENG-eisen voor energiezuinigheid. De grens is scherp. Ook de brandveiligheid vraagt om aandacht; de oorspronkelijke kopgevel fungeerde vaak als brandcompartimentscheiding, een functie die door de interne doorbraak van gangen of galerijen fundamenteel wijzigt. De nieuwe verbindingen moeten voldoen aan de WBDBO-eisen (Weerstand tegen BrandDoorslag en BrandOverslag) zoals vastgelegd in de vigerende regelgeving voor vluchtwegen.