Nadat funderingselementen of kelderwanden hun constructieve sterkte hebben bereikt, begint het vullen van de resterende werkruimte. Men brengt de grond of het zand niet in één massieve storting aan. Dat zou de verdichting onmogelijk maken. Het proces verloopt stapsgewijs. Laag voor laag wordt het materiaal in de sleuf verdeeld, waarbij diktes van twintig tot dertig centimeter gebruikelijk zijn om een homogene massa te garanderen.
Elke afzonderlijke laag ondergaat een mechanische verdichting. Hierbij drijft men de aanwezige lucht tussen de gronddeeltjes uit. Dit vormt een stabiel pakket. De inzet van trilplaten of trilstampers is hierbij standaard. Soms vloeit zand makkelijker door toevoeging van water. Dit versnelt het natuurlijke inklinken. De druk op de constructie neemt gestaag toe. Het proces herhaalt zich onvermoeibaar tot het definitieve maaiveld of de onderzijde van de vloerconstructie is bereikt. Men houdt hierbij nauwgezet rekening met de zijdelingse druk; een eenzijdige belasting van de wand wordt vermeden door rondom het bouwwerk gelijkmatig op te hogen. De grond sluit uiteindelijk nauw aan op de constructie.
De keuze voor het type materiaal bij het aanaarden hangt nauw samen met de gewenste stabiliteit en de druk die op de wand mag ontstaan. Vulzand is de meest toegepaste variant. Het laat zich uitstekend verdichten en biedt direct een stabiele ondergrond voor latere bestrating. In gebieden met een slappe ondergrond, zoals veen of klei, kan het gewicht van regulier zand echter leiden tot ongewenste zettingen van de bodem onder de fundering. In zulke gevallen wordt gekozen voor lichtgewicht varianten.
Geëxpandeerde kleikorrels (zoals Argex) of schuimglasgranulaat zijn hier bekende alternatieven. Ze zijn licht. Ze isoleren. Maar ze vereisen een specifieke verwerkingsmethode om drijven bij een hoge grondwaterstand te voorkomen. Soms gebruikt men EPS-blokken (piepschuim) direct tegen de wand aan voordat de grond wordt aangebracht. Dit fungeert als een drukontlastende laag en biedt tegelijkertijd thermische isolatie voor kelders.
Hoewel de termen in de praktijk vaak door elkaar lopen, is er een technisch onderscheid merkbaar. Aanaarden is specifiek gericht op het beschermen en steunen van de verticale wand van een constructie. Men brengt de grond tegen het object aan. Bij aanvullen ligt de nadruk vaak op het dichten van een horizontaal gat of een sleuf waarin een leiding ligt. Er bestaat ook overlap met ophogen, maar dat duidt vaker op het verhogen van het volledige maaiveldniveau over een groter oppervlak, niet enkel rondom de fundering.
In de tuinbouw heeft aanaarden een geheel andere betekenis; daar gaat het om het ophopen van aarde rond de stengels van planten, zoals aardappelen, om groei te bevorderen. In de bouw is dit proces echter puur constructief van aard.
Aanaarden gebeurt zelden meer als een op zichzelf staande handeling bij moderne kelderbouw. Vaak wordt het gecombineerd met andere functionaliteiten:
De overgang van de ruwe aanvulling naar de afwerklaag noemt men ook wel het afvlakken. Hierbij wordt de laatste 20 tot 30 centimeter vaak voorzien van zwarte grond (teelaarde) in plaats van vulzand, puur om beplanting rondom het bouwwerk mogelijk te maken.
Een vers gestorte kelderwand staat eenzaam in de open werkruimte. De bekisting is verwijderd. Nu moet de grond terug. Een machinist laat zijn graafbak voorzichtig zakken en verspreidt de eerste laag vulzand rondom de voet van de wand. Geen metershoge bulten tegelijk. Dat werkt contraproductief. Een grondwerker volgt direct met een wackerstamper en het zand zingt onder het mechanische geweld van de machine. Laag voor laag klimt de grondhoogte tot aan het maaiveld. Zo krijgt de betonconstructie zijn broodnodige zijdelingse tegendruk en stabiliteit.
In de polders van West-Nederland ziet de uitvoering er vaak anders uit. Daar is regulier zand simpelweg te zwaar voor de slappe veenbodem. Men kiest hier voor schuimglasgranulaat of grote EPS-blokken. Stel je een funderingsbalk voor die bijna volledig wordt ingepakt in wit piepschuim. Het aanaarden lijkt hier meer op puzzelen dan op traditioneel grondverzet. De lichte blokken voorkomen dat de toekomstige tuin dertig centimeter wegzakt ten opzichte van de woning, terwijl de fundering op zijn plek blijft staan. Een dunne laag teelaarde dekt de constructie af voor de uiteindelijke afwerking.
| Situatie | Methode van aanaarden | Cruciaal aspect |
|---|---|---|
| Nieuwbouwkelder zandgrond | Laagsgewijs vulzand met trilplaat | Gelijkmatige drukverdeling rondom |
| Fundering op slappe bodem | Lichtgewicht korrels of EPS-blokken | Voorkomen van restzetting |
| Oprit naast fundering | Aanvullen met gebroken puin en zand | Maximale verdichting voor verkeerslast |
Bij een fundering op staal is het proces essentieel voor de integriteit van de begane grondvloer. De ruimte tussen de opgaande funderingsmuren wordt tot aan de bovenrand gevuld. Men gebruikt vaak gestabiliseerd zand, een mengsel met een fractie cement, direct onder de toekomstige betonvloer. Dit biedt een onwrikbaar bed. Zodra de betonpomp arriveert, geeft de ondergrond geen millimeter krimp. Geen holle ruimtes onder de vloer. Geen scheurvorming in de toekomst. Het is onzichtbaar precisiewerk.
Stabiliteit is geen toeval. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt strikte eisen aan de constructieve veiligheid van een bouwwerk, waarbij de interactie tussen de grond en de fundering een cruciale rol speelt. Eurocode 7, vastgelegd in NEN-EN 1997, vormt de technische ruggengraat voor geotechnische berekeningen. Deze normering dicteert hoe de zijdelingse gronddruk op kelderwanden en funderingen berekend moet worden. Een foutieve aanname over de hoek van inwendige wrijving of het soortelijk gewicht van het vulmateriaal kan leiden tot constructief falen. De wet eist stabiliteit. Constructeurs gebruiken deze rekenregels om te bepalen of een wand de druk van het aangeaarde zand kan weerstaan zonder te vervormen of te scheuren.
Materiaalkeuze is strikt gebonden aan regels. Wie grond verzet of aanbrengt, krijgt direct te maken met het Besluit bodemkwaliteit. Grond is in de wetgeving niet slechts opvulling; het is een materiaal dat aan specifieke milieuhygiënische eisen moet voldoen om bodemverontreiniging te voorkomen. Vaak is een partijkeuring of een geldig bewijs van herkomst noodzakelijk voordat de eerste schep de werkruimte in gaat. Het toepassen van verontreinigde grond kan leiden tot saneringsplichten en hoge boetes. Daarnaast reguleert het Arbeidsomstandighedenbesluit de veiligheid tijdens de uitvoering. Werken in sleuven en bouwputten is risicovol. De wanden van de ontgraving moeten voldoen aan stabiliteitseisen voordat medewerkers mogen beginnen met het laagsgewijs verdichten van de grond.
De oorsprong van aanaarden ligt in de behoefte aan natuurlijke isolatie en stabiliteit. Bij vroege bouwwerken van natuursteen of hout diende een opgeworpen wal van grond als primaire bescherming tegen vorstinslag onder de fundamenten. Het was een instinctieve handeling. Pas met de opkomst van diepere kelderconstructies en de grootschalige toepassing van beton in de vroege 20e eeuw evolueerde aanaarden naar een technisch proces.
Voorheen was het handwerk. Mannen met zware houten of ijzeren stampers verdichtten de grond in de werkruimte laag voor laag. Dit was fysiek zwaar. De resultaten waren wisselvallig. Na 1945 veranderde de bouwplaats drastisch door de mechanisatie. De introductie van de trilplaat en de pneumatische stamper maakte een veel hogere verdichtingsgraad mogelijk. Dit reduceerde nazettingen aanzienlijk. Handwerk werd machinekracht. In de jaren '90 volgde een transitie door strengere milieuwetgeving; waar voorheen vaak ongedefinieerde restgrond of zelfs bouwafval als vulling diende, eiste de wetgever voortaan schone, gecertificeerde materialen. De overgang van puur fysieke arbeid naar een geotechnisch berekende handeling was hiermee voltooid.
Joostdevree | Buildingsupply | Timmermanvacature | Osnabruggebv